για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Νικόλας Νικολάου

Το Ισραήλ είναι ένα κράτος το οποίο εβρισκόμενο σε μια περιοχή με λίγους πόρους και περικυκλωμένο από εχθρούς κατάφερε όχι μόνο να επιβιώσει, αλλά και να αναπτυχθεί οικονομικά. Παρόλο που η οικονομία του ανθίζει, υπάρχουν σοβαρές προκλήσεις που θα απασχολήσουν τη κυβέρνηση Νετανιάχου.

Ο ρυθμός ανάπτυξης του Ισραήλ φτάνει στο 3,5% του ΑΕΠ και η χώρα έχει μετατραπεί σε «κολοσσό» επενδυτικής δραστηριότητας. Δεν είναι τυχαίο που αποκαλείται αλλιώς και «έθνος των start up». Η επιχειρηματικότητα αποφέρει σημαντικά έσοδα στα δημόσια ταμεία, ενώ ο τεχνολογικός τομέας είναι από τους πιο προηγμένους παγκοσμίως. Τα παραπάνω, σε συνδυασμό με το ότι η κυβέρνηση πέτυχε να ανταπεξέλθει στη παγκόσμια οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2008 με τις κατάλληλες ενέργειες, προσδίδουν στη μεσανατολική χώρα ιδιαίτερο κύρος. Συνεπώς, το μέλλον δεν μπορεί παρά να  προμηνύεται ευοίωνο.

Ωστόσο, παρά τις όποιες θετικές προβλέψεις, η οικονομία της χώρας αντιμετωπίζει προκλήσεις. Αρχικά, η θέση της αραβικής μειονότητας έχει βελτιωθεί σε σχέση με το παρελθόν. Λαμβάνει το ίδιο επίπεδο εκπαίδευσης με τους Ισραηλινούς Εβραίους, έχει αποκτήσει μεγαλύτερη συνοχή και, συνεπώς, μπορεί να διεκδικεί πιο δυναμικά. Δεδομένου του ότι ο αριθμός των Ισραηλινών Αράβων αυξάνεται και τείνει στο μέλλον να ξεπεράσει εκείνον των Ισραηλινών Εβραίων, η κυβέρνηση βρίσκεται ενώπιον ενός διλήμματος. Αφενός, η ενισχυμένη θέση των Αράβων μπορεί να αποτελέσει απειλή για τα ισραηλινά συμφέροντα, αφού τυχόν περιθωριοποίηση τους δύναται να γεννήσει ριζοσπαστικές τάσεις. Αφετέρου, τυχόν ενσωμάτωσή τους στον εθνικό κοινωνικό κορμό θα ωφελήσει την οικονομία, αλλά ίσως εξοβελίσει τους Ισραηλινούς Εβραίους από την αγορά εργασίας. Συνεπώς, η μοίρα της αραβικής μειονότητας θα απασχολήσει ιδιαίτερα τις ισραηλινές αρχές.

Ακόμα μια πρόκληση αφορά την αντιπροσώπευση των δύο φύλων στην αγορά εργασίας και στο εκπαιδευτικό σύστημα. Ο γυναικείος πληθυσμός είναι πιο μικρός από τον αντίστοιχο ανδρικό κάτι που δημιουργεί προβλήματα. Οι γυναίκες μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά στην συνέχιση της οικονομικής ανάπτυξης. Η υπό-αντιπροσώπευσή τους δεν ωφελεί. Ήδη έχουν γίνει κινήσεις για τη βελτίωση αυτής της κατάστασης. Όμως, απαιτούνται μεγάλες προσπάθειες ακόμα για να αλλάξει αυτό.

Επιπρόσθετο ζήτημα είναι και η κατάσταση στα παλαιστινιακά εδάφη. Τόσο η Λωρίδα της Γάζας όσο και η Δυτική Όχθη αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Ιδίως στη Γάζα, η ανεργία ξεπερνάει το 50% και ο αποκλεισμός που έχει επιβληθεί από τον ισραηλινό στρατό εμποδίζει τη ροή ανθρώπων και εμπορευμάτων. Η υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου των Παλαιστινίων οδηγεί σε ριζοσπαστικοποίηση. Παλαιστίνιοι μαχητές πολύ συχνά πλήττουν το έδαφος του Ισραήλ, προκαλώντας κλίμα ανασφάλειας. Αναφορικά με τη Δυτική Όχθη, οι οικισμοί που κατασκευάζονται εμποδίζουν τη μετακίνηση εργαζομένων και προκαλούν διαταραχή του εμπορίου. Εξαιτίας του κλίματος ανασφάλειας και της έντασης που επικρατεί, το Τελ Αβίβ καλείται είτε να βοηθήσει τους Παλαιστινίους αίροντας τον αποκλεισμό και χρηματοδοτώντας τη Φατάχ με βάση το διεθνές δίκαιο είτε να συνεχίσει τη σκληρή πολιτική του παρατείνοντας την ένταση. Ο υπουργός οικονομικών Μοσέ Καλόν φαίνεται ότι έχει αντιληφθεί τη σύνδεση οικονομίας-ειρήνης και προσπαθεί από κοινού με Η.Π.Α. και Ε.Ε. να ενισχύσει τη θέση των Παλαιστινίων. Είναι εμφανές ότι η αναταραχή που επικρατεί στη Μέση Ανατολή επηρεάζει την οικονομική φήμη του εβραϊκού κράτους. Η συζήτηση για αναπτυξιακή συνεργασία Ισραηλινών- Παλαιστινίων, βέβαια, είναι συνυφασμένη με τη πρόοδο των μεταξύ τους διαπραγματεύσεων.

Η ισραηλινή κυβέρνηση θα αναγκαστεί να προσέξει και τις διεθνείς οικονομικές συνεργασίες της. Πιο συγκεκριμένα, η Κίνα εντείνει την επενδυτική της δραστηριότητα στη χώρα. Ήδη έχει αγοράσει ισραηλινές εταιρείες, ενώ θεωρεί το Ισραήλ κόμβο για τον θαλάσσιο «Δρόμο του Μεταξιού». Δεν είναι τυχαίο που κινεζική επιχείρηση θα αναλάβει τη διαχείριση του νέου ιδιωτικού λιμένα στη Χάϊφα. Μάλιστα, ζητήματα ασφάλειας εγείρονται διότι στο λιμάνι της πόλης αγκυροβολούν πλοία του πολεμικού ναυτικού των Η.Π.Α.. Ο κίνδυνος διενέργειας κατασκοπείας από τη Κίνα σε βάρος των Ηνωμένων Πολιτειών είναι υπαρκτός. Η κυβέρνηση Νετανιάχου, συνεπώς, καλείται να αντιμετωπίσει τη κινεζική οικονομική διείσδυση με τρόπο που να μην ψυχράνει τις σχέσεις της με το Πεκίνο και την Ουάσινγκτον.

Εκτός από τη Κίνα, το Ισραήλ μεριμνεί και για τη διατήρηση της σταθερότητας στην ανατολική Μεσόγειο. Τα κοιτάσματα «Ταμάρ» και «Λεβιάθαν» αναμένεται να καταστήσουν αυτάρκη τον ενεργειακό τομέα του μεσανατολικού κράτους. Για να γίνει αυτό, είναι ανάγκη να μην υπάρξουν διαφόρων τύπων επεισόδια με έτερα κράτη.

Τέλος, προβλήματα που εμπίπτουν στον θεσμικό πυρήνα του κράτους, αποτελούν τροχοπέδη για την οικονομική ανάπτυξη. Το Ισραήλ παρά τη τεχνολογική ανάπτυξή του υστερεί σε υποδομές καθώς και στη χρηματοδότηση του συστήματος υγείας και παιδείας. Ελλείψεις σε νοσοκομεία, ανεπαρκείς εγκαταστάσεις και μη βελτίωση του επιπέδου των πανεπιστημίων έχουν αρνητικές συνέπειες στη κοινωνία και κατ’ επέκταση στην οικονομία. Ταυτόχρονα, το φορολογικό σύστημα δεν έχει μεταρρυθμιστεί. Έγιναν κάποιες προσπάθειες χωρίς σοβαρό αποτέλεσμα. Επίσης, οι φόροι δεν έχουν αυξηθεί. Τη πολιτική αυτή την ενστερνίζεται ο υπουργός οικονομικών Μοσέ Καλόν. Ωστόσο, υπάρχουν «φωνές» που υποστηρίζουν ότι μια αύξηση φόρων καλό είναι να γίνει τώρα παρά σε περίοδο κρίσης. Όπως και να έχει, η φορολογική μεταρρύθμιση θα απασχολήσει την ισραηλινή ηγεσία.

 Αντί επιλόγου

Το Ισραήλ οικονομικά βρίσκεται σε πολύ καλή θέση παγκοσμίως. Οι οικονομικές προβλέψεις για το μέλλον δεν είναι ανησυχητικές. Παρά ταύτα, στο παρασκήνιο της οικονομικής του ανάπτυξης υποβόσκουν μεγάλες προκλήσεις. Αν και μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι το εβραϊκό κράτος δεν κινδυνεύει-τουλάχιστον άμεσα- από μια οικονομική κρίση είτε εγχώρια είτε παγκόσμια, η μη επίλυση των ανωτέρω προβλημάτων είναι ικανή να λειτουργήσει ως εμπόδιο στη περαιτέρω οικονομική ανάπτυξη.

 

Ενδεικτικές πηγές

Terrace Minster J., Is China intruding in Israel’s defense industry?, The Jerusalem Post, 20 September 2018 προσβάσιμο στο https://www.jpost.com/Israel-News/Is-China-intruding-in-Israels-defense-industry-567556  ( ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 05 Οκτωβρίου 2018, 12:20).

Waksman Avi, Wanted: a tax policy for Israel’s economy, not for elections, Haaretz, 20 September 2018, προσβάσιμο στο https://www.haaretz.com/israel-news/business/wanted-a-tax-policy-for-israel-s-economy-not-for-elections-1.6492218  (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 05 Οκτωβρίου 2018, 12:45).

UNCTAD, Economic reality in occupied Palestinian Territory is bleaker than ever, 11 September 2018, προσβάσιμο στο https://unctad.org/en/pages/newsdetails.aspx?OriginalVersionID=1846  (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 05 Οκτωβρίου 2018, 13:00).

Deutche Welle, The problems with Israel’s economic miracle, 15 May 2018, προσβάσιμο στο https://www.dw.com/en/the-problems-with-israels-economic-miracle/a-43775723 (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 05 Οκτωβρίου 2018, 18:00).

London Yaron, How educated Arabs present a dilemma for Israel, Ynet, 10 September 2018, προσβάσιμο στο https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5347464,00.html   (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 05 Οκτωβρίου 2018, 18:30).

Luxner Larry, Closing the STEM gender gap, International Jewish News, 04 October 2018, προσβάσιμο στο https://www.ijn.com/closing-the-stem-gender-gap/   (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 05 Οκτωβρίου 2018, 18:50).

The Times of Israel, World Bank report warns Gaza Strip economy is in “free fall”, 25 October 2018, προσβάσιμο στο https://www.timesofisrael.com/world-bank-report-warns-gaza-strip-economy-is-in-free-fall/ (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 05 Οκτωβρίου 19:00).

Schidler Max, On 70th anniversary Israel’s economy growing as some sectors lag behind, The Jerusalem Post, 20 April 2018, προσβάσιμο στο https://www.jpost.com/Israels-70th-anniversary/On-70th-anniversary-Israels-economy-growing-as-some-sectors-lag-behind-551303  (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 05 Οκτωβρίου 2018, 19:55).

Shoshanna Solomon, The blooming of the dessert: key stages of Israeli’s economic growth, Times of Israel, 18 April 2018, προσβάσιμο στο https://www.timesofisrael.com/hold-for-wed-5-pm-the-growth-of-israels-economy-a-timeline/  (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 05 Οκτωβρίου 2018, 20:15).

Ackerman Gwen, Israeli’s finance minister sees West Bank economy key to peace, Bloomberg, 22 August 2018, προσβάσιμο στο https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-08-22/israeli-finance-minister-sees-west-bank-economy-key-to-peace (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 05 Οκτωβρίου 2018, 20:30).

Arlsosoroff Meirav, When Lehman collapsed 10 years ago, Israel was on Holiday and barely noticed, Haaretz, 17 September 2018, προσβάσιμο στο https://www.haaretz.com/israel-news/when-lehman-collapsed-10-years-ago-israel-barely-noticed-1.6479702  (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 05 Οκτωβρίου 21:00).