για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής*

Η ισλαμική τρομοκρατία παραμένει ένα ζήτημα παγκόσμιας προβολής και ανησυχίας. Οι κατά καιρούς επιθέσεις που διεξάγονται από ισλαμικές ομάδες ή μεμονωμένους δρώντες στη Δύση αλλά κυρίως στην Κεντρική, Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, οδηγούν στο συμπέρασμα πως η ασύμμετρη αυτή απειλή όχι μόνο παραμένει ισχυρή, αλλά ίσως δεν την έχουμε κατανοήσει όπως θα έπρεπε.

Βέβαια, η δολοφονία αθώων στις οικείες τους, σε τόπους λατρείας ή όταν λειτουργούν τις καθημερινές τους δραστηριότητες, φέρει αναπόφευκτα αίσθημα φόβου, οργής και θλίψης. Τα παραπάνω οδηγούν στο κάλεσμα για τιμωρία ή αντίποινα. Για αυτόν ακριβώς το λόγο η τρομοκρατία είναι ένας φαύλος κύκλος· καταστροφή για τα θύματα, καταστροφή για τους δράστες και αναντίρρητα σοβαρό κόστος για την ανθρωπότητα.

Στα ΜΜΕ της Ελλάδας και του εξωτερικού αλλά και σε ορισμένες επιστημονικές μελέτες δυστυχώς, αναπαράγεται η θέση πως το Ισλάμ αποτελεί επιθετική Θρησκεία από “τα πάνω προς τα κάτω”, εννοώντας φυσικά πως η ηγεσία του όλου οικοδομήματος λειτουργεί με τέτοιο τρόπο ώστε να συνεχίζεται η αιματοχυσία. Το ερώτημα που τίθεται, είναι εάν έχουν δοκιμάσει να μετριάσουν το πρόβλημα αυτό οι ίδιοι οι ηγέτες των μουσουλμάνων.

Η αλήθεια είναι διαφορετική. Πολλοί θρησκευτικοί ηγέτες καταδικάζουν τις επιθέσεις αυτές. Μάλιστα, τον Μάιο του 2018, εβδομήντα μουσουλμάνοι κληρικοί από το Πακιστάν, το Αφγανιστάν και την Ινδονησία[1] εξέδωσαν Fatwa[2] κατά της οιασδήποτε μορφής τρομοκρατίας και βίας. Η καταδίκη αυτή, βασιζόταν στην προσέγγιση πως ο βίαιος εξτρεμισμός αλλά και η τρομοκρατία είναι έννοιες εκ διαμέτρου αντίθετες με τις αρχές του Ισλάμ.

Στον αντίποδα, πολλές άλλες δημόσιες δηλώσεις άλλων κληρικών χαρακτηρίζονται ριζοσπαστικές ή και επιθετικές, και οι πομποί των δηλώσεων αυτών χαρακτηρίζονται τρομοκράτες. Το μείζον πρόβλημα κατά την άποψη του γράφοντος, είναι πως πολλάκις το Ισλάμ αντιμετωπίζεται ως κάτι “ξένο”, ή “άλλο” σε σχέση με τον “Δυτικό κόσμο.” Αυτό δημιουργεί φυσικά την προκατάληψη πως οι μουσουλμάνοι θρησκευτικοί ηγέτες που μιλούν στους πιστούς τους, τρέφουν εχθρικά αισθήματα για τους δυτικούς, ή ακόμη πως σε κάθε ομιλία θρησκευτικού ηγέτη, υποβόσκει ο εξτρεμισμός.

Το παραπάνω, οδηγεί σε μία μοιραία διαίρεση: οι μουσουλμάνοι ηγέτες αντιμετωπίζουν ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα όταν καλούνται να τοποθετηθούν για μια τρομοκρατική επίθεση. Είτε η κοινότητα τους πρέπει να θρηνήσει τα θύματα ως μέρος της βίας που υιοθετείται από ένα μικρό μέρος ριζοσπαστών ιδεολόγων, είτε πρέπει να αισθάνονται το αίσθημα ντροπής που μοιράζονται κοινές πεποιθήσεις στα περισσότερα ζητήματα με αυτούς.

Φυσικά, η καταδίκη μιας βίαιης επίθεσης δεν εξαργυρώνει τα γεγονότα, ούτε δίδει συγχωροχάρτι σε κανέναν. Αντιθέτως, εξακολουθεί να απεικονίζει κάποιον “άλλο” ως αποκλειστικά υπαίτιο. Επιπρόσθετα, ενισχύεται το αίσθημα αδυναμίας των ηγετών κληρικών να ελέγξουν τους πιστούς τους και αναπόφευκτα οδηγεί στην άποψη πως δεν μπορούν να λύσουν τα εσωτερικά τους ζητήματα. Άρα; Χρειάζονται εξωτερική βοήθεια.

Η εμφανής θέληση που εμφανίζουν οι Δυτικοί για διαρκή αρωγή σε κάθε εσωτερικό ζήτημα των μουσουλμάνων, οδηγεί στην περιθωριοποίηση ορισμένων ομάδων, οι οποίες θα μπορούσαν υπό προϋποθέσεις να ταχθούν στο άρμα της βιαιότητας.

Μια εναλλακτική πρόταση, θα μπορούσε να είναι η απάντηση των μουσουλμάνων μετά τις βομβιστικές επιθέσεις του Μαραθωνίου της Βοστόνης το 2013. Η κοινότητα της περιοχής, έμεινε μακριά από καταδίκες ή θυματοποίηση, και στάθηκε στην ανάκαμψη και τη θεραπεία τόσο των μουσουλμάνων όσο και των μη. Μια τέτοια πρόταση είναι πράγματι ριζοσπαστική. Αντίθετα με τις πάγιες πρακτικές καταδίκης ή υπέρμετρης ανάγκης για να θεωρηθεί κάποιος θύμα, η προσπάθεια της ανάπτυξης αντανακλαστικών κοινής αντιμετώπισης είναι μια δομή μπορεί να γίνει μάθημα για όλες τις πλευρές. Και μάλιστα, δεν αποτελεί καλύτερη ή χειρότερη πρακτική σε σχέση με άλλες· αυτή η πρακτική λειτουργεί. Και πρέπει να αποτελέσει την εφαλτήριο θεωρία της οριστικής επίλυσης του προβλήματος αυτού.

[1] Ingber, Sasha, “70 Muslim Clerics Issue Fatwa Against Violence And Terrorism,” NPR.org, 11 Μαΐου 2018, https://n.pr/2DMKJgp

[2] Fetwa: η μη δεσμευτική αλλά αξιόπιστη νομική άποψη ή διδακτική ερμηνεία που μπορεί να δώσει ένας σεϊχουλισλάμης, ειδικευμένος νομικός ή μουφτής, σε θέματα που σχετίζονται με τον ισλαμικό νόμο

 

*Ο Μηνάς Λυριστής είναι απόφοιτος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου και μεταπτυχιακός φοιτητής Γεωπολιτικής του Πανεπιστημίου Αθηνών.