Κέντρο Ανατολικών Σπουδών

για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία

Συνέβη σήμερα

Συνέβη σήμερα

Μεγεθύνσεις

Μεγεθύνσεις

ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ

ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ

Προσεγγίσεις

Προσεγγίσεις

Γεωπολιτική

Γεωπολιτική

Επαναπροσέγγιση ΗΠΑ – Τουρκίας: Η αμοιβαία άρση των κυρώσεων κατά αξιωματούχων των δύο χωρών και η προσπάθεια αναθέρμανσης των διμερών σχέσεων

Της Χριστίνας Σ. Φλάσκου ⃰ Σε μια κίνηση καλής θελήσεως προχώρησαν οι πρόεδροι Donald Trump και Recep Tayyip Erdoğan, ανακοινώνοντας σχεδόν ...

Περισσότερο

Η παρουσία συμμαχικών δυνάμεων στην Ανμπάρ: Τα δεδομένα

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής* Η έρημοςΑνμπάρ του Ιράκ, η οποία απελευθερώθηκε πριν από ένα χρόνο από το λεγόμενο “ισλαμικό κράτος”, παραμένει ...

Περισσότερο

Στροφή στην «Παλιά Τουρκία»; Η αμφιλεγόμενη δικαστική απόφαση και η επαναφορά του Όρκου στα σχολεία

Της Χριστίνας Σ. Φλάσκου ⃰ Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για επαναφορά του Όρκου στα σχολεία της Τουρκίας έχει προκαλέσει ...

Περισσότερο

Ισλάμ και κρυπτονομίσματα: η ανάδυση μιας νέας ιδιόμορφης σχέσης;

Νικολάου Νικόλαος- Ερευνητής ΚΑΝΣ Η ανάδειξη των χρηματοοικονομικών ως κατευθυντήρια δύναμη του παγκοσμιοποιημένου οικονομικού συστήματος επηρέασε τις οικονομίες των ισλαμικών χωρών. ...

Περισσότερο

Ρήγμα στη στρατηγική συμμαχία Erdoğan – Bahçeli ενόψει των κρίσιμων τοπικών εκλογών του Μαρτίου 2019

Της Χριστίνας Σ. Φλάσκου ⃰ Το πολιτικό «θερμόμετρο» άρχισε να ανεβαίνει στη γειτονική Τουρκία λόγω των επερχόμενων κρίσιμων τοπικών εκλογών της ...

Περισσότερο

Share Button

Της Χριστίνας Σ. Φλάσκου ⃰

Σε μια κίνηση καλής θελήσεως προχώρησαν οι πρόεδροι Donald Trump και Recep Tayyip Erdoğan, ανακοινώνοντας σχεδόν ταυτόχρονα στις 2 Νοεμβρίου την άρση των κυρώσεων που είχαν επιβληθεί εκατέρωθεν κατά κορυφαίων αξιωματούχων, στο πλαίσιο των διεργασιών επαναπροσέγγισης και αναθέρμανσης των διπλωματικών σχέσεων των δύο ΝΑΤΟϊκών συμμάχων. Η άρση των κυρώσεων με βάση την αρχή της αμοιβαιότητας επήλθε λίγες εβδομάδες μετά την απελευθέρωση του πάστορα Brunson και ενώ είχε προηγηθεί τηλεφωνική επικοινωνία των δύο προέδρων (1/11).

Συγκεκριμένα, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επικαιροποίησε τη λίστα των ονομάτων που υπόκεινται σε κυρώσεις με βάση το νόμο «Magnitsky» (2016), αφαιρώντας τους δύο Τούρκους υπουργούς, ενώ ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών της Τουρκίας, Hami Aksoy, δήλωσε ότι αίρονται οι κυρώσεις, που επιβλήθηκαν κατά δύο Αμερικανών αξιωματούχων «σύμφωνα με την αρχή της αμοιβαιότητας, η οποία αποτελεί τη βάση των διπλωματικών πρακτικών»[1]. Στο ίδιο μήκος κύματος ήταν και οι δηλώσεις του Τούρκου ΥΠΕΞ, Mevlüt Çavuşoğlu, όταν ρωτήθηκε για το ζήτημα από τους δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια της συνάντησης των D-8 στην Antalya (3/11). Συνέχεια ανάγνωση

Επιπρόσθετα και σύμφωνα με το γραφείο Τύπου της τουρκικής προεδρίας, κατά την τηλεφωνική επικοινωνία Trump – Erdoğan συζητήθηκαν διμερή και περιφερειακά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένων των τελευταίων εξελίξεων στη Συρία (Manbij και Idlib), ενώ ταυτόχρονα δεσμεύτηκαν να εργαστούν εποικοδομητικά για την ενίσχυση των διμερών σχέσεων.

Υπενθυμίζεται ότι το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις (1/8) κατά δύο υπουργών της Τουρκίας κατηγορώντας τους για συμμετοχή στην άδικη σύλληψη και κράτηση του Brunson. Επρόκειτο για τον υπουργό Δικαιοσύνης Abdulhamit Gül και τον υπουργό Εσωτερικών Süleyman Soylu, οι οποίοι, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Sarah Huckabee Sanders (σ.σ. Εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου), έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην υπόθεση του Αμερικανού πάστορα. Περαιτέρω, οι δύο Τούρκοι υπουργοί κατηγορήθηκαν ότι λειτουργούν ως ηγετικά στελέχη των τουρκικών κυβερνητικών οργανισμών που ευθύνονται για σοβαρές παραβιάσεις κατά των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα.

Οι κυρώσεις επιβλήθηκαν στο πλαίσιο του Εκτελεστικού Διατάγματος 13818 (21/12/17)  «Αποκλεισμός της περιουσίας των ατόμων που εμπλέκονται σε σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή διαφθοράς», το οποίο βασίζεται στο νόμο «Magnitsky» που επιτρέπει στην κυβέρνηση των ΗΠΑ να θέτει κυρώσεις κατά ξένων κυβερνητικών αξιωματούχων που εμπλέκονται στα ανωτέρω αδικήματα οπουδήποτε στον κόσμο. Ως εκ τούτου, διετάχθη το «πάγωμα» οποιουδήποτε περιουσιακού στοιχείου των δύο υπουργών που βρίσκεται εντός αμερικανικής δικαιοδοσίας, ενώ την ίδια στιγμή απαγορεύτηκε στους Αμερικανούς να έχουν οποιαδήποτε συναλλαγή μαζί τους[2].

Η κυβέρνηση Erdoğan με τη σειρά της, προχώρησε σε αντίποινα επιβάλλοντας κυρώσεις κατά της υπουργού Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, Kirstjen Nielsen, και κατά του Γενικού Εισαγγελέα, Jeff Sessions, οι οποίες περιλάμβαναν απαγόρευση ταξιδιού και οποιασδήποτε χρηματοοικονομικής συναλλαγής με πολίτες ή οργανισμούς στην Τουρκία, καθώς και «πάγωμα» περιουσιακών στοιχείων στη χώρα.

Για την εξέλιξη του θέματος των κυρώσεων, ο εκπρόσωπος του κόμματος «Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης» (AKP), Ömer Çelik, δήλωσε «η άρση των κυρώσεων που είχαν επιβάλει οι ΗΠΑ σε δύο υπουργούς της Τουρκίας συνιστά σημαντικό βήμα για την ομαλοποίηση και ενδυνάμωση των δεσμών μεταξύ  των δύο χωρών».

Φαίνεται, λοιπόν, ότι η απελευθέρωση του Brunson είχε θετικά αποτελέσματα, δεδομένου ότι «άνοιξε» το δρόμο για αποκλιμάκωση της διπλωματικής έντασης μεταξύ ΗΠΑ – Τουρκίας, όπου και παρατηρείται κινητικότητα προς την κατεύθυνση αντιμετώπισης ζητημάτων διαφορετικών στρατηγικών επιλογών των δύο χωρών.

Στα πλαίσια αυτά εντάσσονται και τα ακόλουθα:

Πρώτον, η ανακοίνωση του Τούρκου ΥΠΕΘΑ, Hulusi Akar, ότι την Πέμπτη 1η Νοεμβρίου ξεκίνησε ο πρώτος γύρος των από κοινού περιπολιών με τις ΗΠΑ, στην Manbij (Βόρεια Συρία). Όπως, μάλιστα, χαρακτηριστικά ανέφερε ο Erdoğan κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου με τον Ουκρανό ομόλογό του Petro Poroshenko στην Κων/πολη (3/11), «στόχος μας είναι η απομάκρυνση των τρομοκρατικών ομάδων PYD/YPG από την Manbij το συντομότερο δυνατόν»[3].

Σύμφωνα, βέβαια, με ανακοίνωση του συνασπισμού επιχειρησιακών δυνάμεων υπό την ηγεσία των Η.Π.Α. (Combined Joint Task Force-Operation Inherent Resolve, CJTF-OIR), οι συνδυασμένες περιπολίες με τον τουρκικό Στρατό επιτρέπουν την ενίσχυση της ασφάλειας και σταθερότητας στην Manbij. Αυτό είναι «επιτακτική ανάγκη προκειμένου να διατηρηθεί η δυναμική των συνεχιζόμενων επιχειρήσεων κατά του ISIS (Daesh) στην ανατολική Συρία, καθώς και για την ασφαλή και οικειοθελή επιστροφή των προσφύγων και των εσωτερικά εκτοπισμένων»[4].

Κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας του Akar με τον Αμερικανό ομόλογό του James Mattis, όπου συζητήθηκαν οι διμερείς αμυντικές σχέσεις, η κατάσταση στη Συρία και η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, υπήρξε σύγκλιση απόψεων για το ότι «οι κοινές περιπολίες συνιστούν σημαντικό βήμα για την αποκλιμάκωση των εντάσεων κατά μήκος των συνόρων και τη διατήρηση της ασφάλειας και σταθερότητας στην περιοχή»[5].

Βέβαια, από τις ανωτέρω δηλώσεις φαίνεται ότι υπάρχει διαφορετική προσέγγιση και ερμηνεία σχετικά με τα συμφωνηθέντα για τις κοινές περιπολίες και που είναι ανάλογα με τις επιδιώξεις Αμερικανών και Τούρκων για την περιοχή.

Δεύτερον: Οι ΗΠΑ επανέφεραν (5/11) τις κυρώσεις κατά του Ιράν, προσθέτοντας 300 νέες ονομασίες, συμπεριλαμβανομένων του πετρελαϊκού, ναυτιλιακού, ασφαλιστικού και τραπεζικού τομέα του Ιράν, με στόχο να πλήξουν τα κύρια έσοδα της χώρας από την πετρελαϊκή βιομηχανία. Όπως, μάλιστα, ανακοίνωσε ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ, Mike Pompeo (5/11), παραχωρήθηκε εξάμηνη εξαίρεση σε οχτώ χώρες, οι οποίες και είναι Τουρκία, Κίνα, Ινδία, Νότια Κορέα, Ελλάδα, Ιταλία, Ιαπωνία και Ταϊβάν[6], ενώ κατά τη διάρκεια ραδιοφωνικής συνέντευξης δήλωσε ότι «η Τουρκία θα πρέπει να εγκαταλείψει την εταιρική της σχέση με το Ιράν και να επιδιώξει την ανάπτυξη στενότερων σχέσεων με τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ».

Την εξαίρεση της Τουρκίας είχε προαναγγείλει (2/11) ο υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων της Τουρκίας, Fatih Dönmez, δηλώνοντας «θα είναι μια θετική συμβολή για την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή», ενώ πρόσθεσε ότι η απόφαση της Washington επήλθε μετά από διαπραγματεύσεις Τούρκων και Αμερικανών αξιωματούχων[7].

Τρίτον: Ο Erdoğan κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου με τον Poroshenko, αναφέρθηκε μεταξύ άλλων και στο ζήτημα της Halkbank, λέγοντας ότι ο Donald Trump του υποσχέθηκε ότι θα δώσει οδηγίες στα μέλη του υπουργικού του συμβουλίου σχετικά με την υπόθεση αυτή.

Υπενθυμίζεται ότι το περασμένο καλοκαίρι η Τουρκία επεδίωξε να πείσει τις ΗΠΑ να απαλλάξουν την κρατική τράπεζα Halkbank από την απειλή επιβολής προστίμου, με την αιτιολογία ότι αυτή «έσπασε» το εμπάργκο προς το Ιράν κατά τη διάρκεια των αμερικανικών κυρώσεων στη χώρα αυτή[8].

Τέταρτον: Σύμφωνα με δημοσίευμα της Milliyet αναμένεται, εκτός απροόπτου, η προσγείωση στην Τουρκία των πρώτων μαχητικών αεροσκαφών F-35 τον Νοέμβριο του 2019. Αναφέρεται επίσης ότι στις 12-13 Νοεμβρίου πρόκειται να συνταχθεί αναφορά από το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ σχετικά με το θέμα των τουρκικών F-35, η οποία θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο για την περαιτέρω αναστολή ή συνέχιση του προγράμματος παράδοσης των αεροσκαφών. Στην Άγκυρα, πάντως, πιστεύουν ότι η αναφορά αυτή δεν θα προκαλέσει περαιτέρω εμπόδια[9], και

Πέμπτον: Παρατηρείται, μεν, μερική ανάκαμψη της τουρκικής λίρας σε σχέση με το δολάριο, 5,3996 λίρες/1$ (6/11), όμως η οικονομία φαίνεται να κατεβάζει ταχύτητα και να προκαλεί «πονοκέφαλο» στον Erdoğan, δεδομένου ότι ο ετήσιος πληθωρισμός στην Τουρκία σημείωσε άλμα στο 25% τον Οκτώβριο, με βάση τα επίσημα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στις 5 Νοεμβρίου, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 15 ετών[10].

Συμπερασματικά, οι ανωτέρω εξελίξεις και κυρίως η αμοιβαία άρση των κυρώσεων κατά αξιωματούχων των δύο χωρών, η έναρξη κοινών περιπολιών στη Manbij, καθώς και η εξαίρεση της Τουρκίας από τις κυρώσεις κατά του Ιράν, αποτελούν θετικές ενδείξεις για το μέλλον των προβληματικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Ωστόσο, εξακολουθούν να παραμένουν «αγκάθια» στις σχέσεις τους, όπως π.χ. από την πλευρά της Τουρκίας, η μη έκδοση από τις ΗΠΑ του Ιεροκήρυκα Fethullah Gülen, καθώς και η υποστήριξη που παρέχουν στους Κούρδους της Βόρειας Συρίας (YPG) και από την πλευρά των ΗΠΑ, η πολιτική του Erdoğan προς το εχθρικό γι’ αυτές Ιράν και η απόφαση αγοράς των S-400.

 

⃰ Η Χριστίνα Σ. Φλάσκου είναι πτυχιούχος Πολιτικής Επιστήμης & Ιστορίας, κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών με ειδίκευση στις Διεθνείς Σχέσεις & Στρατηγικές Σπουδές, επικεφαλής της έρευνας «Τουρκία και Συριακή κρίση» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων, Αρθρογράφος έντυπου και διαδικτυακού Τύπου

 

 

 

[1]E.Sullivan και C.Gall, «U.S. and Turkey Drop Dueling Sanctions Against Senior Officials», The New York Times, 2/11/18, https://www.nytimes.com/2018/11/02/world/europe/us-turkey-sanctions-pastor.html

 

[2] «Treasury Sanctions Turkish Officials with Leading Roles in Unjust Detention of U.S. Pastor Andrew Brunson», U.S. Department of the Treasury, 1/8/18, https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm453

[3]«Erdoğan says Trump promised to instruct US ministers on Halkbank case», Hurriyet Daily News, 3/11/18, http://www.hurriyetdailynews.com/erdogan-says-trump-promised-to-instruct-us-ministers-on-halkbank-case-138545

[4]S.Ozer, «Turkish, US troops begin joint patrols in Manbij, Syria», Anadolu Agency, 1/11/18, https://www.aa.com.tr/en/politics/turkish-us-troops-begin-joint-patrols-in-manbij-syria/1300254

[5]«Manbij joint patrols de-escalating tensions, U.S. and Turkish defence ministers say», Ahval News, 2/11/18, https://ahvalnews.com/manbij/manbij-joint-patrols-de-escalating-tensions-us-and-turkish-defence-ministers-say

[6]«Turkey among 8 countries granted waiver on US oil sanctions against Iran», Hurriyet Daily News, 5/11/18, http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-among-8-countries-granted-waiver-from-us-oil-sanctions-on-iran-138591

[7]«Turkey exempt from US sanctions on Iran oil: Minister», Hurriyet Daily News,  2/11/18, http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-exempt-from-us-sanctions-on-iran-oil-minister-138530

[8]«Erdoğan says Trump promised to instruct US ministers on Halkbank case», op.cit.

[9]A.Hasan, «İlk F-35 2019 Kasım’da geliyor», Milliyet, 4/11/18, http://www.milliyet.com.tr/ilk-f-35-2019-kasim-da-geliyor-gundem-2771758/

[10]«Turkey’s inflation hits 25 percent in October, highest in 15 years», Hurriyet Daily News, 5/11/18, http://www.hurriyetdailynews.com/turkeys-annual-inflation-in-october-hits-25-24-pct-138571

Share Button

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής*

Η έρημοςΑνμπάρ του Ιράκ, η οποία απελευθερώθηκε πριν από ένα χρόνο από το λεγόμενο “ισλαμικό κράτος”, παραμένει υπό το καθεστώς μιας ενεργής και αμφιλεγόμενης παρουσίας διεθνών δυνάμεων

Η Ανμπάρ, η μεγαλύτερη επαρχία του Ιράκ, έχει ιστορία 15 ετών με τις αμερικανικές δυνάμεις. Από την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003 κι έπειτα, το μεγαλύτερο ποσοστό νεκρών αμερικανών στρατιωτών, σκοτώθηκε σε αυτή την επαρία. Οι εξεγέρσεις άνθισαν καθώς οι αμερικανικές δυνάμεις προσπάθησαν να διατηρήσουν τον έλεγχο της περιοχής, όπου κατηγορήθηκαν ότι χρησιμοποιούσαν υπερβολική δύναμη και ισχύ πυρός. Συνέχεια ανάγνωση

Το Αλ Καίμ, που βρίσκεται 400 χιλιόμετρα από τη Βαγδάτη και βρίσκεται σε στρατηγική θέση κοντά στα σύνορα της Συρίας, απελευθερώθηκε από το λεγόμενο“ισλαμικόκράτος” (ΙΚ) τον Νοέμβριο του 2017, αλλά παραμένει στο περιθώριο της περιφερειακής μάχης εναντίον της εξέγερσης της ΙΚ.

Ενώ οι ιρακινές δυνάμεις καταδιώκουν τους εχθρούς τους στην έρημο και απελευθερώνουν περιοχές, οι διεθνείς δυνάμεις συνασπισμού, με την επωνυμία Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve (CJTF-OIR), χρησιμοποιούν την έρημο Ανμπάρ του Ιράκ για τη διεξαγωγή επιχειρήσεων που κατευθύνονται προς τη Συρία.

Ο απερχόμενος πρωθυπουργός του Ιράκ, Χαϊντερ Αλ-Αμπάντι, δήλωσε στα μέσα Οκτωβρίου ότι “μικρός αριθμός”δυνάμεων συνασπισμού παρέμεινε σταθμευμένος στο Ανμπάρ βάσει συμφωνίας με την κυβέρνηση του Ιράκ, προκειμένου να μπορέσουν να διεξάγουν επιχειρήσεις εναντίον στόχων για θέματα ασφάλειας στη Συρία και να ενισχύσουν την ασφάλεια στα σύνορα.

Ωστόσο, οι δυνάμεις συνασπισμού – κυρίως Αμερικανοί, Γάλλοι και Καναδοί – βρίσκονται σε τρεις παρακείμενες στρατιωτικές βάσεις 150χλμ. από τα σύνορα. Οι δυνάμεις αυτές αποτελούν κυρίως “εκπαιδευτές” που σκοπό έχουν την παροχή συμβουλών και βοήθειας στα στρατεύματα του Ιράκ, ενώ πολλές φορές ταξιδεύουν μαζί τους σε αποστολές.

Είναι εμφανής μάλιστα η παρουσία τους, κυρίως μέσω ομάδων οχημάτων τύπου MRAP, τα οποία διέρχονται συχνά την κεντρική οδό που περνά μέσα από την έρημο. Τα οχήματα αυτά είναι εξοπλισμένα με μέσα αντιμετώπισης ανορθόδοξου πολέμου και αυτοσχέδιων εκρηκτικών μηχανισμών. Πολλές φορές μάλιστα, σταθμεύουν δίπλα στον αυτοκινητόδρομο προκειμένου να παρατηρήσουν τις κινήσεις των ανταρτών.

Βέβαια, οι δυνάμεις αυτές συχνά κατηγορούνται για υπερβολική χρήση βίας και ανορθόδοξες τακτικές προσέγγισης του ντόπιου πληθυσμού. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι δεν φαίνεται να υπάρχει κάποιο σχέδιο αποχώρησης τους, ένα δεδομένο το οποίο εντείνει τη δυσφορία του πληθυσμού, της Ιρακινής Κυβέρνησης αλλά και των λοιπών δρώντων της περιοχής.

Το ΙΚ όμως συνεχίζει να αποτελεί απειλή στην επαρχία, με πιο συντονισμένες ενέργειες στις παραμεθόριες περιοχές. Σύμφωνα με ανακοινώσεις του Ιρακινού στρατού, τα όπλα και ο εξοπλισμός των εναπομείναντων μαχητών του ΙΚ είναι ακόμη ενεργά και θανατηφόρα. Τα ερωτήματα που ανακύπτουν είναι εάν ο Ιρακινός στρατός θα συνεργαστεί ενεργά με τις συμμαχικές δυνάμεις, και εάν φυσικά η ατζέντα των συμμάχων πράγματι ενδιαφέρεται για αυτό…

 

*Ο Μηνάς Λυριστής είναι απόφοιτος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου, και μεταπτυχιακός φοιτητής του Τμήματος Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Share Button

Της Χριστίνας Σ. Φλάσκου ⃰

Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για επαναφορά του Όρκου στα σχολεία της Τουρκίας έχει προκαλέσει μια νέα «πολεμική» τόσο σε πολιτικό, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, ενώ φαίνεται να στηρίζεται σε μια περισσότερο ιδεολογική παρά συνταγματική βάση. Εκλαμβάνεται δε ως μια προσπάθεια επιστροφής στην «Παλιά Τουρκία», μια ορολογία που χρησιμοποιεί το κυβερνών κόμμα AKP, όπου η δικαστική εξουσία ενεργούσε ως θεματοφύλακας του Κεμαλισμού με παρεμβάσεις στην πολιτική. Συνέχεια ανάγνωση

Ο Όρκος πρωτοεισήχθη κατά τη διάρκεια της μονοκομματικής περιόδου, το 1933, και επαναδιατυπώθηκε το 1972 και το 1997. Πρόκειται για έναν επιβαλλόμενο, ακόμη και στα μειονοτικά σχολεία, προσωποκεντρικό όρκο, με σαφείς στόχους την αφομοίωση, ομογενοποίηση και έξαρση του φανατισμού, εκθειάζοντας παράλληλα τον Mustafa Kemal Atatürk. Βάση του Όρκου αποτελεί το ιδεολογικό αφήγημα του Kemal Atatürk «ένα έθνος, ένα κράτος, μια πατρίδα, μια σημαία», ενώ χρησιμοποιείται η φράση που είχε αναφωνήσει κατά τη διάρκεια της ομιλίας του για την 10η επέτειο από την Ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας, «πόσο ευτυχισμένος είναι εκείνος που λέει “είμαι Τούρκος”». Τον Όρκο έδιναν καθημερινά οι μαθητές της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ ακολουθούσαν η έπαρση της σημαίας και η απαγγελία του εθνικού ύμνου.
Σημειώνεται ότι η τελευταία έκδοση του Όρκου (1997) ανέφερε τα ακόλουθα: «Είμαι Τούρκος, ειλικρινής και εργατικός. Η αρχή μου είναι να προστατεύω τον νεότερο, να σέβομαι τον μεγαλύτερο, να αγαπώ την πατρίδα μου και το έθνος μου περισσότερο από τον εαυτό μου. Το ιδανικό μου είναι να εξελιχθώ, να προχωρήσω. Ω Μεγάλε Atatürk! Στο μονοπάτι που εσύ χάραξες, ορκίζομαι να βαδίζω αδιάκοπα για την επίτευξη των στόχων που εσύ έχεις θέσει. Η ύπαρξή μου θα είναι αφιερωμένη στην ύπαρξη της Τουρκίας. Πόσο ευτυχισμένος είναι αυτός που λέει “Είμαι Τούρκος!”».
Μετά από προσφυγή μιας ένωσης καθηγητών, που πρόσκειται στο «Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος» (MHP), κατά της κατάργησης του Όρκου από το υπουργείο Παιδείας, το Συμβούλιο της Επικρατείας αποφάσισε την επαναφορά του (Οκτώβριος 2018), προκαλώντας νέες προστριβές στο εσωτερικό της χώρας.
Άμεση ήταν η αντίδραση του Recep Tayyip Erdoğan στην απόφαση αυτή του Συμβουλίου της Επικρατείας, δηλώνοντας ότι αυτό ξεπερνά τα όρια των αρμοδιοτήτων του και «δεν λειτουργεί σε αρμονία με το νέο σύστημα διακυβέρνησης της χώρας». Συνέχισε δε λέγοντας ότι είναι απορίας άξιο ο χρόνος που ελήφθη αυτή η απόφαση, δηλαδή γιατί τώρα και όχι πριν από μερικά χρόνια, με το προηγούμενο σύστημα διακυβέρνησης, κατηγορώντας το ότι «δεν εφαρμόζει το διαχωρισμό των εξουσιών».
Παράλληλα, τόνισε ότι όποιος δεν εφαρμόζει το διαχωρισμό των εξουσιών προσπαθώντας να επαναφέρει αντιδημοκρατικούς θεσμούς, το μόνο που καταφέρνει είναι να εμποδίζει τη βούληση του έθνους. «Αυτή η στρεβλή αντίληψη ανήκει σε πρακτικές που θυμίζουν το παλιό σύστημα». Διευκρίνισε δε, ότι «το Συμβούλιο της Επικρατείας θα πρέπει να υπηρετεί ως “συμβουλευτικό όργανο”. Το προεδρικό σύστημα διακυβέρνησης δεν χρειάζεται να πάρει συγκατάθεση από αυτό για τα διατάγματα που εκδίδει»(1) .
Από την πλευρά του το MHP υπεραμύνθηκε της απόφασης επαναφοράς του Όρκου, κατηγορώντας το «Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης» (AKP) ότι υπονομεύει την «Τουρκικότητα» της χώρας. Εκτός, όμως, από το MHP και οι κοσμικοί – εθνικιστές της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης (Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα – CHP) τάχθηκαν υπέρ της επαναφοράς. Επισημαίνεται ότι η κατάργηση του Όρκου είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από εθνικιστικούς κύκλους, καθώς εθεωρείτο ότι με την κατάργηση φαλκιδεύονται τόσο η τουρκική ταυτότητα, όσο και οι μεταρρυθμίσεις του Ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας, Mustafa Kemal Atatürk.
Να σημειωθεί ότι η κατάργηση του Όρκου (2013) συνέπεσε χρονικά με το «άνοιγμα» του Recep Tayyip Erdoğan προς του Κούρδους και την έναρξη σειράς συνομιλιών με τον φυλακισμένο ηγέτη του PKK, Abdullah Öcalan, στο πλαίσιο της «Διαδικασίας Συμφιλίωσης», όπως την κατονόμασε το AKP. Από την πλευρά του, το MHP εξέλαβε την κατάργηση του Όρκου ως μια «παραχώρηση» προς το PKK.
Σύμφωνα με τον İsmet Berkan(2) , η απόφαση επαναφοράς του Όρκου είναι προβληματική για τους εξής λόγους: Πρώτον, το υπουργείο που καταργεί έναν διοικητικό κανονισμό δεν δημιουργεί νέα νομική κατάσταση, γεγονός που σημαίνει ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας δεν έχει λόγο να λάβει απόφαση σχετικά με το θέμα αυτό. Δεύτερον, το Συμβούλιο της Επικρατείας υπερβαίνει τις αρμοδιότητές του, στηρίζοντας την απόφασή του στην επιχειρηματολογία ότι «δεν υπάρχουν σοβαροί επιστημονικοί λόγοι που να στηρίζουν την απόφαση του υπουργείου Εθνικής Παιδείας να καταργήσει τον Όρκο». Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το δικαστήριο κρίνει την απόφαση του υπουργείου Παιδείας, εξετάζοντας παιδαγωγικούς λόγους και όχι τη νομιμότητα αυτής. Ωστόσο, το Συμβούλιο της Επικρατείας δεν έχει την εξουσία να κρίνει την ορθότητα των διοικητικών αποφάσεων, αλλά να εξετάζει και να επιβλέπει τη νομιμότητα αυτών (3) .
Το ανησυχητικό στο ζήτημα επαναφοράς του καθημερινού Όρκου στα σχολεία, που μοιάζει με τις μιλιταριστικές τελετές, έγκειται στο κατά πόσο πρέπει να είναι υποχρεωτικός στην εκπαίδευση των μαθητών. Για το θέμα αυτό, αξιωματούχοι του AKP επέκριναν την απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας και δήλωσαν ότι το ζήτημα θα επιλυθεί δια της νομίμου οδού. Αξιοσημείωτο δε είναι ότι συντηρητικοί κύκλοι, εθνικιστές με συντηρητικό υπόβαθρο και κριτική στάση απέναντι στον Κεμαλισμό, Κούρδοι, καθώς και φιλελεύθεροι διαμαρτυρήθηκαν για την επαναφορά του Όρκου. Κύρια επιχειρήματα των αντιτιθεμένων είναι ότι ο Όρκος δημιουργεί αποκλεισμό, παραβιάζει την ελευθερία της γνώμης (4) , είναι αντίθετος στην αυτογνωσία και στην αυτοπραγμάτωση των μαθητών επιβάλλοντας συγκεκριμένες αξίες, απομακρύνει τη χώρα από τις προσπάθειες εκδημοκρατισμού και επαναφέρει παλιές πρακτικές όπου η δικαστική εξουσία ενεργούσε ως φύλακας του Κεμαλικού καθεστώτος με παρεμβάσεις στην πολιτική (5) .
Με άλλα λόγια, στην «Παλιά Τουρκία» επικρατούσε μια πλήρης «Δικαστική Κηδεμονία» που ασκούσε απόλυτο έλεγχο στις κυβερνητικές αποφάσεις. Η κυβέρνηση Erdoğan, θέλοντας να εκδημοκρατίσει τη χώρα, προσπάθησε να ανατρέψει αυτές τις πρακτικές που προέρχονταν από Κεμαλικές και κρατικές ομάδες. Το βασικό, λοιπόν, ερώτημα που τίθεται είναι για το εάν μετά τις εκτεταμένες εκκαθαρίσεις, που ακολούθησαν το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 2016, έχουν ανέλθει στο δικαστικό σώμα ομάδες που πρόσκεινται στο MHP και εάν αυτές έχουν την ισχύ να εναντιώνονται στην κυβερνητική πολιτική (6).
Η «σφοδρή» υποστήριξη που έδειξε το MHP και ο ηγέτης του, Devlet Bahçeli, στην επαναφορά του Όρκου, καθώς και οι επικρίσεις του κατά του πρώην υπουργού Δικαιοσύνης του AKP, Bekir Bozdağ, καθιστούν με σαφήνεια τη στάση του κόμματος σχετικά με το θέμα. O Erdoğan, με τη σειρά του, όχι μόνο υποστήριξε τον Bozdağ έναντι του Bahçeli, αλλά επίσης θέλοντας να τονίσει τις διαφορές του AKP από το MHP δήλωσε ότι «δεν έχουμε άλλον όρκο, εκτός από τον εθνικό μας ύμνο».
Υπενθυμίζεται ότι η επαναφορά του Όρκου αποτέλεσε ένα από τα «αγκάθια» που δεν ξεπεράστηκαν στις προσπάθειες που έγιναν μεταξύ Erdoğan και Bahçeli, ώστε να συνεργαστούν και στις επικείμενες τοπικές εκλογές με βάση τη «Λαϊκή Συμμαχία». Υπό αυτές τις συνθήκες, λοιπόν, η τελευταία έχει καταστεί εύθραυστη, ενώ ιδιαίτερο ρόλο για το μέλλον της θα διαδραματίσουν τόσο η στάση που θα κρατήσει το MHP κατά τη ψήφιση του προϋπολογισμού 2019, όσο και τα αποτελέσματα των τοπικών εκλογών του Μαρτίου, με τις όποιες αναλύσεις κόστους – οφέλους ακολουθήσουν (7) .
Τέλος, το όλο θέμα φαίνεται ότι θα παραμείνει και μάλιστα για αρκετό χρονικό διάστημα ψηλά στην πολιτική ατζέντα, δεδομένου ότι το υπουργείο Παιδείας έχει προσφύγει κατά της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας σε ανώτερο δικαστήριο.

[1]«President Erdoğan criticizes Council of State for not working in line with new executive system», Hurriyet Daily News, 24/10/18, http://www.hurriyetdailynews.com/president-erdogan-criticizes-council-of-state-for-not-working-in-line-with-new-executive-system-138234

[2]Ο İsmet Berkan υπήρξε Γενικός Διευθυντής στην ημερήσια τουρκική εφημερίδα «Radikal» και τώρα είναι Δημοσιογράφος στη Hurriyet.

[3]İsmet Berkan, «Turkish Politics After the Student Oath Debate», The New TurkeyΟκτώβριος 2018, https://thenewturkey.org/turkish-politics-after-the-student-oath-debate/

[4]M. Erkut Ayvaz, «What’s Really Behind Turkey’s Student Oath Debate?», The New Turkey, Οκτώβριος 2018, https://thenewturkey.org/whats-really-behind-turkeys-student-oath-debate/

[5]Hazal Duran, «Turkey’s Student Oath Becomes a Controversial Issue», The New Turkey, 22/10/18, https://thenewturkey.org/turkeys-student-oath-becomes-a-controversial-issue/

[6]İsmet Berkan, «Turkish Politics After the Student Oath Debate», op.cit.

[7] Ibid

⃰ Η Χριστίνα Σ. Φλάσκου είναι πτυχιούχος Πολιτικής Επιστήμης & Ιστορίας, κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών με ειδίκευση στις Διεθνείς Σχέσεις & Στρατηγικές Σπουδές, επικεφαλής της έρευνας «Τουρκία και Συριακή κρίση» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων, Αρθρογράφος έντυπου και διαδικτυακού Τύπου

Share Button

Νικολάου Νικόλαος- Ερευνητής ΚΑΝΣ
Η ανάδειξη των χρηματοοικονομικών ως κατευθυντήρια δύναμη του παγκοσμιοποιημένου οικονομικού συστήματος επηρέασε τις οικονομίες των ισλαμικών χωρών. Τα κρυπτονομίσματα που αναδείχθηκαν στις αρχές τα παγκόσμιας οικονομικής κρίσης (2009) αποτελούν προέκταση του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Προσφέρουν εύκολο και σχετικά γρήγορο πλουτισμό, ενώ η χρήση τους έχει αυξηθεί και χρησιμοποιούνται για διεθνείς συναλλαγές.
Οι ισλαμικές οικονομίες επηρεάστηκαν εξαιτίας της φύσης του Ισλάμ. Πιο συγκεκριμένα, το Ισλάμ αποτελεί μια θρησκεία που ρυθμίζει κάθε πτυχή της ζωής των πιστών και κατ’ επέκτασιν του κράτους. Με την επικράτηση των χρηματοοικονομικών, οι μουσουλμάνοι λόγιοι, οι οικονομολόγοι και οι κυβερνήσεις διχάστηκαν. Ο ισλαμικός νόμος, η σαρία, απαγορεύει οικονομικές συναλλαγές που χαρακτηρίζονται από τοκισμό και τοκογλυφία. Αντίθετα, αποδέχεται συναλλαγές που χαρακτηρίζονται από υπαρκτό αντάλλαγμα. Συνεπώς, στο νέο ψηφιοποιημένο περιβάλλον των κρυπτονομισμάτων, με την απουσία επαρκούς ελέγχου, το Ισλάμ θα πρέπει είτε να προσαρμοστεί είτε να αποξενωθεί διότι οι συναλλαγές «συγκρούονται» με τα κριτήρια της σαρία. Συνέχεια ανάγνωση

Η μουσουλμανική πραγματικότητα
Στον ισλαμικό κόσμο, οι διαιρέσεις είναι συχνό φαινόμενο. Αναφορικά με τη νέα μορφή ψηφιακών συναλλαγών δεν μπορούσαν να μην υπάρξουν διαφωνίες. Η τάση που παρατηρείται είναι διχαστική.
Η διαιρετική τομή αφορά το πόσο «παραδοσιακή» είναι μια χώρα, ιδίως στην οικονομία της. Σε κράτη πιο συντηρητικά, τα κρυπτονομίσματα απαγορεύονται με εντολή της κυβέρνησης. Ιδιαίτερα έντονη είναι η στάση του αιγυπτιακού κράτους. Οι αιγυπτιακές αρχές τάσσονται κατά αυτής της νέας χρηματοοικονομικής συναλλαγής. Τον Ιανουάριο του 2018, ο Μέγας Μουφτής της Αιγύπτου Σεϊχ Σαουκί Αλλάμ εξέδωσε φετβά, κηρύσσοντας ότι το Bitcoin δεν είναι συμβατό με τη σαρία. Είχε προηγηθεί παρόμοια ενέργεια της κυβέρνησης Σίσι για να καταπολεμήσει τη χρήση του ψηφιακού αυτού νομίσματος. Ο λόγος απαγόρευσής του είναι ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση παράνομων δραστηριοτήτων, της τρομοκρατίας, για «ξέπλυμα» χρήματος, για φοροδιαφυγή και για λαθρεμπόριο. Η αιγυπτιακή αστυνομία δεν διστάζει να προβεί σε διώξεις επενδυτών, αφού οι δραστηριότητες στις πλατφόρμες κρυπτονομισμάτων θεωρείται ότι εντάσσονται στη «μαύρη αγορά», άρα είναι παράνομες. Στο ίδιο μήκος κύματος κυμαίνονται και άλλες χώρες πιο «παραδοσιακές» όπως η Τουρκία και το Μαρόκο, στις οποίες οι αρχές αντιμετωπίζουν το Bitcoin με μεγάλη καχυποψία.
Η στάση των αρχών έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη θέληση των πολιτών. Υπάρχουν πολλοί Αιγύπτιοι χρήστες κρυπτονομισμάτων, ενώ γίνονται προσπάθειες να δημιουργηθούν εγχώριες βάσεις συναλλαγών Bitcoin.
Αντίθετα, σε άλλες χώρες με πιο προοδευτική αντίληψη, οι αρχές προσπαθούν να συγκεράσουν τη σαρία με τα κρυπτονομίσματα. Πρωταγωνιστής είναι το Μπαχρέιν. Ειδική υπηρεσία της Κεντρικής Τράπεζας του Μπαχρέιν εξέδωσε γνωμάτευση ότι συγκεκριμένη πλατφόρμα κρυπτονομισμάτων είναι συμβατή με το Ισλάμ. Αναφέρεται στη πλατφόρμα της αμερικανικής εταιρίας Stellar που προωθεί το κρυπτονόμισμα Lumens, το 7ο πιο ισχυρό κρυπτονόμισμα. Η συγκεκριμένη εταιρεία πήρε πιστοποίηση από τις αρχές της αραβικής χώρας για συνεργασία. Ο σκοπός της Μανάμα είναι να ενισχυθεί ως περιφερειακός «κόμβος» εμπορίου και συναλλαγών.
Επίσης, στην αξιοποίηση της νέας ψηφιακής οικονομίας πρόκειται να συμβάλλει και η εταιρία OneGram Foundation με έδρα το Ντουμπάι. Η εταιρία αυτή αξιοποιεί το κρυπτονόμισμα OneGram Coin προσφέροντας αντίκρισμα σε χρυσό, μέταλλο αποδεκτό από την ισλαμική παράδοση για οικονομικές συναλλαγές. Ήδη, μεγάλες εταιρίες συνεργάζονται με την αναφερόμενη, αν και η έρευνα για το πόσο συμβατά ή όχι είναι τα κρυπτονομίσματα με το Ισλάμ συνεχίζεται.
Επιπρόσθετα, ακόμα ένα οικονομικό κέντρο του ισλαμικού κόσμου, η Ινδονησία, έχει επηρεαστεί από αυτή τη διχογνωμία των θεολόγων σχετικά με τα κρυπτονομίσματα. Οι αρχές του ασιατικού κράτους έχουν ανακοινώσει ότι κάποιες πλατφόρμες είναι συμβατές με τη σαρία.
Εκτός ισλαμικής επικράτειας, οι θρησκευτικές αρχές είναι πιο ανεκτικές. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο τζαμί Σακλιουέλ Λέιν στο Λονδίνο. Επειδή το χρηματικό ποσό από τις δωρεές που δέχτηκε ήταν μεγαλύτερο σε κρυπτονομίσματα σε σχέση με τις καταθέσεις μετρητών, η διεύθυνση του θρησκευτικού ιδρύματος είναι θετική στο ενδεχόμενο χρήσης κρυπτονομισμάτων, όπως το Bitcoin.

Αντί επιλόγου
Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται, εξελίσσεται και η οικονομία. Οι πλατφόρμες συναλλαγής κρυπτονομισμάτων αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα που αιτιολογεί τον παραπάνω ισχυρισμό.
Τα κρυπτονομίσματα έχουν σημαντική αξία, αφού είναι ευρέως διαδεδομένα και χρησιμοποιούνται ακόμα και από κράτη για να τονώσουν την οικονομία τους. Συνεπώς, είναι λογικό να αναμένεται στο άμεσο μέλλον ευρεία διάδοσή τους στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς. Ταυτόχρονα, γεννώνται και σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη στάση των κρατικών αρχών. Ίσως και να οδεύουμε προς μια νέα μεταρρύθμιση στην ισλαμική οικονομία. Εν τέλει, εξαιτίας της ολοένα και μεγαλύτερης αύξησης της χρήσης των κρυπτονομισμάτων, χώρες που δεν τα αποδέχονται, θα αναγκαστούν να ασχοληθούν εντατικά με το ζήτημα και πιθανόν να βρεθεί κάποια ενδιάμεση λύση. Εξάλλου, μέχρι σήμερα, τα «ισλαμικά» οικονομικά δεν φημίζονται και σε μεγάλο βαθμό για το ηθικό τους υπόβαθρο.

Ενδεικτικές πηγές
Putney Daniel, Cryptocurrency comes to Islam, ETHNews, 18 July 2018, προσβάσιμο στο https://www.ethnews.com/cryptocurrency-comes-to-islam (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 21 Οκτωβρίου 2018, 23:00).
Vizcaino Bernardo, Hudson Alexandra, Cryptocurrency firm Stellar gets Islamic finance certification, Reuters, 17 July 2018, προσβάσιμο στο https://www.reuters.com/article/us-islamic-finance-cryptocurrencies/cryptocurrency-firm-stellar-gets-islamic-finance-certification-idUSKBN1K71RC (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 20 Οκτωβρίου 2018, 17:30).
The New Arab- Al- Araby, Is Bitcoin a halal? Islamic scholars wade into Cryptocurrency debate, 09 April 2018, προσβάσιμο στο https://www.alaraby.co.uk/english/news/2018/4/9/is-bitcoin-halal-islamic-scholars-wade-into-cryptocurrency-debate (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 21 Οκτωβρίου 2018, 23:30).
Diaa Mona, Inside Egypt’s Cryptocurrency market, Egypt Today, 26 January 2018, προσβάσιμο στο http://www.egypttoday.com/Article/3/40995/Inside-Egypt%E2%80%99s-cryptocurrency-market (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 21 Οκτωβρίου 2018, 22:00).
Al- Jazeera, Islam and Cryptocurrency, halal or not halal?, 08 April 2018, προσβάσιμο στο https://www.aljazeera.com/news/2018/04/islam-cryptocurrency-halal-halal-180408145004684.html (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 21 Οκτωβρίου 2018, 21:45).
Mirchandani Amrit, Onegram’s sharia compliant Cryptocurrency, Cryptoinsider, 24 September 2018, προσβάσιμο στο https://cryptoinsider.com/onegrams-sharia-compliant-cryptocurrency/ (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 21 Οκτωβρίου 2018, 21:00).

Share Button

Της Χριστίνας Σ. Φλάσκου ⃰

Το πολιτικό «θερμόμετρο» άρχισε να ανεβαίνει στη γειτονική Τουρκία λόγω των επερχόμενων κρίσιμων τοπικών εκλογών της 31ης Μαρτίου 2019, με υπό εξέλιξη διεργασίες για πιθανές κομματικές συμμαχίες, καθώς και για την ανάδειξη των υποψηφίων. Παρά, όμως, την αρχικά διαφαινόμενη επέκταση της συμμαχίας του κυβερνώντος κόμματος «Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης» (AKP)  με το Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος (MHP) και για τις προσεχείς τοπικές εκλογές, επήλθε ρήξη, με τον πρόεδρο του MHP να δηλώνει ότι το κόμμα του δεν θα προχωρήσει σε συνεργασία με το AKP και θα χαράξει τη δική του ανεξάρτητη πορεία στις εκλογές. Συνέχεια ανάγνωση

Λίγες ώρες πριν από την κατ’ ιδίαν συνάντηση των ηγετών των δύο κομμάτων,  Recep Tayyip Erdoğan και Devlet Bahçeli, στις 16 Οκτωβρίου, ο τελευταίος είχε εκφράσει την επιθυμία του για συνεργασία στη βάση της «Λαϊκής Συμμαχίας», την οποία και θεωρούσε αναπόφευκτη, προκειμένου να μην υπάρξει ο κίνδυνος επανέναρξης των συζητήσεων σχετικά με το σύστημα προεδρικής διακυβέρνησης. Παρ’ όλα αυτά δεν ξεπεράστηκαν τα βασικά σημεία τριβής που είναι το νομοσχέδιο για Αμνηστία και η επαναφορά του Όρκου στα σχολεία.

Ως εκ τούτου, ο Bahçeli ανακοίνωσε (23/10) στην κοινοβουλευτική του ομάδα ότι δεν θα υπάρξει συνεργασία με το AKP, δηλώνοντας «θα καταρτίσουμε το δικό μας σχέδιο για τις τοπικές εκλογές. Αποχωρούμε από το αίτημά μας για συμμαχία… Καμία συμμαχία δεν μπορεί να επιβιώσει αν ένα κόμμα εξαναγκάζεται να οπισθοχωρήσει (σ.σ. από τις πολιτικές του)»[1]. Ο Erdoğan, από την πλευρά του, ξεκαθάρισε ότι στο πλαίσιο του υφιστάμενου  προεδρικού συστήματος, η σύναψη συμμαχιών δεν σημαίνει απαραίτητα και συμφωνία σε όλα τα θέματα. «Το AKP και το MHP είναι διαφορετικά κόμματα», υπονοώντας ότι μπορούν να έχουν τις δικές τους διαφορετικές απόψεις.

Η αναγκαιότητα των συμμαχιών στο πολιτικό σκηνικό της Τουρκίας φαίνεται όχι μόνο από τις δηλώσεις Erdoğan και Bahçeli ότι η «Λαϊκή Συμμαχία» λειτούργησε προς όφελος της χώρας, αλλά και στο ότι ο τελευταίος διευκρίνισε  ότι η συμμαχία αυτή θα εξακολουθήσει να υπάρχει παρά το γεγονός ότι δεν θα συνεργαστούν τα δύο κόμματα στις τοπικές εκλογές[2].

Σημειώνεται ότι η «Λαϊκή Συμμαχία» σχηματίστηκε ενόψει των κοινοβουλευτικών και προεδρικών εκλογών της 24ης Ιουνίου, όπου το MHP υποστήριξε την προεδρική υποψηφιότητα Erdoğan, ενώ παράλληλα τα δύο κόμματα είχαν συνεργαστεί και στο δημοψήφισμα του Απριλίου 2017 για την αναθεώρηση του Συντάγματος. Με τη «Λαϊκή Συμμαχία» ενισχύθηκε η κρατική ισχύς και εμποδίστηκε η πολιτική πόλωση με βάση τον αντι-Ερντογανισμό, ενώ ταυτόχρονα «υποχρεώθηκαν» τα κόμματα της αντιπολίτευσης να σχηματίσουν την «Εθνική Συμμαχία». Κατά συνέπεια, από τις εκλογές της 24ης  Ιουνίου προέκυψαν δύο μεγάλες ομάδες και το HDP (Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών -Αριστερό πολιτικό κόμμα που συγκροτήθηκε κυρίως από Κούρδους)[3].

Ο Erdoğan, λοιπόν, πρέπει να αντιμετωπίσει και ξεπεράσει το σκόπελο της κρισιμότητας των επικείμενων τοπικών εκλογών, θέτοντας επιπρόσθετα ως στόχους τη «στεγανοποίηση» του νέου τρόπου διακυβέρνησης και την επανάκαμψη της δημοτικότητάς του, η οποία βασιζόταν και στην ευημερία της Τουρκίας που το τελευταίο χρονικό διάστημα επλήγη από την οικονομική κρίση.

Σύμφωνα με τον Atilla Yeşilada[4] η αντιπολίτευση θα προσπαθήσει να εκμεταλλευθεί την οικονομική κρίση, που αποτελεί την «Αχίλλειο Πτέρνα» του Erdoğan. Ακόμη και αν η ίδια δεν τα καταφέρει, η «τιμωρία» Erdoğan θα έρθει από τους ίδιους τους ψηφοφόρους που τον υποστήριξαν στις εκλογές του Ιουνίου, εφόσον συνεχιστεί η οικονομική κρίση[5].

Το διακύβευμα των τοπικών εκλογών καταδεικνύεται και από προηγούμενες δηλώσεις Bahçeli, σύμφωνα με τον οποίο το αποτέλεσμά τους θα πρέπει να εδραιώσει το νέο σύστημα διακυβέρνησης και να εγγυηθεί το μέλλον της Τουρκίας, αποτρέποντας όσους εποφθαλμιούν μια νέα πολιτική κρίση[6].

Επομένως, αν και οι προεδρικές και κοινοβουλευτικές εκλογές της 24ης  Ιουνίου εξασφάλισαν πολιτική σταθερότητα για τα επόμενα πέντε χρόνια (2023), το ποιο πολιτικό κόμμα θα υπερισχύσει σε Κων/πολη, Άγκυρα, Σμύρνη και σε άλλες μεγάλες πόλεις είναι πολύ σημαντικό, δεδομένου ότι το αποτέλεσμα των εκλογών θα μπορούσε να προκαλέσει νέες τάσεις, γι ‘ αυτό και όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης είναι βέβαιο ότι θα επιχειρήσουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να κερδίσουν. Μέρος των προσπαθειών αυτών είναι ο σχηματισμός συμμαχιών και η αναζήτηση δημοφιλών στο λαό υποψηφίων[7].

O στόχος είναι σαφής, να διασφαλιστεί το νέο σύστημα διακυβέρνησης από προβλήματα που θα προκληθούν από μια απροσδόκητη απώλεια στις μητροπολιτικές περιοχές, καθώς και να εμποδιστεί η επικράτηση του HDP σε περιοχές που επί του παρόντος έχουν επικρατήσει ανεξάρτητοι[8].

Υπενθυμίζεται ότι στις προηγούμενες τοπικές εκλογές (2014), το AKP είχε επικρατήσει στους δήμους των 48 από τις 81 επαρχίες, ενώ σύμφωνα με τον Mehmet Özhaseki (σ.σ. αναπληρωτής πρόεδρος του AKP) στόχος του κόμματος για τις επερχόμενες εκλογές είναι η επικράτησή του σε τουλάχιστον 20 ακόμη επαρχίες[9].

Έχοντας κατά νου όλα τα ανωτέρω και μιλώντας σε εκδήλωση των γυναικών μελών του AKP στην Άγκυρα (22/10), ο Erdoğan επιχείρησε να τις συσπειρώσει λέγοντας ότι οκτώ μόνο γυναίκες δήμαρχοι του AKP στη χώρα δεν είναι ένας ικανοποιητικός αριθμός. «Η επιθυμία μας είναι να αντικατοπτρίσουμε μια αναλογική εικόνα… Μια πολιτική που αγνοεί, περιθωριοποιεί ή σπαταλά τις δυνατότητες και τη δύναμη των γυναικών δεν έχει καμία πιθανότητα στην Τουρκία».

Ταυτόχρονα, και λαμβάνοντας υπόψη τη δυσφορία που επικρατεί στο εσωτερικό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης (CHP – Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό κόμμα) έναντι του αρχηγού της, εξαπέλυσε σκληρή επίθεση κατά του Kemal Kılıçdaroğlu λέγοντας ότι αυτός αποτελεί πρόβλημα όχι μόνο για το έθνος, αλλά και για το ίδιο το CHP. Παράλληλα, προέβλεψε ότι οι τοπικές εκλογές του Μαρτίου 2019 μπορεί να αποβούν μοιραίες για το CHP, εφόσον συνεχίσει να ηγείται αυτού ο Kılıçdaroğlu[10].

Από την πλευρά του, ο Kılıçdaroğlu, εμφανίστηκε αισιόδοξος (12/10) ότι το κόμμα του θα επικρατήσει στις δύο κρίσιμες μητροπόλεις της Τουρκίας, την Κων/πολη και την Άγκυρα, δηλώνοντας κατά τη διάρκεια ομιλίας του σε δημάρχους του κόμματος ότι «έχουμε σημαντικούς στόχους για τις τοπικές εκλογές. Θα κερδίσουμε σε Balıkesir, Uşak, Denizli, Antalya, Mersin, Adana, Ankara και Istanbul». Αναφερόμενος δε σε πιθανές συμμαχίες, ο Kılıçdaroğlu ξεκαθάρισε ότι η μοναδική συμμαχία που θα έχει το CHP θα είναι «με τους πολίτες που τόσα χρόνια ψήφιζαν το AKP»[11]. Παρ’ όλα αυτά, είναι πιθανό τελικά να επιδιώξει το CHP συνεργασία με το IP (Καλό κόμμα) της Meral Akşener, ενώ αξιωματούχοι του κόμματος υπαινίχθηκαν μια ανεπίσημη συμμαχία με το HDP. Αν κάτι τέτοιο, βέβαια, συμβεί τότε θα υπάρξει ισχυρή αντίδραση τόσο από το IP, όσο και από το εσωτερικό του κόμματος.

 

Τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις

Μια πρόσφατη δημοσκόπηση του Objective Research Center  που έλαβε χώρα στην Κων/πολη από 7 – 13 Οκτωβρίου σε ένα δείγμα  5.186 πολιτών, έδειξε ότι το AKP καταλαμβάνει την πρώτη θέση με 32,4%, ενώ ακολουθούν CHP  23,9%, MHP 15,7%, HDP 5,1%, IP 2,4%, ενώ το 20% ήταν αναποφάσιστοι[12].

Σύμφωνα με τον πρόεδρο του Eurasia Public Opinion Research Centre (AKAM), Kemal Özkiraz, η «αιμορραγία» του AKP θα συνεχιστεί σε ψήφους και στις επερχόμενες τοπικές εκλογές και θα υποστεί μεγάλες απώλειες. Η διαρροή αυτή σε ψήφους θα διοχετευθεί σε MHP και CHP, καθώς το AKP έχει χάσει την επαφή του με την κοινωνία και έχει μετατραπεί σε ένα περισσότερο κρατικό και γραφειοκρατικό κόμμα. Παράλληλα, η διαφορά μεταξύ των δύο κομμάτων θα μειωθεί, με το AKP να συγκεντρώνει 38% και το CHP 33%. Με άλλα λόγια, δεν είναι το CHP που αποκτά μια νέα δυναμική, αλλά το AKP που χάνει τη δική του. Ενδεικτικό παράδειγμα είναι ότι, ενώ πριν δέκα χρόνια το 70% των πολιτών δήλωναν ότι δεν επρόκειτο με τίποτα να ψηφίσουν CHP, στις μέρες μας το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί σε 30 – 40%[13].

Ο δρόμος, βέβαια, μέχρι τις εκλογές είναι ακόμη αρκετός και οι παράγοντες που θα επιδράσουν στο αποτέλεσμα μεταβλητοί, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον θα έχουν  οι επόμενες κινήσεις των αρχηγών κομμάτων και κυρίως του Erdoğan.

Ακολουθούν πίνακες με τα ποσοστά που συγκεντρώνουν τα κόμματα στα τρία βασικά μητροπολιτικά κέντρα, με βάση δημοσκόπηση (σ.σ. προσωπικές συνεντεύξεις) που έλαβε χώρα από 7 – 13 Σεπτεμβρίου σε ένα δείγμα 4.200 πολιτών[14].

 

⃰ Η Χριστίνα Σ. Φλάσκου είναι πτυχιούχος Πολιτικής Επιστήμης & Ιστορίας, κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών με ειδίκευση στις Διεθνείς Σχέσεις & Στρατηγικές Σπουδές, επικεφαλής της έρευνας «Τουρκία και Συριακή κρίση» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων, Αρθρογράφος έντυπου και διαδικτυακού Τύπου

[1] «MHP says it will not ally with Erdoğan’s AKP for Turkey’s local polls», Hurriyet Daily News, 23/10/18, http://www.hurriyetdailynews.com/mhp-says-it-will-not-ally-with-erdogans-akp-for-turkeys-local-polls-138179

[2]«AK Party, MHP no longer seeking alliance in local elections», Daily Sabah, 23/10/18, https://www.dailysabah.com/elections/2018/10/23/ak-party-mhp-no-longer-seeking-alliance-in-local-elections

[3]Burhanettin Duran, «Turkey looking ahead to municipal elections», SETA, 18/9/18, https://www.setav.org/en/turkey-looking-ahead-to-municipal-elections/

[4]Ο Atilla Yeşilada είναι αναλυτής, με έδρα στην Κωνσταντινούπολη,  για την Global Source Partners.

[5]Zia Weise, «Turkey’s Erdoğan digs in as currency tumbles», Politico, 13/8/18, https://www.politico.eu/article/turkey-erdogan-trump-fight-lira-digs-in-currency-crises/

[6]«AKP, MHP leaders meet for alliance in local polls», Hurriyet Daily News, 16/10/18, http://www.hurriyetdailynews.com/akp-mhp-leaders-meet-for-alliance-in-local-polls-137947

[7]Burhanettin Duran, «Turkey looking ahead to municipal elections», op.cit

[8]Ibid

[9]«AK Party aims to win more provinces in local elections», Daily Sabah, 1/10/18, https://www.dailysabah.com/elections/2018/10/02/ak-party-aims-to-win-more-provinces-in-local-elections

[10]«Local polls may bring end of Turkey’s main opposition: Erdoğan», Hurriyet Daily News, 22/10/18, http://www.hurriyetdailynews.com/local-polls-may-bring-end-of-turkeys-main-opposition-erdogan-138163

[11]«CHP leader vows to win Ankara, Istanbul in local elections», Hurriyet Daily News, 12/10/18, http://www.hurriyetdailynews.com/chp-leader-vows-to-win-ankara-istanbul-in-local-elections-137815

[12]«Nomination race for Istanbul heats up in CHP», Daily Sabah, 17/10/18, https://www.dailysabah.com/elections/2018/10/17/nomination-race-for-istanbul-heats-up-in-chp

[13]«AKP to suffer greatest loss in Turkey’s 2019 local elections, says pollster», Ahval News, 20/10/18, https://ahvalnews.com/local-elections/akp-suffer-greatest-loss-turkeys-2019-local-elections-says-pollster

[14]«Mart 2019 yerel seçimleri seçmen tercihleri araştirmasi», ORC, https://orcarastirma.com.tr

1 2 3 144