για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Φάνης Παπακωστίδης

Οι τελευταίες εξελίξεις στο συριακό ζήτημα, αναδεικνύουν την ρευστότητα η οποία χαρακτηρίζει το διεθνές σύστημα και δη την πολυπλοκότητα που υπάρχει ως προς την πορεία των εξελίξεων, τόσο λόγω των πολλών δρώντων που εμπλέκονται στην συγκεκριμένη περιοχή, όσο και των μεταβολών ισχύος που έχουν συντελεστεί τα τελευταία χρόνια και επανακαθορίζουν τους συσχετισμούς μεταξύ τους.
Με την ολοκλήρωση της συνάντησης των τριών δυνάμεων (Ιράν, Ρωσία, Τουρκία) που συνθέτουν την “ομάδα της Αστάνα” στην Τεχεράνη, (07-09-2018), φάνηκε να επισφραγίζεται το μέλλον της περιοχής του Ιντλίμπ, της περιοχής της βορειοδυτικής Συρίας που αποτελεί το τελευταίο έδαφος που ελέγχουν οι αντικαθεστωτικοί αντάρτες.. Στην ιρανική πρωτεύουσα έγινε σαφής, η απαίτηση για ολοκληρωτική ήττα των ανταρτών και ειδικά των ομάδων που έχουν χαρακτηριστεί ως τρομοκρατικές. Στη συνάντηση όμως παρουσιάστηκε ένα χάσμα μεταξύ των προέδρων Ερντογάν και Πούτιν καθώς ο πρώτος ζήτησε την κατάπαυση του πυρός ώστε να κινηθούν οι διαδικασίες “συμφιλίωσης” και να αποφευχθεί μια σφαγή αμάχων, ενώ ο Ρώσος πρόεδρος δήλωσε πως δεν πρόκειται να συζητήσει για τρομοκρατικές ομάδες που δεν έχουν καν εκπροσώπηση. Ήδη οι συριακές και ρωσικές αεροπορικές δυνάμεις, είχαν ξεκινήσει να βομβαρδίζουν στόχους των ανταρτών , ενώ στις ακτές της χώρας έχουν από καιρό συγκεντρωθεί ισχυρές ναυτικές δυνάμεις της Ρωσίας.
Έπειτα από τις επιτυχημένες επιχειρήσεις του συριακού στρατού στο νότο της χώρας, και την αποδοχή της εξουσίας του Μπασάρ αλ Άσαντ από το Ισραήλ , ήταν φανερό ότι ο χρόνος για την ολοκληρωτική ήττα των ανταρτών μετρούσε ανάποδα. Οι μοναρχίες του Κόλπου και η δύση, βασικοί σύμμαχοι της συριακής αντιπολίτευσης, την έχουν εγκαταλείψει πολιτικά, έχουν αποδεχτεί την παραμονή του Άσαντ και έχουν περιοριστεί σε αντιδράσεις “ανθρωπιστικού χαρακτήρα”. Εκείνο που έχει πλέον σημασία, δεν είναι το καθεστώς στη Δαμασκό, αλλά οι συσχετισμοί ισχύος που θα επικρατούν μετά το πέρας των επιχειρήσεων.
Αυτό αποτέλεσε και ένα από τα βασικά αντικείμενα συζήτησης των προέδρων ΗΠΑ & Ρωσίας στο Ελσίνκι, τον περασμένο Ιούλιο. Στη συνάντηση αυτή έγινε μια προσπάθεια συνεννόησης των δύο δυνάμεων σε διάφορους τομείς, μεταξύ των οποίων και η Συρία, γεγονός που αντιμετωπίστηκε με εξαιρετική δυσπιστία στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Οι έντονες αντιδράσεις που ακολούθησαν, έκαναν πλέον φανερό ένα “ρήγμα” που υπάρχει στην αμερικανική διοίκηση, μεταξύ άλλων και για τις σχέσεις της χώρας με την Ρωσία και την στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσει η Ουάσιγκτον. Το πρόσφατο δημοσίευμα των N.Y Times, όπου ανώνυμο στέλεχος της κυβέρνησης στρέφεται κατά του προέδρου Τραμπ, υποστηρίζοντας πως υπάρχει “αντίσταση στελεχών της διοίκησης” απέναντι στις πολιτικές του, αποτελεί την πιο πρόσφατη εκδήλωση αυτού του ρήγματος.
Σε συνθήκες τέτοιας ρευστότητας, γίνεται κατανοητό πως πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη αυτές τις αντιθέσεις εντός της αμερικανικής διοίκησης, χωρίς βέβαια να υποτιμούμε τις πάγιες στρατηγικές της προτεραιότητες..
Στο πνεύμα αυτό, οι πρόσφατες προειδοποιήσεις του προέδρου Τραμπ προς τις συριακές δυνάμεις για την “οργή των ΗΠΑ” σε περίπτωση χρήσης χημικών όπλων και τέλεσης εγκλημάτων εναντίον του πληθυσμού , ουσιαστικά άναψαν το πράσινο φως στο ενδεχόμενο επέμβασης, ενώ το ίδιο ισχύει και για τις κυβερνήσεις της Γαλλίας , της Γερμανίας και της Μ. Βρετανίας. Τη νομιμοποίηση μιας τέτοιας δράσης ήρθε να δώσει και ο ΟΗΕ, με την προειδοποίηση του πως η επίθεση στο Ιντλίμπ, “μπορεί να προκαλέσει την χειρότερη ανθρωπιστική κρίση του 21ου αιώνα”.
Υπό το βάρος της συνεχώς κλιμακούμενης έντασης, ακολούθησαν οι συναντήσεις αξιωματούχων της Τουρκίας, Γαλλίας, Γερμανίας και Ρωσίας στην Κωνσταντινούπολη (14-09-2018), όπου φάνηκε πως το κλίμα μεταβάλλεται, καθώς σταμάτησαν οι αεροπορικές επιθέσεις στο Ιντλίμπ. Η μεταβολή ολοκληρώθηκε στην συνάντηση των προέδρων Πούτιν και Ερντογάν στο Σότσι της Ρωσίας (17-09-2018), όπου αποφασίστηκε η κατάπαυση του πυρός, η δημιουργία αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης, εύρους 15-20 χλμ, υπό κοινή ρωσοτουρκική επιτήρηση, που θα διαχωρίζει τις κυβερνητικές από τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης, ενώ θα αποσυρθούν από την εν λόγω ζώνη όλα τα βαρέα όπλα. Η εφαρμογή της συμφωνίας θα αρχίσει από τις 15 Οκτωβρίου 2018 και θα περιλαμβάνει την εκκένωση της περιοχής από τις ακραίες ένοπλες ομάδες στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η Αλ Νούσρα.

Πριν φτάσουμε σε εύκολα συμπεράσματα θα πρέπει να σταθούμε στην ιδιαιτερότητα του Ιντλίμπ:

Στην περιοχή του Ιντλίμπ, είναι συγκεντρωμένοι περί τα 2,5 εκ. κατοίκων , εκ των οποίων, περίπου το 1,5 εκ. αφορά πρόσφυγες από άλλες περιοχές , που έχουν συρρεύσει εκεί στα πλαίσια των συμφωνιών “συμφιλίωσης” ανάμεσα στο καθεστώς και τους αντάρτες. Σε αυτές τις συμφωνίες, μεταξύ άλλων, δίνεται η δυνατότητα στους ηττημένους αντάρτες, να εγκαταλείψουν, μαζί με τις οικογένειές τους, μια περιοχή που κατέχουν και να μεταφερθούν, με τα γνωστά “πράσινα λεωφορεία”, στο Ιντλίμπ. Αυτό οδήγησε στην συγκέντρωση εκεί ενός πολύ μεγάλου αριθμού προσφύγων, με μοναδική διέξοδο διαφυγής τα τουρκικά σύνορα. Η τουρκική κυβέρνηση προ των εξελίξεων, προέβη σε “σφράγισμα” των συνόρων προκειμένου να αποφύγει μια νέα εισροή εκατοντάδων χιλιάδων στα εδάφη της, μεταξύ των οποίων βρίσκονται και βετεράνοι τζιχαντιστές. Η προοπτική αυτή ανησυχεί ιδιαίτερα την Ε.Ε. και ειδικά το Βερολίνο, το οποίο θέλει να αποφύγει την επανάληψη των εικόνων του 2015-16, ενώ υπάρχει και η πίεση του αντιμεταναστευτικού κόμματος AfD, αλλά και οι εσωτερικές τριβές που προκαλεί στο κυβερνών κόμμα το συγκεκριμένο ζήτημα. Κατά συνέπεια, το κοινό συμφέρον είναι αυτό που έφερε κοντά Τουρκία – Γερμανία, σε ακολουθία της πρόσφατης προσέγγισης τους λόγω των αμερικανικών πιέσεων στην τουρκική οικονομία.

Χάρτης Ιντλίμπ, Αύγουστος 2018 (πηγή: https://twitter.com/afp/status/1035127492032380928)


Άλλος σημαντικός παράγων, τον οποίο θα πρέπει να λάβουμε υπόψη, είναι το γεγονός της συγκέντρωσης δεκάδων χιλιάδων ισλαμιστών ανταρτών, μεταξύ των οποίων και αυτών της Χαγιάτ Ταχρίρ αλ Σαμ (HTS), οι οποίοι αποτελούν τον διάδοχο της Αλ Νούσρα και παρακλάδι της Αλ Κάιντα. Οι τελευταίοι συμπεριλαμβάνονται στην λίστα με τις τρομοκρατικές οργανώσεις του ΟΗΕ και μαζί με τους σαλαφιστές συμμάχους τους, αποτελούν την κυρίαρχη ομάδα στην περιοχή (περίπου 10-15 χιλ) , ενώ ελέγχουν και την ομώνυμη πρωτεύουσα της επαρχίας. Η στάση τους είναι μέχρι τώρα αδιάλλακτη και πρόσφατα προέβησαν σε βίαιες ενέργειες προκειμένου να αποτρέψουν την μαζική φυγή κατοίκων και ενόπλων προς τις καθεστωτικές περιοχές .
Επίσης ισχυρό σχηματισμό αποτελεί το Εθνικό Μέτωπο για την Απελευθέρωση (NFL), το οποίο συνιστά δημιούργημα της Τουρκίας με στόχο τον έλεγχο των αντιπολιτευόμενων ένοπλων ομάδων και αποτελεί αντίπαλο της HTS. Η συγκεκριμένη οργάνωση που αποτελείται από στοιχεία του πρώην Ελεύθερου Συριακού Στρατού (FSA), προσπάθησε να συνενώσει όλες τις ομάδες υπό την ομπρέλα της και ειδικότερα τις πιο ακραίες, χωρίς ωστόσο να το καταφέρει. Αυτό αποτέλεσε πλήγμα για την Άγκυρα καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα την μετέτρεπε σε κυρίαρχο της περιοχής και σοβαρό αντίπαλο της Δαμασκού στις μετέπειτα διεργασίες.
Στην περιοχή εδρεύει και το Ισλαμικό Κόμμα του Τουρκεστάν (ΤΙΡ), το οποίο αποτελεί οργάνωση των μουσουλμάνων Ουιγούρων της Κίνας και σύμμαχο της HTS, αποτελείται από 2000 περίπου άτομα, τα οποία είναι ετοιμοπόλεμα καθώς συμμετείχαν σε συγκρούσεις στο Αφγανιστάν. Η αντιμετώπισή τους προκαλεί το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της κινεζικής πλευράς καθώς συνιστούν απειλή για τα συμφέροντα της χώρας.
Τέλος στο Ιντλίμπ δρουν και Τσετσένοι αντάρτες (ομάδες :Junud al Sham & Ajnad al Kavkaz) οι οποίοι αποτελούν μακροχρόνιο στόχο της Μόσχας και ένα από τα βασικότερα κίνητρα για την στρατιωτική αντιμετώπισή τους από τον πρόεδρο Πούτιν.
Στο καθαρά τακτικό πεδίο, οι δυνάμεις της HTS και των συμμάχων της, ελέγχουν τα σημαντικότερα αστικά κέντρα (Ιντλίμπ, Σαρακίμπ και Τζισρ αλ Σουγκούρ) αλλά και τα μετόπισθεν, την περιοχή των συνόρων με την Τουρκία, ενώ αντίθετα οι φιλοτουρκικές δυνάμεις βρίσκονται πάνω στα πιθανά αρχικά σημεία προέλασης των δυνάμεων του Άσαντ και των συμμάχων του (δείτε σχετικό χάρτη). Όπως μας ενημερώνει ο Fabrice Balanche του Washington Institute , μια επίθεση στις δυνάμεις αυτές πιθανόν να τις θέσει ολοκληρωτικά εκτός μάχης, γεγονός που θα έχει και πολιτικές συνέπειες καθώς θα πλήξει την αξιοπιστία της Τουρκίας ως προστάτη των ανταρτών, ενώ θα αποδυναμώσει την μελλοντική εκπροσώπηση φιλοτουρκικών πολιτικών δυνάμεων στις συζητήσεις για την νέα Συρία.
Το σύνολο των προαναφερόμενων παραγόντων, σε συνδυασμό με την δύσκολη περίοδο που διέρχονται οι σχέσεις ΗΠΑ- Ερντογάν, κατέδειξαν την σημασία που είχε για τον τούρκο πρόεδρο, η επίτευξη της συμφωνίας στο Σότσι. Η προσωπική του έκκληση προς την διεθνή κοινότητα για να παρέμβει , πριν την συνάντηση με τον Ρώσο πρόεδρο, αποκαλύπτουν το παίγνιο υψηλού ρίσκου στο οποίο έχει εμπλακεί, ενώ οι χαρακτηρισμοί του για το κουρδικό YPG ως τρομοκρατική ομάδα, δείχνουν το αγεφύρωτο χάσμα με την Ουάσιγκτον. Πολλοί υποστηρικτές του μίλησαν για νίκη της Άγκυρας, ωστόσο κάτι τέτοιο μένει να αποδειχτεί, καθώς η συμφωνία, για τον κάθε δρώντα αξιολογείται διαφορετικά:
– Η Ρωσία απέκρουσε τις απειλές επέμβασης της δύσης και έδωσε χώρο στην “ειρηνική διευθέτηση” αφήνοντας όμως υπεύθυνη την Τουρκία, διασώζοντας παράλληλα την τακτική τους συμμαχία. Πιθανή αποτυχία της δεύτερης, θα δώσει στη Μόσχα το πράσινο φως για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, χωρίς η ίδια να φέρει ευθύνη. Επίσης ο πρόεδρος Πούτιν, κερδίζει χρόνο σχετικά με δύο σημαντικά γεγονότα, τις αμερικανικές εκλογές των midterms και την έναρξη εφαρμογής των κυρώσεων εναντίον του Ιράν. Στην πρώτη περίπτωση “απεγκλωβίζει” τον πρόεδρο Τραμπ από το συριακό και στην δεύτερη αναμένει τις κινήσεις της Τουρκίας και της Γερμανίας, απέναντι στην προοπτική κυρώσεων που θα υποστούν οι εταιρίες που δεν θα προσαρμοστούν στις επιταγές των ΗΠΑ.
– Ο πρόεδρος Τραμπ μπορεί να υποστηρίξει πως οι παρεμβάσεις του έφεραν αποτέλεσμα και απέτρεψαν (έστω και προσωρινά) το αιματοκύλισμα. Μπορεί να βαδίσει στις εκλογές χωρίς να είναι κύριο θέμα το συριακό, διασώζοντας το Ελσίνκι. Παράλληλα, έφερε σε δύσκολη θέση την Τουρκία καθώς προκάλεσε τριγμούς στην σχέση της με την Μόσχα, αποκαλύπτοντας τα στενά περιθώρια ελιγμών του τούρκου προέδρου.
– Η Γερμανία, όπως ήδη αναφέραμε, επωφελείται από την αναβολή μιας νέας προσφυγικής κρίσης, ενώ ενίσχυσε και άλλο τις σχέσεις της με την Τουρκία, ελέω της έντασης με τις ΗΠΑ και της πτώσης της αξίας της λίρας. Χαρακτηριστικό γεγονός, η επικείμενη επίσκεψη του προέδρου Ερντογάν στο Βερολίνο, στα τέλη Σεπτεμβρίου (28-29). Εξαιρετικής σημασίας η αποκάλυψη του Spiegel για προχωρημένες συζητήσεις μεταξύ των κυβερνήσεων των δύο χωρών, με στόχο τον εκσυγχρονισμό και την επέκταση του σιδηροδρομικού δικτύου της γείτονος, από την εταιρία Siemens. Μια επένδυση αξίας 35 δις ευρώ, στην οποία θα υπάρχει και γερμανική συμμετοχή. Στο δημοσίευμα γίνεται σύγκριση με το περίφημο έργο του 19ου αιώνα, τον σιδηρόδρομο Βερολίνου – Κων/πολης – Βαγδάτης, ενώ τονίζεται ιδιαίτερα η γεωπολιτική του σημασία ως ανταγωνιστικό του κινεζικού “νέου Δρόμου του Μεταξιού”.
– Η Ε.Ε. είδε με ανακούφιση την επίτευξη της συμφωνίας, καθώς απετράπη η περίπτωση ενός νέου προσφυγικού κύματος, δεδομένων και των προβλημάτων που έχουν δημιουργηθεί στη συνοχή της, με αφορμή το εν λόγω ζήτημα. Ας μην ξεχνάμε ότι τον προσεχή Μάιο, πρόκειται να διεξαχθούν οι ευρωεκλογές, με τους συσχετισμούς στο ευρωκοινοβούλιο, να είναι ήδη υπό αμφισβήτηση.
– Το Ισραήλ συνεχίζει ακάθεκτο την στρατηγική του επιδίωξη που συνίσταται στην απομάκρυνση των ιρανικών δυνάμεων από την Συρία και την αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ. Στις 18-09-2018, πραγματοποιήθηκε επίθεση ισραηλινών αεροσκαφών, εναντίων ιρανικών στόχων στη Λατάκεια και την Χομς της Συρίας. Κατά την προσπάθεια αναχαίτησης εκ μέρους της συριακής αεράμυνας, ένα ρωσικό αεροσκάφος επιτήρησης il-20 καταρρίφθηκε με αποτέλεσμα τον θάνατο των 15 επιβαινόντων . Η κλιμάκωση που ακολούθησε σταμάτησε χάρη στην παρέμβαση του προέδρου Πούτιν και την απόδοση εξηγήσεων εκ μέρους του πρωθυπουργού του Ισραήλ Β.Νετανιάχου , παρά τις κατηγορίες προς την Συρία. Είναι προφανές ότι άλλος ένας άξονας συνεννόησης, αυτός μεταξύ Ισραήλ – Ρωσίας, στηρίζεται και από τις δύο πλευρές, ελέω των πλεονεκτημάτων που προσφέρει αλλά και των προβλημάτων που θα δημιουργούσε η διάρρηξη του.
– Ο πρόεδρος Άσαντ ανταποκρίθηκε στη νέα συμφωνία με την προσδοκία ότι αυτή θα φέρει ως αποτέλεσμα την επανάκτηση της περιοχής με την λιγότερη δυνατή διεθνή εμπλοκή και αιματοχυσία. Η συριακή ηγεσία γνωρίζει πολύ καλά πως χωρίς την ρωσική αεροπορική στήριξη, αλλά και την διεθνή κάλυψη της Μόσχας, είναι πολύ ριψοκίνδυνη μια βεβιασμένη ενέργεια εκ μέρους της. Στη συμφωνία υπάρχουν πρόνοιες που λειτουργούν καταπραϋντικά για την συριακή πλευρά, όπως η επαναλειτουργία του αυτοκινητόδρομου Λατάκεια- Χαλέπι, ενώ υπάρχει σύγχυση σχετικά με τον έλεγχο της πόλης του Ιντλίμπ. Το κλίμα απέναντι στην Τουρκία είναι εχθρικό και η αποδοχή γίνεται στα πλαίσια της λογικής “ο σκοπός αγιάζει τα μέσα”.
– Το Ιράν από την πλευρά του χαιρέτισε την εξέλιξη στο Σότσι, καθώς μια ρήξη μεταξύ Τουρκίας – Ρωσίας θα το έφερνε σε δύσκολη θέση, καθώς υπάρχει ανοιχτό το κουρδικό ζήτημα και το θέμα των κυρώσεων των ΗΠΑ. Προφανώς υποστηρίζει την κατάληψη της περιοχής, ωστόσο κάτι τέτοιο θα πρέπει να συμβεί μα τις μικρότερες διπλωματικές και στρατιωτικές απώλειες.

Η περίπτωση του Ιντλίμπ αποτελεί ένα πεδίο δοκιμών, συμμαχιών και συνεννοήσεων, που ξεπερνάνε τα στενά γεωγραφικά του περιθώρια. Η συμφωνία του Σότσι σηματοδοτεί την έναρξη μιας αντίστροφης μέτρησης για τους τζιχαντιστές αλλά και για την Τουρκία . Οι πρώτοι, θα πρέπει είτε να παραδώσουν τα όπλα τους και να ενσωματωθούν, είτε να διαφύγουν μέσω Τουρκίας, είτε να συγκρουστούν. Η δεύτερη έχει κυριολεκτικά την τύχη στα χέρια της. Πρέπει σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα να εκπληρώσει, τόσο τις πρόνοιες της συμφωνίας, όσο και τις σχέσεις της με τους τοπικούς αλλά και διεθνείς δρώντες. Το κατά πόσο είναι δυνατό κάτι τέτοιο θα φανεί στη συνέχεια.

https://www.aljazeera.com/news/2018/09/erdogan-calls-idlib-ceasefire-tehran-summit-180907122805420.html
https://www.bbc.com/news/world-middle-east-45407401
https://www.telegraph.co.uk/news/2018/08/28/russia-masses-warships-syria-ahead-regimes-final-assault-idlib/
https://www.i24news.tv/en/news/israel/179306-180712-netanyahu-says-no-problem-with-syria-s-assad-staying-in-power
http://www.ert.gr/eidiseis/diethni/kosmos/thyella-antidraseon-sto-esoteriko-ton-ipa-gia-tin-stasi-tramp/
https://www.nytimes.com/2018/09/05/opinion/trump-white-house-anonymous-resistance.html
https://www.theguardian.com/world/2018/sep/05/syria-donald-trump-idlib-slaughter-very-angry
http://www.kathimerini.gr/983423/article/epikairothta/kosmos/epikefalhs-enoplwn-dynamewn-gallias-etoimoi-na-epite8oyme-sth-syria-ean-exei-ginei-xrhsh-xhmikwn-oplwn
https://www.naftemporiki.gr/story/1390470/suria-den-apokleiei-o-maas-summetoxi-tis-germanias-se-pligmata-se-periptosi-xrisis-ximikon
https://news.un.org/en/audio/2018/09/1019042
http://tass.com/world/1021965
https://af.reuters.com/article/worldNews/idAFKBN1J70U9
https://news.un.org/en/story/2018/06/1011862
https://www.hrw.org/news/2018/02/03/turkey/syria-border-guards-shoot-block-fleeing-syrians
https://news.un.org/en/story/2018/09/1018342
https://www.washingtonpost.com/world/syrian-rebels-in-idlib-target-those-who-might-surrender-as-government-assault-looms/2018/09/07/1ba47e00-b07c-11e8-8b53-50116768e499_story.html?noredirect=on&utm_term=.96dbefad6b66
https://www.albawaba.com/news/china-closely-watching-idlib-operation-syria-1172066
https://www.afp.com/en/news/23/foreign-fighters-syrias-idlib-face-last-stand-doc-18x6wz1
https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/round-one-of-idlib-campaign-may-target-turkish-backed-rebels
https://www.wsj.com/articles/the-world-must-stop-assad-1536614148?mod=e2two
https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/09/turkey-russia-erdogan-winning-from-idlib-to-berlin.html
http://www.spiegel.de/international/europe/germany-supports-major-project-in-turkey-a-1227358.html
http://www.ert.gr/roi-idiseon/mesogeios-agnoeitai-rosiko-stratiotiko-aeroskafos-me-14meles-pliroma/
https://www.naftemporiki.gr/video/1392956/poutin-tuxaio-peristatiko-i-katarripsi-tou-rosikou-stratiotikou-aeroskafous
http://www.ert.gr/frontpage/netaniachoy-se-poytin-i-syria-eythynetai-gia-tin-katarripsi-toy-rosikoy-aeroskafoys/
https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/opposition-says-it-is-better-off-after-syria-deal-in-idlib/2018/09/18/f3cd4d78-bb41-11e8-adb8-01125416c102_story.html?utm_term=.13b7354a7001
https://www.euronews.com/2018/09/18/syrian-rebel-says-idlib-deal-ends-assads-hope-of-regaining-full-control
https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-idlib-plan/fate-of-jihadists-will-make-or-break-idlib-peace-plan-idUSKCN1LY2LO