για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Νικόλαος Νικολάου- Ερευνητής ΚΑΝΣ

Το Χασεμιτικό Βασίλειο της Ιορδανίας από το 2016 βρίσκεται σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης. Οι λόγοι γι’ αυτό είναι πολλοί. Αρχικά, στον πολιτικό τομέα επικρατεί ο ολοκληρωτισμός και η διαφθορά. Υπάρχει ένας βασιλικός οίκος ο οποίος ασκεί την εξουσία. Εκείνος συνεπικουρείται και από μια κυβέρνηση με επικεφαλής έναν πρωθυπουργό, η οποία όμως είναι «μαριονέτα» του βασιλιά. Οι πολιτικές της, ιδίως στον οικονομικό τομέα, έχουν αποτύχει στον μεγαλύτερο βαθμό.

Στον οικονομικό τομέα αποτυχυμένες μεταρρυθμίσεις σε συνδυασμο με την αύξηση της ανεργίας και τις φιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές (ιδιωτικοποιήσεις) οδήγησαν μεγάλο μέρος του πληθυσμού στη φτώχεια, ενώ έπληξαν σφοδρά τη μεσσαία τάξη. Μεταξύ άλλων, ιδιωτικοποιήθηκε η εθνική βιομηχανία φωσφόρου με το δημόσιο ταμείο να χάνει σημαντικά έσοδα. Παράλληλα, η σταδιακή μείωση των δασμών στα εισαγόμενα προϊόντα δεν προστάτευσε τους εγχώριους παραγωγούς, αυξάνοντας τα επίπεδα της ένδειας. Είναι χαρακτηριστικό ότι πληθωρισμός διπλασιάστηκε από το 2006 και έπειτα. Στην οικονομία μπορεί να συμπεριληφθεί και η επιβάρυνση του προϋπολογισμού εξαιτίας των στρατιωτικών δαπανών. Εκείνες πραγματοποιούνται σε συνθήκες αδιαφάνειας, ενώ είναι αμφίβολο αν καταλήγουν όλες στην αγορά οπλικών συστημάτων.

Τέλος, ζητήματα υπάρχουν και στον κοινωνικό τομέα. Η Ιορδανία ήταν ένα κράτος που χαρακτηριζόταν από αποτελεσματικές κοινωνικές πολιτικές. Αυτό είχε ως απόρροια ο πληθυσμός της να διαβιώνει υπό ανθρώπινες συνθήκες και να διασφαλίζονται οι «χαμένοι» του οικονομικού ανταγωνισμού και της παγκοσμιοποίησης. Ωστόσο, από το 2012 με τη κρίση στη Συρία να βρίσκεται στο ζενίθ, πληθώρα Σύρων προσφύγων αφίχθησαν στη χώρα. Μέχρι το 2018 πάνω από 1.000.000 πρόσφυγες διαβιούν σε στρατόπεδα στην ιορδανική επικράτεια.

Οι πολιτικές της ιορδανικής κυβέρνησης

Το αραβικό κράτος άρχισε να αντιλαμβάνεται την οικονομική δυσκολία στα τέλη του 2015. Μέχρι τότε η πολιτική του δεν άλλαξε, ενώ προχώρησε στη περικοπή κοινωνικών παροχών και τη διοχέτευση τους στους πρόσφυγες, δεν ανέπτυξε τη παραγωγική βάση του, αλλά ανέμενε χρηματοδότηση από έτερα αραβικά κράτη και οι δαπάνες για τη συντήρηση στρατού στα σύνορα με τη Συρία ήταν μεγάλες. Συνεπώς, στις αρχές του 2016 η εθνική οικονομία άρχισε να κλυδωνίζεται.

Σε αυτό το κλίμα, η ιορδανική κυβέρνηση στράφηκε προς το Δ.Ν.Τ. ως το κατεξοχήν αρμόδιο διεθνή θεσμό για να μειώσει το χρέος. Πράγματι, στα μέσα του έτους αντιπροσωπεία του Ταμείου αφίχθη στο Αμμάν. Η «συνταγή» που πρότεινε ήταν προώθηση μεταρρυθμίσεων, αύξηση φορολογίας, περικοπή κοινωνικών δαπανών, αύξηση τιμών στην ενέργεια και άλλα. Σε αντάλλαγμα, θα δινόταν δάνειο 723 εκατομμυρίων δολαρίων. Ο βασιλιάς Χουσείν ΙΙ αποφάσισε να προωθήσει σιγά σιγά τις αμφιλεγόμενες μεταρρυθμίσεις ώστε να μην προκαλέσει τη κοινή γνώμη. Η πολιτική αυτή είχε ως αποτέλεσμα να εισέλθει η χώρα σε περίοδο λιτότητας και να αυξηθεί το κόστος ζωής κατακόρυφα. Μάλιστα, το Αμμάν έφτασε να θεωρείται από τις πιο ακριβές πόλεις στον αραβικό κόσμο!

Επιπρόσθετα, η δραστηριοποίηση Αράβων των κρατών του Κόλπου στις μεγάλες πόλεις οδήγησε σε οικοδομική ανάπτυξη, όμως οι Ιορδανοί δεν επωφελήθηκαν, αφού δεν αξιοποιήθηκαν ως εργατικό δυναμικό ούτε και μπορούν να κυκλοφορούν στις περιοχές όπου διαβιούν άλλοι, πάμπλουτοι Άραβες. Επιπλέον, εξαιτίας της περιφερειακής κρίσης παρήκμασε και η τουριστική βιομηχανία της χώρας με μεγάλη απώλεια εσόδων.

Όλη αυτή η απογοήτευση του ιορδανικού λαού συσσωρεύτηκε με τα χρόνια και την άνοιξη του 2018-χωρίς το μέλλον  να προοιωνίζεται ευοίωνο- ξέσπασαν διαδηλώσεις στο Αμμάν. Εκείνες αυξήθηκαν όταν στις 30 Μαϊου ο Ιορδανός πρωθυπουργός Χάνι αλ- Μούλκι ανακοίνωσε ότι θα αυξήσει τη φορολογία και τη τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος και των καυσίμων. Χιλιάδες διαδηλωτές ξεχύθηκαν και σε άλλες πόλεις όπως στη Ζάρκα, όπου η καταστολή τους ήταν πιο βίαιη.

Σε αυτό το τεταμένο κλίμα ο βασιλιάς ανέλαβε δράση. Αρχικά, ζήτησε από τον πρωθυπουργό να παραιτηθεί και έπειτα ανακοίνωσε ότι δεν θα προωθήσει αύξηση της φορολογίας. Παράλληλα, όρισε νέο πρωθυπουργό τον Ομάρ Ρατζάζ, πρώην οικονομολόγο της Παγκόσμιας Τράπεζας. Ακόμα, στράφηκε προς τα κράτη του Κόλπου και τη Σαουδική Αραβία και εξασφάλισε οικονομική βοήθεια 2,5 δις δολαρίων. Τέλος, σύναψε σχέσεις και με μια άλλη χώρα, ευρωπαϊκή, τη Γερμανία. Η επίσκεψη της Άνγκελα Μέρκελ  στην Ιορδανία τον Μάϊο είχε ως αποτέλεσμα την υπόσχεση για τη καταβολή 100 εκατομμυρίων δολαρίων, τη παροχή περαιτέρω βοήθειας και την ικανοποίηση των Ιορδανών αξιωματούχων για την ενίσχυση των σχέσεων των δύο κρατών. Μάλιστα, ο υπουργός επενδύσεων Μωχάμεντ Σεχαντέχ ανέφερε ότι η συνεργασία με το Βερολίνο αποτελεί μια από τις προτεραιότητες της νέας κυβέρνησης.

Αντί Επιλόγου

Είναι εμφανές ότι η προσφυγική κρίση και οι προτάσεις του Δ.Ν.Τ. δεν αποτελούν τις γενεσιουργές αιτίες της ιορδανικής οικονομικής κρίσης. Οι ανεπάρκειες του μεσανατολικού κράτους είναι δομικές και πολύχρονες. Το Δ.Ν.Τ. είναι παραπροϊόν της μη αντιμετώπισης αυτών των ανεπαρκειών.

Αν επιχειρηθεί να γίνει μια πρόβλεψη, εκείνη δεν είναι αισιόδοξη. Οι προτάσεις του Δ.Ν.Τ. θα εφαρμοστούν, απλά πιθανώς με καθυστέρηση. Επίσης, ο πολιτικός ελιγμός του Χουσεϊν να διορίσει νέο πρωθυπουργό δεν θα φέρει αποτέλεσμα, αφού εκείνος είναι μέρος του προβλήματος και όχι της λύσης. Η κυβέρνηση είναι ανάγκη να στραφεί σε πιο φιλολαϊκές πολιτικές αν επιθυμεί να διατηρηθεί δυνατός ο κοινωνικός ιστός και να μη διολισθήσει η χώρα σε αστάθεια.