για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Του Δρος. Νικόλα Παναγιωτίδη, Επιστημονικού Συνεργάτη Κ.Α.Ν.Σ.

Aποτελεί αναμφισβήτητο γεγονός ότι η εμφάνιση του ISIS, του λεγόμενου “ισλαμικoύ κράτους” στη Μέση Ανατολή, αποτελεί ένα πρωτοφανές φαινόμενο στην ιστορία των διεθνών σχέσεων. Είναι η πρώτη φορά που μια τρομοκρατική φονταμενταλιστική οργάνωση κατάφερε να εμπνεύσει τόσους πολλούς επίδοξους τρομοκράτες και να κατακτήσει τόσο μεγάλες εκτάσεις γης.
Την ίδια στιγμή, η απειλή που συνιστούσε το ISIS για το περιφερειακό κρατικό σύστημα προκάλεσε έναν άνευ προηγουμένου αντι-ηγεμονικό συνασπισμό εναντίον του από περιφερειακούς και διεθνείς δρώντες που τελικά επικράτησαν επί της τζιχαντιστικής οργάνωσης.Αξίζει να σημειωθεί ότι, ενώ το ISIS ήλεγχε μεγάλες περιοχές στο δυτικό Ιράκ και στη βόρεια Συρία, ελέγχει τώρα μόνο το 2% αυτής της γης. Το όραμα του για την ίδρυση πανισλαμικού χαλιφάτου δεν έχει ευοδωθεί. Ωστόσο, πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί, διότι η ακραία ιδεολογία του παραμένει απειλή για την περιφερειακή και διεθνή ασφάλεια.

Η γενεαλογία του ISIS

Ο πρόδρομος του Ισλαμικού Κράτους του Ιράκ και του Λεβάντ (ISIL) εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη Μέση Ανατολή το 1999 με την ονομασία Jama’at, μια τζιχαντιστική οργάνωση υπό τον Ιορδανό Abu Musab al-Zarqawi, ο οποίος το το 2004 ανακοίνωσε πίστη στην Αλ- Κάιντα. Η εξέγερση στο Ιράκ μετά την αμερικανική εισβολή του 2003 ριζοσπαστικοποίησε περαιτέρω την οργάνωση, η οποία ενέτεινε τις επιθέσεις της εναντίον των δυτικών δυνάμεων, αλλά και εναντίον άλλων θρησκευτικών ομάδων.

Οι τζιχαντιστές εκμεταλλεύτηκαν το γενικό χάος στο Ιράκ και στη Συρία επεκτείνοντας την επιρροή τους και την κατοχή εδαφών. Η απόσυρση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Ιράκ το 2011 άφησε ένα κενό εξουσίας που πληρώθηκε από εξτρεμιστικές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων το ISIL, γνωστό και ως ISIS (Ισλαμικό κράτος του Ιράκ και της Συρίας). Τον Ιούνιο του 2014, το ISIS ανακοίνωσε την ίδρυση του ισλαμικού κράτους με μια πολύ φιλόδοξη ατζέντα: να δημιουργήσει ένα πανισλαμικό κράτος, το οποίο θα διέπεται από το Κοράνι, το νόμο της σαρία και το χαντίθ.

Ιδεολογικές καταβολές

Πρέπει να τεθεί το ερώτημα γιατί το ISIS είναι τόσο εχθρικό έναντι των δυτικών αξιών και του δυτικού πολιτισμού; Σύμφωνα με τη σαλαφιστική ιδεολογία του ο κατακερματισμός του διεθνούς συστήματος σε κυρίαρχα εθνικά κράτη αποτελεί επινόηση της Δύσης. Οι ακραίοι σαλαφιστές πιστεύουν ότι μόνο ο Θεός είναι κυρίαρχος και επομένως το δυτικό σύστημα κρατών πρέπει να καταστραφεί και να αντικατασταθεί από ένα πανισλαμικό χαλιφάτο.

Πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι στα μέσα του 2014, το «ισλαμικό κράτος» είχε υπό το ζυγό του 10 εκατομμύρια ανθρώπους στους οποίους επέβαλλε φόρους. Διατηρούσε επίσης τεράστια αποθέματα όπλων και πυρομαχικών. Ταυτόχρονα, ήλεγχε όλες τις πτυχές της κοινωνική ζωής, από τα καθημερινά θέματα μέχρι την εκπαίδευση. Όσον αφορά το τελευταίο, ανέπτυξε ένα νέο πρόγραμμα σπουδών με το οποίο αντικατέστησε την “άπιστη εκπαίδευση”. Οι διευθυντές των σχολείων ενημερώθηκαν ότι τα μαθήματα φυσικής και χημείας θα αφαιρεθούν, ενώ θα προωθηθούν οι ισλαμικές διδασκαλίες.

Οι οπαδοί του ισλαμικού κράτους υιοθετούν το σαλαφιστικό τζιχάντ. Συναφώς, υιοθετούν την βία ως μέσο επιβολής της ακραίας ιδεολογίας τους στους υποστηρικτές άλλων θρησκειών ή μουσουλμανικών δογμάτων, τους απίστους – koufr στα αραβικά. Πιο συγκεκριμένα, αντιμετωπίζουν τις διεθνείς σχέσεις με τους μανιχαϊστικούς όρους: Πιστεύουν ότι υπάρχει το «Νταρ αλ-Ισλάμ» (Σπίτι του Ισλάμ) και το «Dar al-Harb» (Σπίτι του Πολέμου).

Αντι-ηγεμονικές συσπειρώσεις κατά του ISIS

Η εμφάνιση του “Ισλαμικού Κράτους” στη Μέση Ανατολή προκάλεσε μεγάλες ανακατανομές ισχύος και συμφερόντων στην περιοχή, καθώς πολλές χώρες αναγκάστηκαν να αφήσουν –προσωρινά τουλάχιστον- κατά μέρος τις διαφορές τους ενόψει της απειλής που ακούει στο όνομα ισλαμικό κράτος. Κατά ειρωνικό τρόπο, οι Αμερικανοί υπό τον Πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα αναγκάστηκαν να πολεμήσουν εναντίον της ίδιας απειλής που αντιμετώπιζε ο Μπασάρ αλ-Ασαντ ως παραβίαση της κυριαρχίας της Συρίας. Ο καθένας μπορεί να θυμηθεί ότι το Σεπτέμβριο του 2013, οι ΗΠΑ σχεδίαζαν να διενεργήσουν ένοπλη επέμβαση στη Συρία, η οποία αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή ένεκα μιας διεθνούς συμφωνίας με τη Δαμασκό για την καταστροφή των χημικών όπλων της Συρίας.

Επιπλέον, η επιτυχημένη προέλαση του ISIS στο Ιράκ και τη Συρία παρείχε ένα modus vivendi για συγκαλυμμένη συνεργασία μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον το 2015. Αυτό θα ήταν αδιανόητο μερικούς μήνες νωρίτερα, όταν πολλές φωνές στο αμερικανικό Κογκρέσο στήριζαν στρατιωτική δράση εναντίον του Ιράν για να αποτραπεί η Τεχεράνη να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Αυτή η κατάσταση ενδεχομένως να συνέτεινε στη σύναψη της συμφωνίας πλαίσιο για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, στις 2 Απριλίου 2015.

Από την πλευρά της, η Τουρκία – που κατηγορήθηκε από πολλούς ότι υποστήριζε το ISIS στο πλαίσιο της ατζέντας της για την ανατροπή του Assad – αναγκάστηκε να αλλάξει πολιτική όταν το ISIS διενήργησε τρομοκρατικές επιθέσεις στο έδαφός της. Στη συνέχεια ανακοίνωσε τη συμμετοχή της στον συνασπισμό των ΗΠΑ. Η δράση του ισλαμικού κράτους προκάλεσε περαιτέρω ανακατανομές ισχύος στο Ιράκ και τη Συρία.
Οι Κούρδοι προσπάθησαν άλλη μια φορά – ανεπιτυχώς – να προωθήσουν τις εθνικές τους φιλοδοξίες για αυτοδιάθεση. Το παράθυρο ευκαιρίας που δημιούργησε η γενική αστάθεια έπεισε τον Μασούντ Μπαρζάνι, πρόεδρο του ιρακινού Κουρδιστάν, ότι ήρθε η ώρα (25 Σεπτεμβρίου 2017) να διεξαχθεί δημοψήφισμα για ανεξαρτησία από τη Βαγδάτη. Ωστόσο, οι εξαναγκαστικές ενέργειες της Βαγδάτης ανέστειλαν το θετικό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος και ο Μπαρζάνι παραιτήθηκε τον Νοέμβριο του 2017.
Από την πλευρά τους, οι Κούρδοι της Βόρειας Συρίας τον Ιανουάριο του 2014 δημιούργησαν μια περιφερειακή διοίκηση στην περιοχή βάσει του ελβετικού μοντέλου. Ενοχλημένη από τις εξελίξεις, η Άγκυρα παρενέβη στη βόρεια Συρία τον Αύγουστο του 2016 με την “Επιχείρηση Ασπίδα Ευφράτη”. Τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους, ο τουρκικός στρατός παρενέβη στη Συρία για να εμποδίσει τον ευρύτερο κουρδικό σχεδιασμό για συνένωση των καντονίων τους στη βόρεια Συρία. Και η αιματοχυσία συνεχίζεται …

Μεγάλες Δυνάμεις και ISIS

Η παρουσία των τζιχαντιστών στη Μέση Ανατολή δημιούργησε μια γενική κατάσταση χάους στο Ιράκ και τη Συρία που τελικά ευνόησε τον Άσσαντ. Η Ρωσία επενέβη στη Συρία το 2015, διασώζοντας τον Άσσαντ από την πλήρη καταστροφή . Από την πλευρά του, ο συνασπισμός υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, ο οποίος είχε παρέμβει το Σεπτέμβριο του 2014 για να στηρίξει τη συριακή αντιπολίτευση, αποδυνάμωσε επίσης το ισλαμικό κράτος. Ενώ οι Αμερικανοί και οι Ρώσοι υποστήριζαν διαφορετικές πλευρές στο Συριακό Εμφύλιο Πόλεμο, την ίδια ώρα πολεμούσαμ την ίδια τζιχαντιστική απειλή.
Η Χεζμπολάχ, μια σιϊτική οργάνωση που εδρεύει στο Λίβανο, ενεπλάκη στον πόλεμο της Συρίας, στηρίζοντας τον Άσσαντ αφού κύριο μέλημα της είναι να διασώσει τον Σιιτικό άξονα από τους Σουνίτες εχθρούς του. Το Ισραήλ, το οποίο το 2006 είχε πολεμήσει έναν πόλεμο τριών εβδομάδων με τη Χεζμπολάχ, παρενέβη δεκάδες φορές στη Συρία για να καταστρέψει τα όπλα που προορίζονταν για την οργάνωση.
Σε γενικές γραμμές, πολλές φορές η συμμετοχή διαφόρων δρώντων με αντιφατικές ατζέντες στη Συρία και το Ιράκ ώθησε τα πράγματα στο παρά πέντε μιας ευρύτερης κλιμάκωσης. Ωστόσο, αυτό είναι ένα άλλο ζήτημα. Τέλος, η απελευθέρωση της Μοσούλης στο Ιράκ, της οικονομικής πρωτεύουσας του Ισλαμικού Κράτους τον Ιούλιο του 2017 και η πτώση της Ράκα, της αυτοανακηρυγμένης πρωτεύουσας του ISIS στη Συρία τον Οκτώβριο του ίδιου έτους σηματοδότησαν το τέλος του χαλιφάτου.

Επίλογος

Η εμφάνιση, η παρουσία, οι ενέργειες και η πορεία του ISIS στη Μέση Ανατολή σηματοδότησε μια πολύ σημαντική στιγμή στην ιστορία των διεθνών σχέσεων. Το ισλαμικό κράτος αποτελεί ένα αξιόλογο παράδειγμα που θα διδάσκεται στα πανεπιστημιακά τμήματα διεθνών σχέσεων ανά τον κόσμο. Αυτή η τεράστια απειλή για την περιφερειακή και παγκόσμια ασφάλεια, αλλά και για τις πανανθρώπινες αξίες άνοιξε το δρόμο για την σύμπηξη ενός συνασπισμού κατά της περιφερειακής επίδοξης ισλαμικής ηγεμονίας που τελικά έστειλε το όραμά των τζιχαντστών για την δημιουργια ενός χαλιφάτου στον κάδο της ιστορίας. Ωστόσο, η τρομοκρατική οργάνωση αφ’εαυτής δεν έχει εξαφανιστεί. Εξακολουθεί να αποτελεί απειλή μέσω των άλλων τρομοκρατικών ομάδων σε όλο τον κόσμο που έχουν δηλώσει πίστη σε αυτό, αλλά και με τα μηνύματα μίσους που μπορεί να εμπνεύσουν και άλλους επίδοξους τρομοκράτες στο μέλλον. Η διεθνής κοινότητα έχει ηθικό καθήκον να αποτρέψει τα σχέδια τους.