για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Νικολάου Νικόλαος- Ερευνητής ΚΑΝΣ
Οι ευρω-τουρκικές σχέσεις απασχολούν πολλά χρόνια τις δυο πλευρές. Η Τουρκία άλλοτε ξεκινάει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με καλούς οιωνούς και άλλοτε διαφοροποιείται. Από το 2016, όμως, έχουν συμβεί κάποια γεγονότα τα οποία οδηγούν στον επανακαθορισμό της σχέσης Βρυξελλών- Άγκυρας.
Αρχικά, η Τουρκία όχι μόνο παρουσιάζει, αλλά και υλοποιεί τις επεκτατικές της διαθέσεις. Φυσικά, αυτό γινόταν και πριν από το 2016- ήδη από το 2010 ήταν πλήρως εμφανής ο «νεο-οθωμανισμός» που προωθούσε το ΑΚΡ. Ωστόσο, από το 2016 εκείνος έγινε, εν μέρει, πραξη. Εν μέρει, εξαιτίας της τουρκικής εισβολής στο συριακό κουρδιστάν στα πλαίσια της επιχείρησης «Ασπίδα του Ευφράτη» (Αύγουστος 2016- Μάρτιος 2017). Οι στρατιωτικές ενέργειες στόχευαν στην αντιμετώπιση του ISIS και στην υποστήριξη των αντικαθεστωτικών. Τον Ιανουάριο του 2018 νέα τουρκική εισβολή στα πλαίσια της επιχείρησης «Κλάδος Ελαίας» πραγματοποιήθηκε εναντίον των Σύριων Κούρδων. Σε αυτές τις επιχειρήσεις καλό είναι να συμπεριφθούν και τα συνοριακά επεισόδια μεταξύ τουρκικού και συριακού στρατού. Συνεπώς, η επιθετικότητα της Άγκυρας λαμβάνει μορφή περιορισμένου επιθετικού πολέμου χωρίς μάλιστα καμία διεθνή εξουσιοδότηση!
Επίσης, χαρακτηριστικό του προβληματικού αναθεωρητισμού της κυβέρνησης Ερτογάν είναι και οι τεταμένες σχέσεις με την Ελλάδα και τη Κύπρο. Πρόκειται για δυο κράτη- μέλη της Ε.Ε. τα οποία βιώνουν τη τουρκική απειλή. Η Ελλάδα πέραν των αιγαιακών ζητημάτων έχει να επιλύσει και το ζήτημα των δυο Ελλήνων αιχμαλώτων στρατιωτικών, ενώ η Κύπρος εμποδίζεται να εκμεταλλευτεί τους φυσικούς πόρους της, ακόμα και με την απειλή χρήσης βίας!
Ακόμα ένας λόγος που οδηγεί σε επανεξέταση τις ευρω-τουρκικές σχέσεις είναι και η άνοδος της τουρκικής επιρροής στα Δυτικά Βαλκάνια. Η τουρκική πλευρά υλοποιεί μια πολύ ενεργητική πολιτική στη περιοχή, βοηθώντας μουσουλμανικά και όχι μόνο κράτη σε ποικίλους τομείς. Μάλιστα, πρόσφατα, ο Σέρβος πρωθυπουργός δήλωσε ότι η Τουρκία είναι στενός εταίρος της χώρας του. Επιπρόσθετα, η Άγκυρα ανταγωνίζεται τη Ρωσία, τα κράτη του Κόλπου και τη Κίνα που αυξάνουν την επιρροή τους στην βαλκανική περιφέρεια. Ο ανταγωνισμός θα είναι όπως όλα δείχνουν, σκληρός. Ένα στοιχείο που είναι αναγκαίο να μην παραλειφθεί είναι και η επεμβατικότητα των τουρκικών αρχών σε βαλκανικές χώρες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η απαγωγή στο Κόσοβο 8 στελεχών του κινήματος Γκιουλέν, χωρίς πρπηγούμενη ενημέρωση των κοσοβάρικων αρχών!
Προβλήματα εντοπίζονται και στο εσωτερικό πεδίο. Μετά το πραξικόπημα του Ιουλίου του 2016 η κυβέρνηση Ερτογάν έγινε πιο απολυταρχική. Οι διώξεις αντιφρονούντων και υπόπτων γκιουλενιστών συνεχίζονται, οι φυλακίσεις το ίδιο, έχει επιβληθεί λογοκρισία, ενώ η πολιτική σκηνή ρυθμίζεται ανάλογα τα σχέδια του Τούρκου προέδρου. Πρόκειται, επομένως, για μια χώρα με ανελεύθερο καθεστώς, χωρίς τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, συντηρητική, που δεν έχει εμπεδώσει καλά τις δημοκρατικές αρχές και αξίες. Ταυτόχρονα, ο οικονομικός τομέας είναι ευάλωτος, αν και υπάρχει εθνικό νόμισμα και παραγωγική βάση. Αυτό αποδείχθηκε πρόσφατα και ήταν, ίσως, η κύρια αιτία που ο Ερτογάν άλλαξε την ημερομηνία των εκλογών. Στο εσωτερικό επίπεδο είναι καλό να επισημανθεί και η γεωγραφική θέση της χώρας που τη καθιστά γείτονα με μερικές από τις πιο «θερμές» και επικίνδυνες περιοχές του πλανήτη (Μέση Ανατολή- Καύκασος- ανατολική Μεσόγειος).

Η ευρωπαϊκή στάση
Με βάση τα όσα προαναφέρθηκαν είναι αρκετά εμφανές ότι η ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένας αμφίβολος στόχος στη χειρότερη περίπτωση, στη δε καλύτερη μια μακροχρόνια διαδικασία. Δεν μπορεί να είναι μέλος της Ε.Ε. ένα κράτος που δεν έχει εδραιώσει το ευρωπαϊκό κεκτημένο- ούτε και σκοπεύει ιδιαίτερα να το κάνει- και που χαρακτηρίζεται από μια καταπιεστική κυβέρνηση. Παράλληλα, δεν μπορεί να είναι μέλος κρατική οντότητα που επιδεικνύει τέτοια επιθετική στάση, παραβιάζοντας τους διεθνείς κανόνες και «καταστρέφοντας» τις σχέσεις καλής γειτονίας με δυο κράτη- μέλη.
Ακόμα, οι στενές σχέσεις Ερτογάν- Πούτιν, με τον τελευταίο να είναι εχθρός της Ε.Ε. και της «Δύσης» συνολικά δεν βοηθάνε προς τη κατεύθυνση της ένταξης. Σε αυτό το πλαίσιο αν προστεθεί η ευάλωτη τουρκική οικονομία, το συντηρητικό Ισλάμ και η ρητορική της κυβέρνησης, η κατάσταση χειροτερεύει.
Ποια όμως φαίνεται να είναι η στάση της Ένωσης στη σχέση της με τη Τουρκία; Αντιλαμβανόμενη ότι η τουρκική πλευρά δεν ενδιαφέρεται άμεσα να εμβαθύνει τις σχέσεις της με τις Βρυξέλλες και επιδιώκει να κινείται ανεξάρτητα, η Ε.Ε. θα επαναπροσδιορίσει τη προσέγγισή της με τη μεσανατολική χώρα. Αρχικά, δεν θα επιδιώξει να περιθωριοποιήσει τη Τουρκία. Αυτό φάνηκε και από τη Βάρνα. Θα συνεχίσει τις συνομιλίες μαζί της. Επίσης, θα επιδιώξει τη διμερή συνεργασία. Υπάρχουν θέματα που επιτρέπουν κάτι τέτοιο. Το μεταναστευτικό, η τρομοκρατία, το εμπόριο και η περιφερειακή ασφάλεια είναι τα πιο σημαντικά. Η αρχή έγινε τον Μάρτιο του 2016 με τη Συμφωνία Ε.Ε.- Τουρκίας με σκοπό να περιοριστούν οι ροές προσφύγων και μεταναστών που έφταναν στις ευρωπαϊκές χώρες. Η Ένωση θα κινηθεί και προς τη κατεύθυνση της κατάργησης της χρήσης βίζας για τις διμερείς μετακινήσεις. Ήδη, οι διαδικασίες έχουν ξεκινήσει ώστε να γίνει απλούστερη η κινητικότητα. Οι Βρυξέλλες, επιπλέον, θα επιχειρήσουν να ενισχύσουν την τελωνειακή ένωση Ε.Ε.- Τουρκίας και να γίνει πιο εύκολη η εισαγωγή ευρωπαϊκών προϊόντων στη τουρκική αγορά των σχεδόν 80.000.000 κατοίκων. Τέλος, θα εντατικοποιήσουν τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις των κρατών των δυτικών Βαλκανίων ώστε να αποτραπεί η ενίσχυση της τουρκικής και όχι μόνο επιρροής.

Αντί Επιλόγου
Εν κατακλείδι, είναι εμφανές ότι η Ε.Ε. θα στοχεύσει στο να καταστήσει τη Τουρκία «στρατηγικό εταίρο» σε πρώτη φάση, παρά μια υποψήφια προς ένταξη χώρα στο άμεσο μέλλον. Με τη συνεργασία σε διάφορους τομείς θα επιδιώξει η Τουρκία να κινείται στην ευρωπαϊκή «τροχιά» για να είναι δυνατόν να επιβλέπεται. Η Τουρκία έχει σημαντικό γεωπολιτικό όγκο και η Ένωση το γνωρίζει. Βέβαια, αυτό δεν θα την αποτρέψει από το να αντιταχθεί στις τουρκικές ενέργειες όταν χρειάζεται. Δεν είναι τυχαίο ότι καταδικάστηκε η σύλληψη των δυο Ελλήνων στρατιωτικών, καταδικάζεται η παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ο απολυταρχισμός, ενώ οι Βρυξέλλες επιθυμούν να συμπεριλάβουν στη δική τους σφαίρα επιρροής τα Βαλκάνια κόντρα στις τουρκικές ενέργειες. Από τα ανωτέρω, συνάγεται ότι οι μελλοντικές εξελίξεις θα είναι ιδιαίτερα κρίσιμες και ενδιαφέρουσες.