για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Καζαντζής Γιώργος – Ερευνητής Κέντρο Ανατολικών Σπουδών

Οι πληροφορίες από την Συρία και το Ιράκ ως προς το κουρδικό ζήτημα είναι συνεχείς και καταδεικνύουν ένταση των ζυμώσεων υπογείως αλλά και μέσω επίσημων επαφών. Το κουρδικό ζήτημα έχει ενταχθεί όπως ήταν αναμενόμενο σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διαπραγματεύσεων μεταξύ περιφερειακών και μεγάλων δυνάμεων.
Η ανακοινωθείσα αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από την Συρία προβληματίζει έντονα τους Κούδους της Συρίας οι οποίοι από καιρό διαβλέπουν εγκατάλειψή τους από τους Αμερικανούς μετά την λήξη των επιχειρήσεων κατά της Daesh. Με μια σειρά δηλώσεων καλούν τους Aμερικανούς να συνεχίσουν την παρουσία τους στα εδάφη της ΒΑ Συρίας που αποτελεί εγγύηση και για τους ίδιους.Χαρακτηριστική η σχετική δήλωση του Mustafa Bali ,εκπροσώπου τύπου του SDF, στον Ιndependent τον Δεκέμβριο του 2018 κατά την οποία, «Υπάρχει σοβαρό ρίσκο η Τουρκία να πραγματοποιήσει τις απειλές της. Υπάρχουν φόβοι μεταξύ των πολιτών για σφαγές και βίαιη μετατώπιση».[1]
Η Τουρκία έχει κινητοποιήσει πολυάριθμη στρατιωτική δύναμη στα σύνορα με την Συρία.
Υπό την απειλή νέας τουρκικής επιχείρησης οι Κούρδοι της Συρίας μη λαμβάνοντας πλέον σαφείς εγγυήσεις από τις ΗΠΑ παρακολουθούν την πορεία των ρωσοτουρκικών επαφών. Η Ρωσία έχει στο παρελθόν προτείνει στους Κούρδους να παραδώσουν τον έλεγχο των εδαφών στον στρατό του Άσαντ προχωρώντας σε έναν συμβιβασμό με τον Σύριο Πρόεδρο[2]. Παράλληλα, η Ρωσία ωθεί την Τουρκία σε συμφωνία με τον Άσαντ εις βάρος των Κούρδων αλλά και των τζιχαντιστών της HTS που δρουν στην Ιντλίμπ. Με τον Αμερικανό Πρόεδρο να ανακοινώνει αποχώρηση των στρατευμάτων ο χρόνος που έχουν τόσο οι Τούρκοι όσο και οι Κούρδοι της Συρίας να διαλέξουν στρατόπεδο μειώνεται. Η Ρωσία προσφάτως πρότεινε στην Τουρκία συμφωνία με τον Άσαντ και επανενεργοποίηση ουσιαστικώς της Συμφωνίας των Αδάνων του 1998[3]. Σε αυτό το πλαίσιο θα είναι ευθύνη της Συρίας να εξαλείψει από το έδαφός της το PKK και τις όμορες οργανώσεις που συνιστούν απειλή για την Τουρκία, μέσω συνεργασίας φυσικά των δύο χωρών. Δεδομένης της σημασίας που έχει για την Τουρκία η διατήρηση επιρροής στα βόρεια εδάφη της Συρίας όπου επιθυμεί να εγκαταστήσει μέρος του προσφυγικού πληθυσμού που φιλοξενεί είναι εξαιρετικά αμφίβολο πως θα δεχθεί την πρόταση η οποία προφανώς προϋποθέτει πλήρη αναγνώριση του Άσαντ απο την Τουρκία. Όσο παραμένουν βεβαίως οι Κούρδοι στα βόρεια από την Μενμπίτζ μέχρι τη Χασάκα οι τουρκικοί σχεδιασμοί προϋποθέτουν κατά μέτωπο σύγκρουση με τους Κούρδους. Η ζώνη (buffer zone) που πρότειναν οι Αμερικανοί στους Τούρκους το προηγούμενο έτος δεν φαίνεται τουλάχιστον αυτή τη στιγμή πως παραμένει επιλογή. Η αμερικανική πρόταση κατά τις διαβουλεύσεις της πρόσφατης συνδιάσκεψης ασφαλείας στο Μόναχο ήταν οι Ευρωπαίοι να στείλουν στρατό δημιουργώντας μια τέτοια ζώνη ασφαλείας και η Αμερική σε αυτή τη περίπτωση να διατηρήσει μία δύναμη διακοσίων ατόμων στη Συρία[4]. Η πρόταση δεν έγινε δεκτή. Αντιστοίχως ο αραβικός συνασπισμός (κατά άλλους αραβικό ΝΑΤΟ) επίσης αρνήθηκε να εμπλακεί ενεργά στη συριακή επικράτεια. Αν οι Κούρδοι δεχθούν την ρωσική πρόταση και συμφωνήσουν με τον Άσαντ θα έχουν κάνει μια στρατηγική επιλογή μη αναστρέψιμη, που ίσως τους καλύψει από την τουρκική επιθετικότητα αλλά τους αναγκάσει να περιοριστούν εδαφικά αλλά και πολιτικά σε ένα πλαίσιο υπαγωγής του υπό τον Σύριο Πρόεδρο ακόμα και με αυξημένη αυτονομία όχι όμως ίδιου επίπεδου με το βόρειο Ιράκ.
Στο Ιράκ η νεοσχηματηθείσα κυβέρνηση υπό τον Ιρακινό Πρόεδρο Μπαρχάμ Σαλίχ αν και διακηρυκτικά επιχειρεί την απεξάρτηση του ιρακινού κράτους τόσο από τις ΗΠΑ όσο και από το Ιράν έχει σαφώς ιρανικές επιρροές. Η σύμπραξη του Σαντρ με το πολιτικό σκέλος των σιιτικών οργανώσεων Χασντ έχει θορυβήσει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Οι Αμερικανοί αν αποχωρήσουν απο την Συρία είναι πλέον βέβαιο πως θα ενισχύσουν την παρουσία τους στο Ιράκ. Πληροφορίες κάνουν λόγο για δημιουργία μεγάλης βάσης στο Ιράκ στα συνορα με τη Συρία αποχωρώντας από το Τανφ στο οποίο υπάρχει αμερικανική βάση όπου εκπαιδεύονται Σύροι αντικαθεστωτικοί[5]. Οι Ισραηλινοί διακηρύσσουν πως η μάχη κατά της ιρανικής επέκτασης ίσως χρειαστεί να επεκταθεί πέραν της Συρίας [6]. Οι επαφές Αμερικανών αξιωματούχων με τους Κούρδους της Περιφερειακής Κουρδικής Κυβέρνησης (KRG) ήταν πυκνές το τελευταίο διάστημα. Σημειώνεται πως η KRG διέκοψε προ ολίγων ημερών την παροχή πετρελαίου προς το Ιράν[7], μια κίνηση η οποία έχει σαφώς αμερικανικό πρόσημο.
Μετά από «περιπέτειες» στο ιρακινό Κουρδιστάν τα κουρδικά κόμματα φαίνεται πως είναι πολύ κοντά πλέόν στον σχηματισμό κυβέρνησης. Το KDP παρά το αποτυχημένο δημοψήφισμα για ανεξαρτησία το προηγούμενο έτος που είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια του Κιρκούκ, ενίσχυσε την θέση του. Ζητούμενο μεταξύ του KDP και του PUK παραμένει το ζήτημα του Κιρκούκ. Λαμβάνοντας υπόψιν τις αμερικανικές πιέσεις για σταθερότητα παρά τις συγκρουσιακές σχέσεις KDP και PUK είναι πολύ πιθανό τα δύο κόμματα να συνεργαστούν τελικώς. Βεβαίως η τελική συμφωνία σχετικά με το Κιρκούκ θε έχει ιδιαίτερη αξία αφού η πιθανότητα να επιστρέψει στον έλεγχο κουρδικών σωμάτων ασφαλείας υπερβαίνει τις ενδοκουρδικές διαφορές. Συμφωνα με κουρδικές πηγές υπάρχουν σημαντικές αμερικανικές πιέσεις για μια τελική διευθέτηση του ζητήματος του Κιρκούκ με κυβερνήτη προερχόμενο από το PUK και έλεγχο από τους Κουρδους Πεσμεργκά και τον Ιρακινό στρατό με κοινό κέντρο επιχειρήσεων[8]. Μέχρι και αυτή τη στιγμή (18/02) δεν έχει υπάρξει τελική συμφωνία μεταξύ KDP και PUK για τον πολιτικό έλεγχο του Κιρκούκ και τον τελικό σχηματισμό Κυβέρνησης.
Σε ότι αφορά την παρουσία του PKK στο βόρειο Ιράκ αξίζει προσοχής πως εκτός από τις παραδοσιακές πολυεπίπεδες σχέσεις του KDP με το τουρκικό κράτος που στρέφονταν και κατά του PKK, το δεύτερο κουρδικό κόμμα PUK δαιφαίνεται πως κινείται και αυτό κατά των Κούρδων ανταρτών[9]. Η Τουρκία συνεχίζει πλέον πτήσεις προς την Σουλειμανίγια[10] (το προπύργιο του PUK) και το PUK κατηγορείται πως διώκει το PKK από τα εδάφη που ελέγχει. Φαίνεται πως στο ιρακινό Κουρδιστάν διαμορφώνεται ένα μέτωπο κατά του PKK και από τα δύο κύρια κόμματα κάτι το οποίο πιθανώς αποτελεί αμερικανική και τουρκική απαίτηση προς τους Ιρακινούς Κούρδους.
Ο Τζεμίλ Μπαγίκ ένας εκ των ηγετών του PKK με αφορμή τη συμπλήρωση είκοσι ετών από την αρπαγή Οτζαλάν καλεί τους αντάρτες σε νέο αγώνα κατά του τουρικού κράτους[11]. Παράλληλα οι ΤΕΔ επιχειρούν σε κωμοπόλεις της ΝΑ Τουρκίας εφαρμόζοντας παράλληλα στρατιωτικό νόμο (προσφάτως στη Lice)[12].
Συνοψίζοντας, η κουρδική οντότητα του βορείου Ιράκ έχει εξαιρετικά μεγάλη αξία για την αμερικανική στρατηγική στη Μεσοποταμία και ασκούνται πιέσεις άμβλυνσης των ενδοκουρδικών διαφορών. Οι πολιτικές εξελίξεις στο Ιράκ, διαμορφώνουν μία πραγματικότητα όπου η αναβάθμιση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Το επόμενο διάστημα θα είναι ενδεικτικό της ικανότητας της νέας ιρακινής κυβέρνησης να ισορροπήσει μεταξύ αντίρροπων δυναμικών προερχόμενων κυρίως από το Ιράν και τις ΗΠΑ.
Το ισχυρό ενδεχόμενο αποχώρησης των αμερικανικών στρατευμάτων από τη Συρία προϊδεάζει για συνεννόηση ΗΠΑ-Ρωσίας και κάποιου είδους ανταλλαγή. Οι ρωσικές θέσεις προς τους ισραηλινούς σε σχέση με την απομάκρυνση του Ιράν από τη Συρία σε συνδυασμό με τις παράλληλες προτάσεις των Ρώσων προς Κούρδους και Τουρκία καταδεικνύουν πως η Ρωσία κατανοεί απόλυτα τα όρια των σχέσεων της με την Τουρκία διατηρώντας τις επιλογές της ανοικτές. Η αμερικανική αποχώρηση θα επιταχύνει τις εξελίξεις αναγκάζοντας την Τουρκία να διαλέξει στρατόπεδο. Οι Κούρδοι της Συρίας θα αναγκαστούν επίσης να επιλέξουν ή αναγκαστικά θα οδηγηθούν από τις εξελίξεις.

[1]https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-trump-kurdish-isis-turkey-us-troop-withdrawal-mattis-a8695151.html
‘We used to trust the US’: Syrian Kurds fear Turkish attack after Trump’s troop withdrawal

[2]https://www.themoscowtimes.com/2017/01/26/russian-delegation-proposes-autonomy-for-syrian-kurds
‘Russian Delegation to Syria Proposes Kurdish Autonomy’

[3]https://www.yenisafak.com/en/news/1998-adana-pact-could-solve-turkey-syria-issues-says-russian-fm-3472937
‘1998 Adana pact could solve Turkey-Syria issues, says Russian FM’

[4]https://www.washingtonpost.com/opinions/2019/02/15/us-is-asking-european-countries-deploy-troops-syria/?utm_term=.c29c21dbc948
The U.S. is asking European countries to deploy troops to Syria

[5]https://foreignpolicy.com/2019/01/25/us-considering-plan-to-stay-in-remote-syrian-base-to-counter-iran-tanf-pentagon-military-trump/
‘U.S. Considering Plan to Stay in Remote Syrian Base to Counter Iran’

[6]https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Israel-might-expand-covert-war-against-Iran-beyond-Syria-in-coming-year-580541
‘WAR AGAINST IRAN BEYOND SYRIA IN COMING YEAR’

[7]https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraq-s-krg-suspends-oil-exports-to-iran/1394795
‘Iraq’s KRG suspends oil exports to Iran’

[8]https://anfenglishmobile.com/features/the-us-plan-for-kirkuk-the-deal-between-puk-and-kdp-32719
‘The US plan for Kirkuk, the deal between PUK and KDP’

[9]http://www.rudaw.net/english/kurdistan/090120194
‘PUK forces shut down PKK-affiliated party office in Garmiyan: report’

[10]http://www.kurdistan24.net/en/news/a7a37d83-1f3a-43da-96b4-c90bb3caf3f8
‘Ban lifted, first Turkish flight in over a year lands in Kurdistan’s Sulaimani’

[11]https://anfenglishmobile.com/features/bayik-our-people-must-start-resistance-everywhere-32638
‘Bayik: Our people must start resistance everywhere’

[12]https://anfenglishmobile.com/kurdistan/military-operation-and-curfew-in-lice-32868
‘Military operation and curfew in Lice’