για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Της Χριστίνας Σ. Φλάσκου ⃰

 Η υπόθεση Brunson, που αναδείχθηκε το τελευταίο χρονικό διάστημα ως μείζον ζήτημα στη διπλωματική διαμάχη Τουρκίας – ΗΠΑ, εξελίχθηκε σε προσωπική αντιπαράθεση των δύο ηγετών, Recep Tayyip Erdogan – Donald Trump, με αλληλοκατηγορίες και σημαντικές οικονομικές κυρώσεις. Στην πραγματικότητα, όμως, ο πάστορας βρέθηκε στο επίκεντρο της σύγκρουσης και χρησιμοποιήθηκε ως «πιόνι» σε ένα υπό εξέλιξη διπλωματικό παιχνίδι στη βάση των διαρραγεισών σχέσεων των δύο χωρών, προκαλώντας αβεβαιότητα για το κατά πόσο τελικά η απελευθέρωση Brunson θα δώσει ώθηση για ουσιαστική εξομάλυνση των σχέσεών τους.

Η ανωτέρω αβεβαιότητα έγκειται στο γεγονός ότι το διακύβευμα της κλιμάκωσης της αντιπαράθεσης Erdogan – Trump εδράζεται σε άλλες βαθύτερες αιτίες. Το προφανές, βέβαια, είναι ότι και οι δύο ηγέτες ήθελαν να περισώσουν το γόητρό τους, ενώ παράλληλα παρατηρείται απόκλιση στις στρατηγικές επιδιώξεις και τα συμφέροντα των δύο χωρών.

Από τη μία πλευρά, ο Τούρκος πρόεδρος που επιδιώκει να αφήσει ένα ισάξιο, αν όχι και ανώτερο, στίγμα από αυτό του Mustafa Kemal Atatürk στην ιστορία της Τουρκικής Δημοκρατίας, ακολούθησε μια άκαμπτη και ανυποχώρητη στάση (σ.σ. μέχρι ενός σημείου) στην υπόθεση Brunson, δείχνοντας ότι δεν υπάρχει καμία βούληση να υποκύψει στις απειλές και στα τελεσίγραφα Trump, προσπαθώντας παράλληλα να λειτουργήσει ως μια μεγάλη «νέο -οθωμανική» περιφερειακή δύναμη με ρόλο και λόγο στις τρέχουσες εξελίξεις. Ο απώτερος, όμως, στόχος του ήταν να χρησιμοποιήσει την κράτηση Brunson ως διπλωματικό «χαρτί» ώστε να ασκήσει πίεση για μια ενδεχόμενη ανταλλαγή με τον Ιεροκήρυκα Fethullah Gülen.

Από την άλλη πλευρά, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump, που στήριξε την προεκλογική του εκστρατεία στο «όραμα» “η Αμερική να ξαναγίνει μεγάλη”, καθώς και στην υπόσχεση ότι “οι πολιτικές του επιλογές θα προστατεύουν πρώτα και πάνω από όλα τα συμφέροντα των Αμερικανών πολιτών”, επιδίωξε με σθένος την αποφυλάκιση του Andrew Brunson φτάνοντας ακόμη και στο σημείο του οικονομικού «πολέμου» με την Τουρκία, στέλνοντας ταυτόχρονα ένα σαφές μήνυμα «κυριαρχίας».

Το γεγονός ότι δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα στην υπόθεση Brunson, την οποία ο Trump την χαρακτήρισε ως «ομηρία», οφείλεται κυρίως στις επικείμενες κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές της 6ης Νοεμβρίου, όπου θα κριθεί ποιο από τα δύο μεγάλα κόμματα θα έχει υπό τον έλεγχό του το Κογκρέσο, ή με άλλα λόγια αν οι Ρεπουμπλικάνοι διατηρήσουν την πλειοψηφία τους σε αυτό. Οι Ευαγγελιστές Χριστιανοί, που ανέρχονται σε 55 – 60 εκατομμύρια στις ΗΠΑ, αποτελούν ένα μεγάλο μέρος της εκλογικής βάσης του Trump. Η αποφυλάκιση Brunson, λοιπόν, δίνει νέα ώθηση στον Trump ώστε να πείσει τους Χριστιανούς ψηφοφόρους να υποστηρίξουν τους Ρεπουμπλικάνους υποψήφιους. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι ο Trump υποδεχόμενος τον Αμερικανό πάστορα στο οβάλ γραφείο του είπε επί λέξει «είσαι πολύ σημαντικός για μας».

Υπενθυμίζεται ότι ο 50χρονος Andrew Brunson, που κρατείτο για δύο περίπου χρόνια πριν αποφασιστεί ο κατ’ οίκον περιορισμός του στις 25 Ιουλίου 2018 για λόγους υγείας, απελευθερώθηκε μετά από απόφαση του 2ου Ποινικού Δικαστηρίου που συνεδρίασε στη Σμύρνη  στις 12 Οκτωβρίου 2018. Επρόκειτο για την τέταρτη ακρόαση, ενώ οι μάρτυρες κατηγορίας άλλαξαν τις καταθέσεις τους. Ο πάστορας συνελήφθη τον Οκτώβριο 2016, κατά τη διάρκεια των εκκαθαρίσεων που ακολούθησαν το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 2016, με τις κατηγορίες για διασύνδεση με το PKK και το δίκτυο του Gülen. Σημειώνεται, επίσης, ότι αν και το δικαστήριο επέβαλε στον Brunson έκτιση ποινής φυλάκισης τριών ετών, ενός μηνός και 15 ημερών, ήρθη  ο κατ’ οίκον περιορισμός και η απαγόρευση εξόδου από τη χώρα και τελικά αφέθηκε ελεύθερος καθώς θεωρήθηκε ότι ο χρόνος της ποινής καλύφθηκε από τη διάρκεια προφυλάκισής του.

Εξομάλυνση σχέσεων Τουρκίας – ΗΠΑ μετά την αποφυλάκιση Brunson;

Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι το κατά πόσο η απελευθέρωση Brunson θα αποτελέσει εφαλτήριο για ουσιαστική αποκατάσταση των σχέσεων Τουρκίας – ΗΠΑ.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ότι αν και ο Trump το Σάββατο (13/10) ευχαρίστησε, μέσω Twitter, προσωπικά τον Erdogan για την αποφυλάκιση Brunson, έσπευσε να διαψεύσει τα όσα ακούγονται περί μυστικής συμφωνίας με την Τουρκία για χαλάρωση των κυρώσεων (σ.σ. το NBC News και η The Washington Post είχαν αναφερθεί σε συμφωνία στις 11/10), τονίζοντας ότι δεν κάνει συμφωνίες για ομήρους και ότι η αποφυλάκιση μπορεί να οδηγήσει σε καλές ακόμη και εξαιρετικές σχέσεις με την Τουρκία.

Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν ριζικά αντίθετες πολιτικές και συμφέροντα των δύο χωρών που καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη την ουσιαστική αποκλιμάκωση της έντασης.

Η στήριξη των ΗΠΑ στους Κούρδους μαχητές της βόρειας Συρίας, το άνοιγμα της Άγκυρας (σ.σ. μέλους του ΝΑΤΟ) στη Ρωσία και το Ιράν και η απόφαση για αγορά του αντιαεροπορικού πυραυλικού συστήματος S-400, η φυλάκιση στις ΗΠΑ του Mehmet Hakan Atilla, στελέχους της τουρκικής κρατικής τράπεζας Halkbank, που δικαζόταν με την κατηγορία ότι παραβίασε το εμπάργκο σε βάρος του Ιράν, η κράτηση και άλλων Αμερικανών πολιτών και προσωπικού του State Department που εργάζονταν στην Τουρκία, καθώς και η αντιαμερικανική και αντιδυτική ρητορική του Erdogan είναι ορισμένα από τα «αγκάθια» στις σχέσεις των δύο χωρών. Ο Erdogan, μάλιστα, έχει χαρακτηρίσει την απόφαση φυλάκισης του Atilla ως πολιτική επίθεση στην κυβέρνησή του, ενώ ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Mike Pompeo, μετά την αποφυλάκιση Brunson, ζήτησε να «απελευθερωθούν γρήγορα» και οι άλλοι Αμερικανοί πολίτες που βρίσκονται στις τουρκικές φυλακές, δηλώνοντας «…ο Αμερικανός πρόεδρος και το State Department συνεχίζουν να εργάζονται σκληρά για την επιστροφή στην πατρίδα όλων των Αμερικανών ομήρων και όσων αδίκως βρίσκονται φυλακισμένοι και υπό κράτηση».

Όπως αναφέρεται στο Middle East Eye «μετά την απελευθέρωση Brunson ήρθε η ώρα να αντιμετωπίσουν οι δύο χώρες τις πραγματικές διαφορές τους που δεν είναι άλλες από τον έλεγχο του Manbij και το “καυτό” θέμα της αγοράς των S-400».

Συγκεκριμένα, το Manbij έχει αποτελέσει την πηγή έντασης μεταξύ των δύο χωρών από το 2016, όταν οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), υπό την ηγεσία των Κούρδων του YPG, ανέλαβαν τον έλεγχο της πόλης με την υποστήριξη των Αμερικανικών δυνάμεων.

Ταυτόχρονα και παρά τις αντιδράσεις των συμμάχων του ΝΑΤΟ, η Τουρκία αποφάσισε τον Σεπτέμβριο 2017 να αγοράσει τους S-400, προκαλώντας ανησυχίες στις ΗΠΑ, δεδομένου ότι αυτά τα συστήματα είναι ικανά να στοχοποιήσουν και να καταρρίψουν την πλειοψηφία των ΝΑΤΟϊκών πυραύλων, ενώ η Ρωσία θα μπορούσε να συλλέξει πληροφορίες για την τεχνολογία των αμερικανικών α/φών F-35. Επιπρόσθετα, ανησυχία επικρατεί στην Τουρκία ότι πιθανή επέκταση των αμερικανικών κυρώσεων λόγω της αγοράς των S-400, θα μπορούσε να επιδράσει αρνητικά στις δυνατότητες του Τουρκικού Στρατού, δεδομένου ότι τα βαρέα όπλα που χρησιμοποιεί στη Συρία είναι αμερικανικής προέλευσης[1].

Σύμφωνα, όμως, με την «The Jerusalem Post» η απελευθέρωση Brunson θα μπορούσε να βελτιώσει τις σχέσεις των δύο χωρών και μάλιστα σε κομβικό χρονικό  σημείο καθώς μπορεί να συνδεθεί με την πίεση που ασκεί η Τουρκία στο Ριάντ για να δώσει απαντήσεις σχετικά με την εξαφάνιση του Σαουδάραβα δημοσιογράφου Jamal Khashoggi στις 2 Οκτωβρίου[2].

Υπάρχει «νικητής» στη διαμάχη ErdoganTrump;

Όπως αναφέρει ο Ilhan Tanir[3] η απελευθέρωση Brunson δεν είχε κανένα θετικό αντίκτυπο για τον Erdogan, καθώς έπληξε σοβαρά την αξιοπιστία του ίδιου και της κυβέρνησής του.

Πρώτα απ’ όλα, η κράτηση Brunson «χαρακτήρισε» τη διακυβέρνηση Erdogan ως ένα καθεστώς που «κρατά και χρησιμοποιεί ομήρους», ενώ παράλληλα εξομοιώνεται με καθεστώτα όπως της Βόρειας Κορέας και του Ιράν που έχουν απομονωθεί από τη διεθνή κοινότητα.

Το δεύτερο σημείο είναι ότι η υπόθεση Brunson έπληξε σοβαρά την τουρκική οικονομία, καθώς τον Αύγουστο 2018 η τουρκική λίρα είχε υποχωρήσει έναντι του δολαρίου περισσότερο από 35% της αξίας της από τις αρχές τους έτους (7 λίρες/δολάριο). Παρά τα μέτρα που έλαβε ο Erdogan, ακόμη και μετά την απελευθέρωση Brunson, δεν φαίνεται να έχουν πεισθεί οι αγορές, με τους επενδυτές να δείχνουν ακόμη ανήσυχοι για την πορεία της οικονομίας της χώρας, ενώ παράλληλα και σύμφωνα με τον Timothy Ash[4] η Τουρκία αναμένεται να φτάσει στα όρια της μέσα σε έξι μήνες το πολύ. Η απελευθέρωση λοιπόν Brunson, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν είχε αξιόλογη θετική επίδραση στην οικονομία της. Άλλωστε, τόσο τα κανάλια όσο και ο Τύπος που πρόσκεινται στο κυβερνών κόμμα (AKP) συνέχισαν να κατηγορούν τον πάστορα ως «πράκτορα» και να θεωρούν Trump και ΗΠΑ εχθρούς (12/10).

Τρίτον, σύμφωνα με τον Henri Barkey[5] η κράτηση Brunson ανέδειξε τη «μεροληψία του δικαστικού συστήματος της Τουρκίας» με αίολες κατηγορίες που βασίζονταν  σε μυστικές μαρτυρίες. Αν λάβει, μάλιστα, κάποιος υπόψη τους διωγμούς και τις μαζικές εκκαθαρίσεις σε όλους τους τομείς, που έγιναν μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου με την αιτιολογία των Γκιουλενιστών, κανένας δεν μπορούσε να πιστέψει το κατηγορητήριο κατά του Brunson.

Τέλος, αν και η απελευθέρωση Brunson μπορεί να οδηγήσει σε μια βραχυπρόθεσμη «ανακωχή» στη διπλωματική διαμάχη των δύο χωρών και σε μια σχετική ανακούφιση της τουρκικής αγοράς που έχει ανάγκη από σταθερότητα, το σημείο «κλειδί» είναι οι αρχές Νοεμβρίου όπου λήγει το αμερικανικό εμπάργκο στο Ιράν και όπου τίθεται το ερώτημα αν θα συνεχιστεί αυτή η βελτίωση των σχέσεων[6].

Προς το παρόν φαίνεται να μην συντρέχουν λόγοι που να προκαλούν αισιοδοξία για μια ουσιαστική βελτίωση των σχέσεων των δύο χωρών.

 

⃰ Η Χριστίνα Σ. Φλάσκου είναι πτυχιούχος Πολιτικής Επιστήμης & Ιστορίας, κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών με ειδίκευση στις Διεθνείς Σχέσεις & Στρατηγικές Σπουδές, επικεφαλής της έρευνας «Τουρκία και Συριακή κρίση» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων, Αρθρογράφος έντυπου και διαδικτυακού Τύπου

[1] Ece Goksedef, «With Brunson out of jail, US-Turkey relations still face two major hurdles», Middle East Eye, 12/10/2018, https://www.middleeasteye.net/news/brunson-issue-solved-whats-next-434326329

[2] Seth J. Frantzman, «Detained U.S. pastor wins day in court in Turkey», The Jerusalem Post, 12/10/2018,  https://www.jpost.com/International/Detained-US-pastor-wins-day-in-court-in-Turkey-569276

[3] Ο Ilhan Tanir είναι δημοσιογράφος και αναλυτής στην Ουάσιγκτον που έχει καλύψει θέματα πολιτικής των ΗΠΑ και αμερικανοτουρκικές σχέσεις για λογαριασμό τουρκικών εφημερίδων για πάνω από μια δεκαετία

[4] Ο Timothy Ash είναι ανώτερος στρατηγικός αναλυτής των αναδυόμενων αγορών στη Blue Bay Asset Management στο Λονδίνο

[5] Ο Henri Barkey είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Lehigh και από τα ανώτερα μέλη του Council on Foreign Relations για τη Μέση Ανατολή

[6] Ilhan Tanir, «Nine outcomes of Brunson’s release – none of which are positive for Erdoğan», Ahvalnews, 13/10/2018, https://ahvalnews.com/andrew-brunson/nine-outcomes-brunsons-release-none-which-are-positive-erdogan