για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Nικολάου Νικόλαος- Ερευνητής ΚΑΝΣ
Τα Ηνωμένα Έθνη τον περασμένο Σεπτέμβριο, γνωστοποίησαν την επιθυμία τους να διεξαχθούν εθνικές εκλογές στην αφρικανική χώρα. Ο σκοπός είναι να επέλθει η σταθερότητα. Όμως, κατά πόσο ο ισχυρισμός αυτός μπορεί να είναι βάσιμος;

Οι υποψήφιοι
Η Λιβύη στην παρούσα χρονική συγκυρία βιώνει ίσως την χειρότερη περίοδο της ιστορίας της ως ανεξάρτητο κράτος. Από το 2011 βρίσκεται μέσα στην δίνη διαδοχικών εμφύλιων πολέμων που την έχουν διασπάσει. Όσες προσπάθειες έγιναν για εθνική συμφιλίωση μεταξύ των αντιμαχόμενων παρατάξεων, απέτυχαν. Συνεπώς, η παρούσα κατάσταση μόνο αισιόδοξη δεν είναι.
Το μεγαλύτερο μέρος της λιβυκής επικράτειας ελέγχεται από την κυβέρνηση με έδρα το Τομπρούκ. Επικεφαλής της είναι ο Σάλεχ Ισσά. Ωστόσο, πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραματίζει ο Χαλίφα Χαφτάρ, ο οποίος ασκεί ουσιαστικά την εξουσία. Επειδή ελέγχει σχεδόν τα 2/3 της χώρας, ελέγχει και το μεγαλύτερο τμήμα του ενεργειακού της πλούτου καθώς και σημαντικά λιμάνια στην Μεσόγειο. Παράλληλα, διατηρεί δικό της στρατό αποτελούμενο από σχεδόν 75.000 άνδρες, αεροπορία και ναυτικές δυνάμεις. Ο Χαφτάρ, παρόλο που αρχικά τάχθηκε υπέρ των εκλογών, ύστερα αποστασιοποιήθηκε, δηλώνοντας ότι ίσως η Λιβύη να μην είναι έτοιμη για εκλογές και την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας. Επίσης, δήλωσε ότι αν δεν υπάρξει ικανοποιητικό -για εκείνον- εκλογικό αποτέλεσμα, δεν αποκλείει τυχόν επέμβασή του. Ήδη, το 2014 προχώρησε σε πραξικόπημα που είχε ως απόρροια την διάλυση της τότε εθνικής κυβέρνησης.
Ακόμα, επειδή είναι πολύ ισχυρός, προσπαθεί να παρουσιάσει τον εαυτό του ως τον πολιτικό εκείνο παράγοντα που δύναται να εγκαθιδρύσει την σταθερότητα στην ταραγμένη χώρα. Δεν διστάζει να κατηγορήσει τον πολιτικό αντίπαλό του, Φαρέζ Σαράτζ, ότι είναι αδύναμος και έρμαιο διάφορων πολιτοφυλακών. Παρά ταύτα, υπάρχουν κάποια προβλήματα που πιθανόν να λειτουργήσουν ως τροχοπέδη στην διεκδίκηση της λιβυκής προεδρίας. Αρχικά, κατηγορείται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ένας στρατηγός του για διάφορα εγκλήματα όπως εκτελέσεις αιχμαλώτων. Επιπλέον, το ότι η παράταξή του είναι ισχυρή, δεν έχει ως αποτέλεσμα την αποτροπή διασπαστικών τάσεων. Πιο συγκεκριμένα, έχουν ξεκινήσει ήδη συγκρούσεις μεταξύ κοσμικών και ισλαμιστών εντός της κυβέρνησης. Το πιο σημαντικό ζήτημα όμως, είναι η απουσία διεθνούς νομιμοποίησης. Ο Ο.Η.Ε. δεν την έχει αποδεχτεί ως την νόμιμη κυβέρνηση. Συνεπώς, μια εκλογική νίκη του Χαφτάρ θα έχει έλλειψη διεθνούς νομιμοποίησης.
Η άλλη παράταξη είναι η Κυβέρνηση Εθνικού Συμφώνου. Πρόκειται για την αποδεκτή από τον Ο.Η.Ε. λιβυκή κυβέρνηση. Επικεφαλής της είναι ο Φαρέζ αλ- Σαράτζ. Η έδρα της είναι στην Τρίπολη. Ελέγχει την βορειοδυτική Λιβύη. Παρόλο που σε σχέση με την αντίπαλη παράταξη του Χαφτάρ είναι σε υποδεέστερη θέση, εν τούτοις έχει και την υποστήριξη και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας καθώς και άλλων συντηρητικών μουσουλμάνων. Είναι εμφανές ότι σε μια ενδεχόμενη εκλογική διαδικασία, τυχόν εκλογή του θα είναι πολύ δύσκολη. Πέραν όσων προαναφέρθηκαν, στερείται και ουσιωδών ενόπλων δυνάμεων, γεγονός που ζημιώνει ακόμα πιο πολύ την θέση της.
Ένας ακόμα πιθανός υποψήφιος είναι και η Εθνική Κυβέρνηση Σωτηρίας. Πιο αδύναμη από τους άλλους δυο αντιπάλους της, ελέγχει τμήμα της Σύρτης, της Μισράτα και κατά τόπους θύλακες. Επικεφαλής της είναι ο Χαλίφα αλ- Γκαουίλ.
Το ριζοσπαστικό Ισλάμ αν και έχει υποστεί πλήγμα, εξακολουθεί να δεσπόζει. Οι δυνάμεις του με ηγέτη το παρακλάδι του ISIS, ελέγχουν τμήματα της λιβυκής επικράτειας ενώ ελλείψει της δυνατότητας διεξαγωγής ευρείας κλίμακας επιχειρήσεων, πλέον προβαίνουν σε τρομοκρατικές ενέργειες. Πρόκειται για πόλεμο φθοράς, που στοχεύει τόσο αμάχους όσο και πολιτικές και στρατιωτικές φυσιογνωμίες. Αποτελούν εχθρό για όλους. Όπως γίνεται αντιληπτό, δεν υπάρχει περίπτωση να συμμετάσχουν ριζοσπάστες ισλαμιστές στις επικείμενες εκλογές.
Τέλος, στον ορίζοντα «εμφανίζεται» μια νέα πολιτική δύναμη ή αλλιώς «Τρίτη Πολιτική Δύναμη». Στελεχώνεται από όσους υποστηρικτές του καθεστώτος Καντάφι έχουν παραμείνει στην Λιβύη και έχουν επιζήσει. Για το παρόν, επικεφαλής της είναι ο Ταχάρ Ντεχέκ, πρώην ανώτατος αξιωματούχος του Καντάφι. Έχοντας συλληφθεί και βασανιστεί από τους αντικαθεστωτικούς, κατάφερε και δραπέτευσε. Κατέφυγε στους φίλο-κανταφικούς φυλάρχους. Οι φυλές στην Λιβύη, πέραν της πολιτικής δύναμης που έχουν, είναι άριστα εξοπλισμένες και μπορούν να προσφέρουν υποστήριξη. Ο Ντεχέκ και οι οπαδοί του, αναμένουν την άφιξη του «νόμιμου» ηγέτη τους. Εκείνος δεν είναι άλλος από τον γιο του Καντάφι, τον Σαίφ αλ- Ισλάμ. Αποφυλακισμένος ον, εκδήλωσε την επιθυμία του να συμμετάσχει ως υποψήφιος στις μελλοντικές λιβυκές εκλογές.
Ωστόσο, στην πολιτική του καριέρα υπάρχουν εμπόδια. Αρχικά, εκκρεμεί καταδικαστική απόφαση εναντίον του από την διεθνή και λιβυκή δικαιοσύνη. Επίσης, οι Λίβυοι δεν έχουν λησμονήσει τις σκληρές του δηλώσεις εναντίον των διαδηλωτών το 2011. Τυχόν εκλογή του σαν γιος του Καντάφι, ενδεχομένως να προκαλέσει διχογνωμίες. Επιπροσθέτως, δεν έχει πρόσβαση σε φυσικούς πόρους όπως οι αντίπαλοί του. Συνεπώς, παρά τα σχέδιά του, πολύ πιθανόν να δυσκολευτεί να συμμετάσχει στις εθνικές εκλογές και ακόμα και αν καταφέρει να κερδίσει ψήφους, τίθεται ζήτημα νομιμοποίησης του.

Τα προβλήματα της εκλογικής διαδικασίας
Φυσικά, το περιβάλλον όπου θα διεξαχθούν οι εκλογές είναι ταραγμένο. Εκτός από την τρομοκρατία και την εδαφική διάσπαση, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που μπορούν να «τορπιλίσουν» την εκλογική διαδικασία. Εκείνοι είναι οι εξής:
1) Η επέμβαση τρίτων
Όσα διαδραματίζονται στην Λιβύη, δεν μπορούν να αφήσουν ανεπηρέαστους τρίτους παράγοντες. Οι πλουτοπαραγωγικές πηγές και η γεωγραφική θέση αρκούν για να καταδειχθεί η γεωπολιτική σημασία της χώρας.
Η Ε.Ε. επειδή έχει επιβαρυνθεί με τεράστιο αριθμό μεταναστών και προσφύγων διερχομένων και από την Λιβύη, επιδιώκει να ρυθμίσει τις μεικτές ροές. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δίνεται χρηματοδότηση στις λιβυκές αρχές ώστε να καταστεί λειτουργική η ακτοφυλακή της χώρας και να κατασκευαστούν κέντρα υποδοχής. Παράλληλα, οι Βρυξέλλες ευθυγραμμίζουν την στάση τους με τον Ο.Η.Ε.. Σε επίπεδο κρατών, πρωταγωνιστούν η Ιταλία και η Γαλλία. Η Ρώμη τάσσεται υπέρ του Φαρέζ αλ- Σαράτζ σε μια προσπάθεια να ρυθμιστούν οι μεικτές ροές που επιβαρύνουν το ιταλικό κράτος. Πολύ πιθανόν, η ιταλική κυβέρνηση να στοχεύει και σε μια μελλοντική εκμετάλλευση του πετρελαίου της χώρας.
Η Γαλλία έχει πολύ μεγαλύτερα συμφέροντα. Πέραν της εκμετάλλευσης των λιβυκών πόρων, ο Εμμανουήλ Μακρόν συναντήθηκε με τους δυο αντιπάλους, τον Χαφτάρ και τον Σαράτζ, προκειμένου να επιβληθεί εκεχειρία. Ο Γάλλος πρόεδρος πέτυχε τον σκοπό του. Όμως, είναι εμφανής μια προτίμηση του Παρισιού προς τον Χαφτάρ.
Η Αίγυπτος με την σειρά της έχει άμεση εμπλοκή στα λιβυκά πράγματα. Αιγυπτιακά αεροσκάφη βομβαρδίζουν κατόπιν άδειας θέσεις των ισλαμιστών στην χώρα, ενώ η κυβέρνηση Σίσι υποστηρίζει τον Χαφτάρ. Βέβαια, σε έναν διπλωματικό ελιγμό, ο Αιγύπτιος πρόεδρος συνάντησε τον Φαράτζ και εξέφρασε την επιθυμία του για πολιτική συμφιλίωση και καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Την Αίγυπτο υποστηρίζει και το Κουβέιτ, αλλά σε μικρότερο βαθμό.
Ο Ο.Η.Ε. όπως όλα δείχνουν θα έχει εμπλοκή. Εκείνη θα λάβει την μορφή της επίβλεψης εκλογών, της προσπάθειας καταπολέμησης της διαφθοράς και της τρομοκρατίας, την υποστήριξη του Σαράτζ καθώς και την πιθανή κατάστρωση ενός πολιτικού σχεδίου για την Λιβύη, αν οι εκλογές αποτύχουν.
Οι Η.Π.Α. με την Ρωσία με την σειρά τους έχουν ζωτικά συμφέροντα στην Λιβύη. Το πιο πιθανό είναι να ταχθούν υπέρ της κυβέρνησης του Τομπρούκ λόγω της κατοχής των πλουτοπαραγωγικών πόρων της χώρας. Εξάλλου, ο Χαφτάρ έχει στενές επαφές και με την Ουάσινγκτον και με την Μόσχα.

2) Ζητήματα διαφθοράς
Η διαφθορά και η αδιαφάνεια είναι καθαρά εμφανείς στην χώρα. Η πλειοψηφία των κατοίκων της ζει στην φτώχεια. Οι μισθοί είναι πενιχροί, οι Λίβυοι δεν μπορούν να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους αγαθά, ενώ η μαύρη αγορά ανθίζει. Ταυτόχρονα, η αβεβαιότητα, η πολιτική αστάθεια, ο φόβος της τρομοκρατίας και οι καταστροφές από τους εμφύλιους πολέμους έχουν επιβαρύνει την θέση τους. Στον αντίποδα, η πολιτική ελίτ και οι στενοί υποστηρικτές της, ζουν μέσα στην χλιδή. Κατοικούν σε πολυτελή σπίτια, έχουν υψηλούς μισθούς, πολλά προνόμια και πραγματοποιούνε ταξίδια αναψυχής στο εξωτερικό. Συνεπώς, το ότι είναι αποκομμένοι από τον υπόλοιπο πληθυσμό ενδεχομένως να προκαλέσει αντιδράσεις.

3) Το μεταναστευτικό
Ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα είναι και το «μεταναστευτικό». Η Λιβύη λειτουργεί ως διαμετακομιστικός κόμβος για χιλιάδες μετανάστες από την Υποσαχάρια Αφρική. Ένας αριθμός καταφέρνει και φτάνει στην Ευρώπη. Όμως, ένας άλλος, πολύ μεγάλος, χάνει την ζωή του στα νερά της Μεσογείου. Ακόμα, πολλές χιλιάδες ανθρώπων αναμένουν την μετάβασή τους σε ευρωπαϊκό έδαφος για να σωθούν. Καθόσον παραμένουν εντός λιβυκού εδάφους, κινδυνεύουν.
Το λαθρεμπόριο κυριαρχεί και πολιτικές παρατάξεις κομίζουν χρήματα από εκείνο. Επιπλέον, η διεθνής κοινότητα έγινε μάρτυρας των αποτρόπαιων σκηνών από σκλαβοπάζαρα. Εν έτι 2018, υπάρχουν σκλαβοπάζαρα! Από τα οποία αποκτούν εισοδήματα άνθρωποι! Επομένως, από την στιγμή που έχει στηθεί μια ολόκληρη «βιομηχανία», πολύ δύσκολο η όποια κυβέρνηση αναδειχθεί να καταπολεμήσει το φαινόμενο.
Επιπρόσθετα, η Λιβύη έχει απορροφήσει μεγάλο αριθμό μεταναστών. Εκείνοι αποτελώντας φθηνό εργατικό δυναμικό, απασχολούνται σε διάφορες εργασίες. Όμως, η συνέχιση του φαινομένου μπορεί να προκαλέσει πληθυσμιακή αλλοίωση κάτι που θα οδηγήσει σε κοινωνικές ταραχές. Συνεπώς, η διευθέτηση του ζητήματος θα απασχολήσει ιδιαίτερα την λιβυκή μελλοντική κυβέρνηση και ίσως αποτελέσει τροχοπέδη για τις εκλογές.

4) Πολιτική βία
Η βία και η νοθεία αποτελούν δυο ουσιώδεις αιτίες αποτυχίας των εκλογών. Μέσα σε ενάμισι χρόνο (2017-2018) έχουν δολοφονηθεί 201 πολιτικοί ακτιβιστές. Οι πολιτικές δολοφονίες και η βία είναι συνήθεις πρακτικές στην ταραγμένη πολιτική σκηνή της χώρας. Στόχοι επίδοξων δολοφόνων αποτελούν και διάφοροι αξιωματούχοι. Μέχρι στιγμής έχουν δολοφονηθεί ο δήμαρχος της Μισράτα Μοχάμεντ Αστιουί , ο Φαράτζ αλ- Μπαρασσί στρατηγός του Χαφτάρ και άλλοι. Επίσης, ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης του Τομπρούκ προειδοποίησε για νέο γύρο πολιτικών δολοφονιών.

Αντί Επιλόγου
Από την ανωτέρω ανάλυση, κατέστη εμφανές ότι η διεξαγωγή εκλογών στην Λιβύη υπό τις παρούσες συνθήκες και υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, παρά τις καλές προθέσεις, μάλλον «όνειρο θερινής νυκτός» είναι. Οι συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές για μια εκλογική διαδικασία. Οι προκλήσεις είναι πολλές, ενώ οι υποψήφιοι δεν είναι πολύ καταδεκτικοί στο να συνεργαστούν. Πόσο μάλλον, να σεβαστούν ένα εκλογικό αποτέλεσμα που δεν τους συμφέρει. Οι δηλώσεις του Χαφτάρ είναι ενδεικτικές της στάσης της λιβυκής πολιτικής ελίτ.
Επομένως, ο Ο.Η.Ε. κατά την άποψη του συγγραφέα, λανθασμένα επιδιώκει την διεξαγωγή εκλογών. Καλύτερο θα ήταν πρώτα να επέλθει μια συνεννόηση και έπειτα εκείνες να διεξαχθούν. Το πιο τραγικό είναι ότι για ακόμα μια φορά, ο λιβυκός λαός θα δεινοπαθήσει και δεν θα δει την κατάσταση να βελτιώνεται.

 

Ενδεικτικές πηγές
Elumami Ahmed, Reuters, UN endorses elections for Libya by the end of 2018, 10 January 2018, https://www.reuters.com/article/us-libya-election-un/u-n-endorses-elections-for-libya-by-end-of-2018-idUSKBN1EZ1NA?il=0 (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 20:10).
El- Gamaty Guma, Middle East Eye, Saif al- Islam as Libya’s president? No, he belongs to the autocratic era of Gaddafi, 22 March 2018, http://www.middleeasteye.net/columns/will-saif-al-islam-gadhafi-return-rule-libya-461892723 (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 20:20).
Sputnik News, The “Third Force”: Gaddafi’s supporters making political comeback in Libya, 01 June 2017, https://sputniknews.com/politics/201706011054210842-gaddafi-libya-comeback/ (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 20:30).
Wintour Patrick, The Guardian, Libya may not be ready for democracy, says military strongman, 10 January 2018, https://www.theguardian.com/world/2018/jan/10/libya-may-not-be-ready-for-democracy-says-military-strongman (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 20:40).
Al- Jazeera, Khalifa Haftar: the general who wants to rule Libya, 26 February 2018, https://www.aljazeera.com/news/2018/02/haftar-vies-power-libya-shifting-sands-180226143054107.html (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 20:50).
Bendix Aria, TheAtlantic, Libyan rivals agree to a cease fire and elections, 25 July 2017, https://www.theatlantic.com/news/archive/2017/07/libyan-rivals-agree-to-a-ceasefire-and-elections/534897/ (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 20:55).
TheCitizen, Libya strongman says UN-backed government’s mandate expired, 17 December 2017, https://citizen.co.za/news/news-africa/1761766/libye-politics-conflict/ (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 21:10).
Middle East Monitor, In Libya political assassinations threaten forthcoming elections, 10 January 2018, https://www.middleeastmonitor.com/20180110-in-libya-political-assassinations-threaten-forthcoming-elections/ ( ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 21:20).
Libyan Express, Politicians live in luxury, while ordinary Libyans left between Scylla and Charybdis, 14 January 2018, http://www.libyanexpress.com/politicians-live-in-luxury-while-ordinary-libyans-left-between-scylla-and-charybdis/ (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 21:30).
El- Gamaty Guma, Al-Jazeera, Italy and France are playing a dangerous game in Libya, 21 August 2017, https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2017/08/italy-france-playing-dangerous-game-libya-170815105230759.html (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 21:40).
Quackenbush Casey, Time, The Libyan slave trade has shocked the world. Here is what you should know, 21 December 2018, http://time.com/5042560/libya-slave-trade/ (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 21:55).
Ahram Online, Political agreement is cornerstone for Libyan stability, Egypt’s Sisi tells Libya’s Al- Sarraj, 10 December 2017, http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/284113/Egypt/Politics-/Political-agreement-is-cornerstone-for-Libyan-stab.aspx (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 22:10).