για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής*

Τον Ιούλιο του 2014, ο Abu Bakr al-Baghdadi, ευρισκόμενος στο τζαμί al-Nuri στη Μοσούλη, κήρυξε το χαλιφάτο του ισλαμικό κράτους στο Ιράκ και τη Συρία. Τον Ιούλιο του 2017 το τζαμί κατακτήθηκε από ιρακινές στρατιωτικές δυνάμεις και ο πρωθυπουργός του Ιράκ Χάιντερ αλ-Αμπάντι γιόρτασε εκείνη την στιγμή ως την κορυφαία νίκη επί του Ισλαμικού Κράτους του Ιράκ και της Συρίας (ISIS).

Εκείνη την εποχή, μετά από σχεδόν τρία χρόνια της κυριαρχίας του Ισλαμικού Κράτους, σημειώθηκαν πολλές προκλήσεις για το ιρακινό κράτος όσον αφορά την ανασυγκρότηση και τη συμφιλίωση. Πώς λειτούργησε το ιρακινό κράτος ένα χρόνο μετά την απελευθέρωση της Μοσούλης;

Η πρόκληση

Η πιο τρομακτική πρόκληση φαίνεται να είναι η συμφιλίωση, ιδίως μεταξύ των εθνοτικών και φυλετικών κοινοτήτων του Ιράκ, και η σχέση τους με το ιρακινό κράτος. Το αποτέλεσμα των εκλογών του Μαΐου του Ιράκ παρέχει κάποια επιφυλακτική αισιοδοξία σε αυτό το θέμα.

Η ανασυγκρότηση είναι μια φυσική πρόκληση. Η ανοικοδόμηση των αστικών κέντρων που είχε προηγουμένως καταλάβει το Ισλαμικό Κράτος (ΙΣ) είναι ιδιαίτερα σημαντική. Με τον τρόπο αυτό, οι εσωτερικά εκτοπισμένοι άνθρωποι θα μπορούν να επιστρέψουν στις εστίες τους και να αισθάνονται απαλλαγμένοι από τις απειλές και τους εκφοβισμούς.

Η συμφιλίωση συνεπάγεται τη μετατροπή των συναισθημάτων μεταξύ των τοπικών πληθυσμών, όπως η αντιμετώπιση των κατηγορουμένων για συνεργασία με το “Ισλαμικό Κράτος”.
Ενώ η ανασυγκρότηση της κεντρικής κυβέρνησης, ιδιαίτερα της Μοσούλης, ήταν ad hoc και αργή, οι τοπικές κοινότητες αποδείχθηκαν πιο ανθεκτικές στην αποκατάσταση των καταστροφικών πόλεων και πόλεων. Στη Μοσούλη, ο καθαρισμός έχει αναληφθεί από εθελοντές ή αυτοχρηματοδοτείται από τους κατοίκους που δέχονται μετρητά.

Αναφορικά με τη συμφιλίωση σε εθνικό επίπεδο, οι κρατικοί θεσμοί οφείλουν να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη με το ιρακινό κοινό. Οι αλλοτριωμένοι Ιρακινοί Κούρδοι και οι Άραβες Σουνίτες φάνηκαν να οπισθοχωρούν έναντι της κεντρικής κυβέρνησης στη Βαγδάτη, εμπιστευόμενοι την τύχη των κοινοτικών ομάδων τους με τους εκλεγμένους αντιπροσώπους τους στο κοινοβούλιο.

Δομικά προβλήματα

Μετά την ήττα του “Ισλαμικού Κράτους”, οι πολιτοφυλακές των Σιιτών κατηγορήθηκαν τόσο από τους Κούρδους όσο και από τους Άραβες Σουνίτες, για σεχταρισμό κατά τη διάρκεια του τριετούς πολέμου, ενώ άλλοι Σιίτες τους είδαν ως απελευθερωτές. Οι ηγέτες της πολιτοφυλακής των Σιιτών δεν λειτουργούν ως στρατιωτικοί διοικητές, αλλά ως πολιτικοί, ενώ μάλιστα μετά το συνασπισμό τους, κατέκτησαν τη δεύτερη θέση στις ιρακινές εκλογές.

Στο πεδίο της μάχης αυτοί οι διοικητές απαίτησαν πειθαρχία και υπακοή από τους μαχητές τους. Στο κοινοβούλιο, θα πρέπει να ασκούν συμβιβασμούς και πειθώ χωρίς την προσφυγή σε όπλα. Όχι μόνο αυτό, αλλά οι διοικητές των πολιτοφυλακών που είναι τώρα πολιτικοί πιθανότατα θα προσπαθήσουν να αναχαιτίσουν τις πολιτοφυλακές τους και να ενθαρρύνουν την ένταξή τους στις εθνικές δυνάμεις ασφαλείας για να διατηρήσουν τη δημόσια εμπιστοσύνη.

Όλες αυτές οι προκλήσεις που προέκυψαν κατά το πρώτο έτος μετά την απελευθέρωση της Μοσούλης εγείρουν το ερώτημα για το πώς η ιρακινή κυβέρνηση θα τακτοποιήσει την επόμενη περίοδο.

Καθώς η πρώτη επέτειος από την πτώση της Μοσούλης περνά, οι νικητές των εκλογών στο Ιράκ δεν έχουν ακόμη συμφωνήσει για νέο πρωθυπουργό και υπουργικό συμβούλιο. Η νέα ιρακινή κυβέρνηση θα πρέπει να αντιμετωπίσει ζητήματα πέρα από την ανασυγκρότηση και τη συμφιλίωση και να αντιμετωπίσει τα διαρθρωτικά προβλήματα που είναι ενδημικά στην πολιτική του Ιράκ.

Αρχικά, είναι η διαφθορά. Ο συνασπισμός του θρησκευτικού ηγέτη του Σιίτη Muqtada al-Sadr κέρδισε τις εκλογές, κάνοντας μια προεκλογική εκστρατεία μακριά από σεχταρισμούς και με κεντρικό σύνθημα την εξάλειψη της διαφθοράς.

Κατά τη διάρκεια του τριετούς πολέμου εναντίον του IS, το κοινό διάβαζε ειδήσεις του πολεμικού μετώπου, μετά από μάχες για πόλεις όπως το Τικρίτ, το Ραμάτι, η Φαλλούζα και η Μοσούλη, καθώς οι ιρακινές στρατιωτικές δυνάμεις κατακτούσαν γειτονιά με γειτονιά τις περιοχές. Τώρα οι Ιρακινοί θα ζητήσουν ειδήσεις για μια νέα μάχη, αυτή της εξάλειψης της διαφθοράς.

Παροχή ασφάλειας

Δεύτερον, η νέα ιρακινή κυβέρνηση θα κριθεί με βάση την ικανότητά της να παρέχει ασφάλεια. Μία χρονιά μετά την πτώση της Μοσούλης, λίγες ήταν οι επιθέσεις των τρομοκρατών, με εξαίρεση μια τον Ιανουάριο του 2018, η οποία σκότωσε 38 ανθρώπους στη Βαγδάτη και μια πρόσφατη απαγωγή τον Ιούνιο στην εθνική οδό Βαγδάτης-Κιρκούκ.

Οι ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας θα πρέπει να παραμείνουν σε επαγρύπνηση για την αποτροπή της ανάστασης του λεγόμενου Ισλαμικού Κράτους, ενώ οι μεταρρυθμίσεις και η αναδιάρθρωση των ιρακινών δυνάμεων ασφαλείας θα πρέπει να συνεχιστούν ώστε να λειτουργήσουν ως δύναμη ικανή να προστατεύσει τα σύνορα του Ιράκ με τη Συρία καθώς και να διεξάγει αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις μέσα στο κράτος.

Η τρίτη πρόκληση για τη νέα κυβέρνηση θα είναι να διαχειριστεί το ρόλο των ξένων δυνάμεων που θα επιδιώξουν να επηρεάσουν την εγχώρια πολιτική του Ιράκ.

Η κατάσταση αυτή ίσως αποδειχθεί ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν επιδιώξει εντάσεις μετά την απόσυρση του Τράμπ από την πυρηνική συμφωνία, η οποία απειλεί να μετατρέψει το Ιράκ σε πεδίο πολέμου δι’ αντιπροσώπων μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Μια στρατηγική αφήγηση

Αρχικά, σε εθνικό επίπεδο, η νέα ιρακινή κυβέρνηση οφείλει να αναπτύξει μια στρατηγική αφήγηση για το πώς μια πολιτική διαδικασία μπορεί να αντιμετωπίσει τις βασικές συνθήκες που οδήγησαν στην εμφάνιση του “Ισλαμικού Κράτους” κατά πρώτο λόγο, πριν από τέσσερα χρόνια.

Τα ζητήματα αυτά περιλαμβάνουν τη σφυρηλάτηση της εθνικής συνοχής μεταξύ των κακοποιών ελίτ των Σιιτών, των Κουρδικών κομμάτων και των στοιχείων του αραβικού σουνιτικού πολιτικού φάσματος που όλοι αμφισβητούν την εξουσία ενόσω η νέα κυβέρνηση διαμορφώνεται.

Μια τέτοια αφήγηση θα μπορούσε να βασιστεί στα τραύματα της εποχής του πολέμου και της κατοχής του ΙΚ, εγκαθιστώντας κοινό έδαφος μεταξύ όλων των Ιρακινών, πως αυτή η ομάδα δεν θα μπορέσει ποτέ ξανά να καθιερώσει εδαφικό έλεγχο σε οποιοδήποτε μέρος του κράτους.

Δεύτερον, η κυβέρνηση του Ιράκ πρέπει να λάβει υπόψη την επιθυμία του λαού για αξιόπιστη διακυβέρνηση, μακριά από διαφθορά και διαιρέσεις, οι οποίες υπονομεύουν τη διακυβέρνηση και κυρίως, την σταθερή διακυβέρνηση σε εθνικό και δημοτικό επίπεδο.

Τέλος, το ιρακινό κράτος πρέπει να αποδείξει ότι ο πετρελαϊκός του πλούτος δεν θα σπαταληθεί, αλλά αντίθετως, θα χρησιμοποιηθεί για μια βιώσιμη διαδικασία ανασυγκρότησης και θα τονώσει τις ευκαιρίες απασχόλησης.

Πριν από τέσσερα χρόνια, όταν το “Ισλαμικό Κράτος” κατέλαβε τη Μοσούλη και κήρυξε το χαλιφάτο, υπήρξαν πολλές προβλέψεις που θεωρούσαν ότι το Ιρακινό εθνικό κράτος θα καταρεύσει. Αυτές οι προβλέψεις ήταν πρόωρες. Οι Ιρακινοί προσπαθούν να εξασφαλίσουν την επιβίωση του έθνους τους, παίρνοντας την κατάσταση στα χέρια τους.

 

*Ο Μηνάς Λυριστής είναι απόφοιτος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου, και μεταπτυχιακός φοιτητής του Τμήματος Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.