για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Γιώργος Φράγκος
Ερευνητής – Κέντρο Ανατολικών Σπουδών Πάντειο Πανεπιστήμιο
Οι τρομοκρατικές επιθέσεις που έγιναν στην Ευρώπη τα τελευταία έτη έχουν δημιουργήσει ένα κλίμα γενικευμένου τρόμου και ξενοφοβίας. Αυτό το κλίμα έχει σαν αποτέλεσμα την δημιουργία μιας «αμοιβαίας ριζοσπαστικοποίησης», επίσης γνωστή και σαν «σωρευτικός εξτρεμισμός». Η αμοιβαία ριζοσπαστικοποίηση είναι όταν ακροδεξιές ομάδες και οργανώσεις εξτρεμιστών ισλαμιστών «τρέφονται» η μια από την άλλη, δηλαδή όταν χρησιμοποιούν η μια τις δράσεις της άλλης προκειμένου να στηρίξουν την επιχειρηματολογία τους έχοντας σαν αποτέλεσμα την κλιμάκωση της βίας ενάντια σε αυτό που κάθε ομάδα αντιλαμβάνεται σαν το «άλλο».
Μπορούμε να αντιληφθούμε καλύτερα την αμοιβαία ριζοσπαστικοποίηση όταν εξετάζουμε τη στάση της κάθε ομάδας απέναντι στους πρόσφυγες. Και οι ισλαμιστικές εξτρεμιστικές ομάδες και οι ακροδεξιές επωφελούνται από τη θεωρία πως «οι πρόσφυγες είναι τρομοκράτες». Για τους ισλαμιστές εξτρεμιστές, οι πρόσφυγες είναι προδότες επειδή φεύγουν από μια μουσουλμανική χώρα ή το ISIS, γενικότερα από την «Dar al-Islam» (μουσουλμανικές επικράτειες) για να ξεφύγουν στην «Dar Al-kufr» ή «γη των απίστων». Το Ισλαμικό Κράτος υποστηρίζει την τιμωρία και την κακοποίηση των προδοτών που έχουν εγκαταλείψει το «χαλιφάτο». Τυχόν πρόσφυγες παγιδευμένοι σε χώρες υποδοχής και εξαντλημένοι από του πολιτικούς θεσμούς που αδυνατούν να τους προστατεύσουν, αξίζουν αυτήν την μεταχείριση σύμφωνα με τους εξτρεμιστές.
Από την άλλη πλευρά οι ακροδεξιές ομάδες χρησιμοποιούν το προπαγανδιστικό υλικό του ISIS, το οποίο μπορεί να απεικονίζει παιδιά να διαπράττουν αποκεφαλισμούς ή γυναίκες που κακοποιούνται, για να δικαιολογήσει γιατί όλοι οι πρόσφυγες ανεξαιρέτως δεν είναι ευπρόσδεκτοι και πρέπει να τους εκδιώκουμε. Οι συνέπειες της δράσης αυτής είναι η δημιουργία ενός κλίματος Ισλαμοφοβίας και ρατσισμού στην Ευρώπη. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε βίαιες διαμαρτυρίες κατά μεταναστών και προσφύγων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η επίθεση σε ισλαμικό κέντρο στη Ζυρίχη στις 19 Δεκεμβρίου του 2016, το οποίο ήρθε λίγο μετά την επίθεση στο Βερολίνο. Αυτόπτες μάρτυρες ανέφεραν ότι ο δράστης φώναξε για εκείνους που ήταν μέσα «να πάνε από εκεί που ήρθαν» πριν ξεκινήσει να πυροβολεί. Επιπροσθέτως, κάθε πράξη βίας κατά των προσφύγων από ακροδεξιές ομάδες, χρησιμοποιείται από εξτρεμιστές ισλαμιστές ως επιχείρημα για όποιους φύγουν από το «χαλιφάτο» ότι δεν θα έχουν την προστασία που ελπίζουν από τις χώρες της Δύσης. Αυτό ενισχύει τα επικοινωνιακά εργαλεία των εξτρεμιστών εκατέρωθεν, προκειμένου να προωθήσουν την ιδεολογία τους. Και στις δύο περιπτώσεις, οι πρόσφυγες συνδέονται ή κατηγορούνται για εγκλήματα που δεν έχουν διαπράξει.
Σημαίνοντα ρόλο σε αυτή την κατάσταση έχει και η σύγχρονη μορφή τρομοκρατίας, η τρομοκρατία των «μοναχικών λύκων» με μικρής κλίμακας αλλά μεγάλης συχνότητας τρομοκρατικά χτυπήματα «τυφλής βίας». Αυτού του είδους η τρομοκρατία μπορεί να μην έχει πολλούς νεκρούς και περίπλοκο σχεδιασμό όπως οι τρομοκρατικές επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους το 2001 και στο μετρό της Μαδρίτης το 2004, αλλά αυτό που την κάνει πρωτόγνωρη για τα ευρωπαϊκά δεδομένα και ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι η συχνότητα και η χαμηλή δυσκολία οργάνωσης των επιθέσεων. Συχνές μικρές επιθέσεις, χωρίς την δυνατότητα καταστολής, σε ολόκληρη την Ευρώπη είναι αυτό που μπορεί πυροδοτήσει την έξαρση της ξενοφοβίας, διότι πλέον θα είναι καθημερινός φόβος για τον μέσο Ευρωπαίο μια τρομοκρατική επίθεση εξτρεμιστών μουσουλμάνων.
Στην περίπτωση της ριζοσπαστικοποίησης, η πρόληψη είναι αποτελεσματικότερη από τη καταστολή. Είναι σημαντικό να προστατευτούν τα νεαρής ηλικίας (και πιο ευάλωτα) άτομα από την ακραία ισλαμιστική ρητορική. Για να γίνει αυτό, πρέπει να αντιμετωπιστούν οι πυρήνες ισλαμιστικού εξτρεμισμού σε ολόκληρη την Ευρώπη και να αμβλυνθεί η κοινωνική περιθωριοποίηση και η οικονομική εξαθλίωση που βιώνουν οι πρόσφυγες και οι μετανάστες. Για τους νεαρούς πρόσφυγες, οι προσπάθειες πρέπει να επικεντρωθούν στην αντιμετώπιση των δικτύων παράνομης διακίνησης, τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν για την ριζοσπαστικοποίηση ανηλίκων. Ακόμα πρέπει να υπάρχει εκπαιδευτικό υλικό και προσωπικό για να διδάξει στους πρόσφυγες πώς να αντιταχθούν στις εξτρεμιστικές ιδέες (παρόμοια τακτική έχει ακολουθηθεί στην Τυνησία). Επίσης καλό θα ήταν να δημιουργηθούν δίαυλοι επικοινωνίας, σε κάθε κοινότητα που δέχεται πρόσφυγες ή μετανάστες, όπου τα παράπονα και οι ανησυχίες μπορούν να εκφράζονται με έναν δημόσιο και μη εχθρικό τρόπο. Διότι μόνο μέσω της επικοινωνίας (χωρίς αποκλεισμούς) μπορούν να επισημανθούν οι ομοιότητες μεταξύ των προσφύγων και των κοινωνιών υποδοχής τους ώστε να γίνει πιο ομαλή η συμβίωση τους.