για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Του Γιώργου Φράγκου, Υποψήφιος Διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων – Ερευνητής ΚΑΝΣ

Τον προηγούμενο μήνα, οι ΗΠΑ και το Ιράν έφτασαν σε υψηλά επίπεδα σύγκρουσης με αφετηρία, όχι την δολοφονία Σολεϊμάνι, αλλά την προσπάθεια του Ιράν να εκτοπίσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ από το Ιράκ. Στη συνέχεια ακολούθησαν αλυσιδωτές αντιδράσεις με τα πλήγματα του Ιράν σε αμερικανικές βάσεις στο Ιράκ και τις εκατέρωθεν απειλές. Ενδεικτικό της τεταμένης κατάστασης είναι η κατάρριψη πολιτικού αεροσκάφους από την Ιρανική αεράμυνα, γεγονός που δείχνει πως οι αντιμαχόμενες πλευρές βρέθηκαν με «το δάχτυλο στη σκανδάλη».

Για να αντιληφθούμε καλύτερα την περιρρέουσα κατάσταση πρέπει να αναλύσουμε τη στρατηγική των δρώντων σε ευρύτερο πλαίσιο. Αυτή η ανάλυση μας οδηγεί σε μια πιο σημαντική πτυχή των αντιπαραθέσεων στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Την πτυχή ότι οι τρέχουσες εντάσεις δεν αφορούν μόνο το Ιράν και τον Αραβοπερσικό Κόλπο, αλλά επικεντρώνονται στην Κίνα. Και ειδικότερα στην επιρροή της Κίνας στη Μέση Ανατολή και την ανικανότητα των ΗΠΑ να δημιουργήσουν ένα σχέδιο για το μέλλον της Ευρασίας.

Η Κίνα σχεδιάζει να καταστήσει το Ιράν σημαντικό κόμβο στο Νέο Δρόμο του Μεταξιού. Σχέδιο που δείχνει να παίρνει «σάρκα και οστά» μετά την επαναφορά των κυρώσεων από τις ΗΠΑ. Το Ιράν εφόσον καταφέρει να διατηρήσει και να σταθεροποιήσει τον «Σιιτικό Άξονα» θα αποκτήσει ένα πεδίο επιρροής και προβολής ισχύος που θα εκτείνεται από τον Ινδικό Ωκεανό έως την Ανατολική Μεσόγειο και από την Κασπία έως τον Αραβοπερσικό Κόλπο. Αυτό το πεδίο συμπεριλαμβάνει και σημαντικά περάσματα όπως η Διώρυγα του Σουέζ και τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία μπορούν να μετατραπούν σε choke points. Ένα ισχυρό Ιράν σε περιφερειακό επίπεδο, συνυπολογίζοντας την πολύ σημαντική γεωστρατηγική του θέση, θα αποτελούσε, δυνητικά, τον καταλύτη στα κινεζικά σχέδια για τη Μέση Ανατολή.

Αυτό είναι μια εξέλιξη που αντιλαμβάνονται οι ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, το ίδιο το Ιράν αποτελεί έναν περιφερειακό αντίπαλο για τις ΗΠΑ και των συμμάχων τους στη Μέση Ανατολή. Στην προσπάθεια να αντιμετωπίσουν αυτό την εξέλιξη «πολιορκούν» το Ιράν με μια σειρά από οικονομικές κυρώσεις, δολοφονίες ανώτερων αξιωματικών, κυβερνοεπιθέσεις, αποσταθεροποιώντας κομμάτια του «Σιιτικού Άξονα» και με επικοινωνιακές εκστρατείες για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο εσωτερικό της χώρας. Ωστόσο, η ηγεσία της χώρας έχει μια στέρεη εξουσία με λαϊκή βάση. Επιπλέον, οι θεσμοί του καθεστώτος έχουν ισχυρές δομές και μακροχρόνιες παραδόσεις που δεν μπορούν να εξαλειφθούν εύκολα.

Στους γεωστρατηγικούς ανταγωνισμούς της ευρύτερης Μέσης Ανατολής δεν δραστηριοποιείται μόνο η Κίνα. Η Ινδία, σε συνεργασία με το Ιράν, προσπαθεί να συνδέσει το νοτιοανατολικό Ιράν με την πλούσια σε ενεργειακά κοιτάσματα Κεντρική Ασία. Παράλληλα, η Κίνα με το Πακιστάν ανταγωνίζονται την Ινδία δημιουργώντας μια πολυεπίπεδη συνεργασία μεταξύ τους.

Από αυτές τις εξελίξεις γίνεται αντιληπτό πως η Κίνα ακολουθεί μια ευρύτερη στρατηγική αντιλαμβανόμενη τις γεωγραφικές και πολιτισμικές δικλίδες. Από την άλλη, οι ΗΠΑ επικεντρώνονται στο δέντρο και δεν παρατηρούν το δάσος. Έχουν μια κοντόφθαλμη στρατηγική που έχεις ως επίκεντρο μόνο το Ιράν και τον Αραβοπερσικό Κόλπο, χωρίς να λαμβάνουν υπ’ όψιν τους ευρύτερους ανταγωνισμούς και συμμαχίες, ή τουλάχιστον τους ερμηνεύουν ως μη αλληλένδετους. Άλλωστε, τα στρατηγικά λάθη των ΗΠΑ σε βάθος χρόνου και χώρου έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην δημιουργία αυτής της περιρρέουσας κατάστασης. Επίσης, οι ΗΠΑ δεν αποδέχονται τη μετάβαση σε ένα πολυπολικό διεθνές σύστημα όπου πλέον δεν θα μπορούν να συνομιλούν πάντα με προνομιακούς όρους.

Το Ιράν θα βρίσκεται στο επίκεντρο της γεωπολιτικής και των εμπορικών ανταγωνισμών του 21ου αιώνα. Κυριαρχεί στις εμπορικές οδούς της Κεντρικής Ασίας νότια της Κασπίας, ενώ βρίσκεται στο σημείο σύνδεσης των ενεργειακών κοιτασμάτων της Δυτικής Ασίας με την υπόλοιπη ήπειρο. Το Ιράν είναι «το κλειδί» για τα σχέδια της Κίνας στην Ευρασία, ακριβώς όπως τα σχέδια της Κίνας είναι «το κλειδί» για το μέλλον της Ευρασίας.