για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Φάνης Παπακωστίδης

Με πληθώρα δηλώσεων και διεργασιών τόσο στο προσκήνιο όσο και στο παρασκήνιο, συνεχίζεται η διαδικασία διαπραγμάτευσης για το μέλλον της Συρίας. Οι τελευταίες εξελίξεις αφορούν το νότιο τμήμα στα ισραηλινά και ιορδανικά σύνορα με επίκεντρο τις πόλεις Νταράα, Κουνέϊτρα και την επαρχία της Σουέϊντα. Στην περιοχή ισχύει, μέχρι στιγμής, συμφωνία κατάπαυσης του πυρός που υπογράφτηκε από την Ρωσία, την Ιορδανία και τις ΗΠΑ οι οποίες πρόσφατα προειδοποίησαν τη συριακή κυβέρνηση να μην προχωρήσει σε παραβίαση της συμφωνίας Οι εκεί δυνάμεις των ανταρτών, συνθέτουν το “νότιο μέτωπο” και στην ουσία αποτελούν την μοναδική αξιόμαχη δύναμη του Ελεύθερου Συριακού Στρατού (FSA) που έχει απομείνει στη χώρα. Στο νότο, βρίσκεται και ο τελευταίος θύλακας του Ισλαμικού Κράτους στην περιοχή, κοντά στα σύνορα με το Ισραήλ, στις πηγές του ποταμού Γιαρμούκ. Από τις μέχρι τώρα διεργασίες, φαίνεται ότι η πορεία που θα ακολουθήσουν οι εξελίξεις σε αυτή την περιοχή θα αποτελέσουν οδηγό και για τις υπόλοιπες που βρίσκονται εκτός του ελέγχου της Δαμασκού, λαμβάνοντας φυσικά υπόψη και τις ιδιαιτερότητές που επικρατούν ξεχωριστά σε κάθε μία. Όπως αναφέραμε και σε προηγούμενο άρθρο , οι επιτυχίες των κυβερνητικών δυνάμεων έχουν οδηγήσει σε πλήρη αποδυνάμωση την πλευρά της αντιπολίτευσης, με αποτέλεσμα οι συνομιλίες πλέον να γίνονται απευθείας με τα άμεσα ενδιαφερόμενα γειτονικά κράτη που την ενισχύουν, στη συγκεκριμένη περίπτωση το Ισραήλ (κυρίως) και την Ιορδανία. Χαρακτηριστικό και των δύο συνομιλητών, είναι πως πρωταρχικό ρόλο στις συζητήσεις παίζουν οι προτεραιότητες (πολιτικές,οικονομικές,ασφάλειας κ.α.) που θέτει η κάθε χώρα, ενώ η τύχη των ανταρτών αποτελεί δευτερεύουσας σημασίας ζήτημα.
– Το Αμμάν φιλοξενεί στο έδαφός του περίπου 700 χιλιάδες πρόσφυγες από την Συρία , ενώ μέχρι το τέλος του 2017 λειτουργούσε εκεί κέντρο υποστήριξης και εκπαίδευσης των ανταρτών υπό την αιγίδα των ΗΠΑ . Η απόφαση του προέδρου Τραμπ να σταματήσει την ενίσχυση των ανταρτών , οδήγησε στον τερματισμό των δραστηριοτήτων του κέντρου και την διακοπή του εφοδιασμού τους. Η ιορδανική κυβέρνηση, έπειτα από την αποτυχία της συριακής αντιπολίτευσης να ανατρέψει τον Άσαντ, έχει δηλώσει την επιθυμία της για την αποκατάσταση των σχέσεων με την Δαμασκό και το άνοιγμα των μεθοριακών διαβάσεων που ελέγχονται από τους αντάρτες .. Επίσης στοχεύει στην έναρξη της διαδικασίας επαναπατρισμού των προσφύγων, λόγω των οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων που έχουν δημιουργηθεί στη χώρα , για αυτό και υποστηρίζει την διατήρηση της εκεχειρίας, την εξεύρεση πολιτικής λυσης και την αποφυγή της στρατιωτικής σύγκρουσης στην περιοχή . Πιθανή επιθετική επιχείρηση εκ μέρους της συριακής κυβέρνησης, θα προκαλέσει νέα προσφυγικά κύματα που θα στραφούν νότια, ενώ υπάρχει ανησυχία για μεταφορά των συγκρούσεων και μέσα στο ιορδανικό έδαφος. Αντίστοιχοι φόβοι υπάρχουν και από ενδεχόμενη παρουσία σιϊτικών δυνάμεων, γεγονός που ενδεχομένως θα προκαλέσει την ισραηλινή αντίδραση και την κλιμάκωση των συγκρουσεων.
– Το Ισραήλ από την πλευρά του έχει δηλώσει με ιδιαίτερα “θερμό” τρόπο τις προθέσεις του σχετικά με την επόμενη μέρα στην περιοχή. Έχει την στήριξη των ΗΠΑ, βρίσκεται σε συμμαχία με την Ιορδανία και την Σ.Αραβία και αποτελεί τον ισχυρότερο αντίπαλο του Ιράν στην περιοχή. Έχει στηρίξει τους αντάρτες κοντά στα σύνορά του σε μια προσπάθεια να δημιουργήσει φιλικές προς αυτό συνθήκες . Ο πρωθυπουργός Νετανιάχου δήλωσε πρόσφατα πως στόχος του Ισραήλ είναι η πλήρης απομάκρυνση των δυνάμεων του Ιράν από την Συρία , ωστόσο έπειτα από παρέμβαση της Ρωσίας , φαίνεται πως υπήρξε προσέγγιση μεταξύ των δύο πλευρών έτσι ώστε μόνο συριακά και ρωσικά στρατεύματα θα προσεγγίσουν τα σύνορα με το Γκολάν . Είχαν προηγηθεί έντονες φήμες σχετικά με ανεπίσημες συνομιλίες μεταξύ ιρανών και ισραηλινών αξιωματούχων στην Ιορδανία , κάτι που διέψευσε το Ιράν αφού όμως είχε ήδη δηλώσει πως δεν θα συμμετάσχει σε επιχειρήσεις στη νότια Συρία… Εάν επιβεβαιωθεί μια τέτοια εξέλιξη, τότε θα έχει γίνει ένα σημαντικό βήμα προς την αποκλιμάκωση. Ασφαλώς θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος, πως η ισραηλινή στρατιωτική ικανότητα σε συνδιασμό με αντίστοιχη βοήθεια προς τους αντάρτες του FSA θα δημιουργούσαν έναν τέτοιο συσχετισμό ισχύος που δύσκολα θα ανατρεπόταν. Όμως σε μια τέτοια περίπτωση, ο “Άξονας της Αντίστασης” (Συρία, Ιράν, Χεζμπολάχ κ.α.) θα είχε την δυνατότητα μεταξύ άλλων, να ισχυριστεί πως διεξάγει ένα απελευθερωτικό πόλεμο εναντίον δυνάμεων των κατακτητών, επεκτείνοντας έτσι την κατάσταση που επικρατεί στα σύνορα με το νότιο Λίβανο και κατά μήκος των συνόρων του Γκολάν, δημιουργώντας ουσιαστικά εκείνον ακριβώς τον πολεμικό κλοιό, που το Ισραήλ προσπαθεί να αποφύγει. Παράλληλα, μια τέτοια επιλογή, θα απομάκρυνε την διευθέτηση της συριακής κρίσης, θα δυσαρεστούσε την Ρωσία και θα έφερνε σε πολύ δύσκολη θέση την Ιορδανία, έναν στρατηγικό εταίρο του Ισραήλ στην περιοχή. Επίσης, ας μην υποτιμούμε την ένταση που υπάρχει με την Παλαιστίνη και τον αρνητικό συνδιασμό που θα μπορούσε να υπάρξει τη δεδομένη περίοδο.
Για το Ισραήλ φαίνεται ότι είναι προτιμότερο ένα φιλορωσικό, κοσμικό καθεστώς στη Δαμασκό, όπου η παρουσία του Ιράν θα ελέγχεται, παρά μία συνθήκη που θα οδηγεί στην δημιουργία μιας συριακής Χεζμπολάχ.
– Ο Ελεύθερος Συριακός Στρατός (FSA), αποτελεί τον μεγάλο χαμένο αυτής της υπόθεσης, καθόσον ο στόχος του για ανατροπή της κυβέρνησης Άσαντ απέτυχε χάρη στην ρωσική επέμβαση. Οι επιλογές του είναι συγκεκριμένες: είτε θα υποστεί ολοκληρωτική στρατιωτική ήττα, είτε θα ξεκινήσει διαδικασίες αυτοδιάλυσης και ενσωμάτωσης, όπως αυτές εφαρμόστηκαν σε άλλες περιοχές της χώρας από την συριακή κυβέρνηση. Στην πρώτη περίπτωση κινδυνεύει με αφανισμό, καθώς, εάν λάβουμε υπόψη τις τελευταίες εξελίξεις που αναφέραμε πιο πάνω, η σιωπηρή αποδοχή καθόδου των συριακών στρατευμάτων στο νότο, δημιουργεί μία κατάσταση στην οποία οι αντάρτες θα βρεθούν απελπιστικά μόνοι.
Στη δεύτερη περίπτωση, υπάρχει η δυνατότητα με την στήριξη της Δύσης, να βρεθεί μια πολιτική λύση για την περιοχή, τέτοια που να αφήνει χώρο ακόμα και για ξεχωριστή πολιτική εκπροσώπηση στο μέλλον. Παρά το ιδεατό αυτής της υπόθεσης, η επιλογή αυτή αποτελεί ουσιαστικά μονόδρομο, καθώς, πλέον, για τους αντάρτες, δεν υπάρχει ούτε η δυνατότητα μεταφοράς σε φίλιες περιοχές όπως έγινε σε διάφορες αλλες περιπτώσεις ανά την χώρα, καθώς οι περιοχές στο βορρά ελέγχονται από εχθρικές ένοπλες ομάδες.
– Ρωσία και ΗΠΑ, για διαφορετικούς λόγους η κάθε μια,επιθυμούν τον τερματισμό της κρίσης ή τουλάχιστον τη μη κλιμάκωσή της σε αυτή τη συγκυρία.
Η πρώτη προκειμένου να αποκατασταθεί ο έλεγχος της κυβέρνησης σε όλα τα γεωγραφικά σημεία, ιδιαίτερα δυτικά του Ευφράτη, έτσι ώστε να καθοριστεί το νέο πολιτειακό καθεστώς και να αρχίσει η φάση της ανοικοδόμησης. Η ομαλή συνύπαρξη με το Ισραήλ αποτελεί κομβικό σημείο της ρωσικής πολιτικής ενώ οι ισραηλινές πιέσεις χρησιμεύουν στη Ρωσία για τον περιορισμό της ιρανικής επηρροής και την ενίσχυση της δική της. Βεβαίως σε καμμία περίπτωση δεν επιδιώκεται ρήξη με το Ιράν απλά οριοθετούνται τα όρια των κινήσεων στη μεταπολεμική περίοδο.
Οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι αποχωρούν από την περιοχή εφόσον πετύχουν τους στόχους τους που είναι η επικράτηση επί του Ισλαμικού Κράτους και η αποτροπή του Ιράν. Αποτελούν τον καλύτερο σύμμαχο του Ισραήλ και στηρίζουν τις επιδιώξεις του έναντι του Ιράν αλλά και των Παλαιστινίων. Ο πρόσφατος χειρισμός τους στο ζήτημα της χρήσης χημικών όπλων από το στρατό του Άσαντ, στην πολιορκία της Αν.Γκούτα, έδειξε πως δεν επιθυμούν κλιμάκωση της έντασης στην περιοχή, ιδιαίτερα με την Ρωσία την οποία ουσιαστικά καλούν να παρέμβει, ώστε να αποτρέψει περεταίρω επέκταση της ιρανικής επιρροής. Λαμβάνουν υπόψη τις ανησυχίες της Ιορδανίας και αποτελούν μαζί με την Ρωσία εγγυητές της εκεχειρίας στο νότο. Πολλά θα καθοριστούν από τις συζητήσεις που θα έχουν οι τρεις σχετικά με το ζήτημα , χωρίς να αποκλείεται και επέκταση των συζητήσεων για το θέμα της βάσης των ΗΠΑ στην μεθοριακή συριακή περιοχή Αλ Τανφ, η απομάκρυνση της οποίας αποτελεί ρωσικό αίτημα καθώς οι τελευταίοι υποστηρίζουν πως αποτελεί κέντρο εκπαιδευσης ανταρτών.
– Η κυβέρνηση Άσαντ ενισχυμένη από τις επιτυχίες της επιθυμεί την επέκταση της κυριαρχίας της στις εναπομείνουσες περιοχές. Γνωρίζει ότι η επίτευξη του σκοπού της θα καθορίσει και την μελλοντική πολιτική λύση που θα συμφωνηθεί, ιδιαίτερα εφόσον αποδυναμώνονται οι αντίπαλοί της στο πεδίο των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, παρά την στρατιωτική υπεροχή έναντι των ανταρτών, χρειάζεται οπωσδήποτε την στήριξη της Ρωσίας, τόσο στρατιωτικά όσο, κυρίως, διπλωματικά προκειμένου να αντιμετωπίσει τις πιέσεις των περιφερειακών και υπερσυστημικών δρώντων. Η σύμπλευσή της με το Ιράν, έδειξε τα όρια της έπειτα από τις τελευταίες ισραηλινές επιθέσεις ενώ παράλληλα χρειάζεται την επιστροφή στην ομαλότητα ώστε η χώρα να μπορεσει να ανακάμψει κοινωνικά και οικονομικά. Ενδεχόμενη διευθέτηση της κατάστασης στο νότο με σχετικά περιορισμένη ή ακόμα και χωρίς τη χρήση βίας, θα την φέρει πιο κοντά στους στόχους της, ενώ κάτι τέτοιο θα αποτελέσει και έναν οδικό χάρτη για την επίλυση των ζητημάτων στις εναπομείνουσες, μη ελεγχόμενες από αυτήν περιοχές.
– Τέλος, το Ιράν βρίσκεται σε δύσκολη θέση έπειτα από το συνδιασμό στρατιωτικών πληγμάτων στη Συρία και της απόσυρσης των ΗΠΑ από την συμφωνία για τα πυρηνικά.Η στήριξη της Κίνας μπορεί να καλύπτει τις οικονομικές ανάγκες της Τεχεράνης, ωστόσο η πρώτη θα βγει εξαιρετικά ωφελημένη από μια αποχώρηση των ευρωπαίων και την αντίστοιχη “κάλυψη” του κενού από την ίδια, ενώ θα δημιουργηθούν και σχέσεις εξάρτησης μεταξύ των δύο χωρών. Η συνέχιση του πολέμου στην Υεμένη και η επικράτηση του σιίτη κληρικού Σαντρ στις εκλογές του Ιράκ, δημιουργούν ακόμα περισσότερα προβλήματα στην ιρανική ηγεσία . Εάν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες περί συμφωνίας για την μη συμμετοχή σιιτικών στρατευμάτων στο νότιο τμήμα της Συρίας,τότε μπορούμε να αντιληφθούμε τους λόγους της απόφασης του Ιράν για αποκλιμάκωση (έστω και προσωρινής) της έντασης.
Η συγκυρία οδηγεί στην εκτίμηση πως η κατάσταση στη νότια Συρία θα επιλυθεί είτε μέσω πολιτικής διαπραγμάτευσης, είτε μεσω πολεμικών επιχειρήσεων, χωρίς την χρήση σιϊτικών στρατευμάτων. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα σταματήσουν τα επεισόδια και η πολεμική φρασεολογία, ούτε ότι θα δούμε συμφιλίωση μεταξύ δύο άσπονδων εχθρών, (Ισραήλ – Ιράν) μπορεί όμως να σημάνει μια κρίσιμη στροφή για την πορεία του 8ετή πολέμου.