για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική
Share Button

Ζυρίχη - Λονδίνο 1959

Την 1η Απριλίου 1955 αρχίζει ο ένοπλος αγώνας των Ελλήνων  των Κυπρίων για την αποτίναξη του αγγλικού ζυγού με στόχο το πάγιο αίτημα καθ ΄όλη  την περίοδο της αποικιοκρατίας (1878-1960) την Αυτοδιάθεση – Ένωση με την Ελλάδα. Ο στόχος αυτός τελικά δεν επιτεύχθηκε. Το Νοέμβριο του 1967 ο Πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής τόνισε στο Γάλλο δημοσιογράφο Eric Rouleau ότι -πέραν των ασθενών σημείων τους- είχαν και πλεονεκτήματα: (1) απετράπη ο πόλεμος μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, (2) η Κύπρος κατέστη ελεύθερη μετά από μακραίωνη δουλεία και (3) αποκαταστάθηκε η ελληνοτουρκική φιλία. Οι επικριτές των Συμφωνιών επισημαίνουν: (1) ότι το καθεστώς της μεγαλονήσου επιβλήθηκε έξωθεν, χωρίς  να ερωτηθεί ο λαός μέσω δημοψηφίσματος.(2) Υπήρχαν περιορισμοί στην ανεξαρτησία με τη μη εφαρμογή του δικαιώματος της Αυτοδιάθεσης, την παρουσία βρετανικών βάσεων, το επεμβατικό δικαίωμα των εγγυητριών δυνάμεων  κλπ. Η τουρκική πλευρά έλαβε περισσότερα  από τα αναμενόμενα. Ο ιστορικός Francois Crouzet  χαρακτήρισε τα οφέλη της υπέρογκα (exorbitants). 

Την 1η Απριλίου 1955 αρχίζει ο ένοπλος αγώνας των Ελλήνων  των Κυπρίων για την αποτίναξη του αγγλικού ζυγού με στόχο το πάγιο αίτημα καθ ΄όλη  την περίοδο της αποικιοκρατίας (1878-1960) την Αυτοδιάθεση – Ένωση με την Ελλάδα. Ο στόχος αυτός τελικά δεν επιτεύχθηκε. ΕΟΚΑ - Εκτελεσθέντες

Με τις Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου μεταξύ Βρετανίας, Ελλάδος  και Τουρκίας και με τη συμμετοχή των Πρωθυπουργών Κωνσταντίνου Καραμανλή και Αντνάν Μεντερές και των υπουργών Εξωτερικών  Ευάγγελου Αβέρωφ και  Φατίν Ζορλού αντιστοίχως, η Κύπρος απέκτησε την ανεξαρτησία της. Ο  Μακάριος, κατόπιν δισταγμών,  τις υπέγραψε και ο Στρατηγός  Γεώργιος  Γρίβας τις  αποδέχτηκε. Το Ηνωμένο Βασίλειο διατήρησε δύο κυρίαρχες βάσεις, στην Επισκοπή και την Δεκέλεια, συνολικής έκτασης 158,5 τετραγωνικών χιλιομέτρων.

Το Σύνταγμα της νεοσύστατης Κυπριακής Δημοκρατίας προνοούσε εκτεταμένη θρησκευτική  και πολιτιστική αυτονομία στην τουρκοκυπριακή κοινότητα, η οποία ευνοήθηκε και στο σύστημα διακυβέρνησης. Στη δημόσια υπηρεσία οι Τουρκοκύπριοι, ενώ αποτελούσαν το 18% του πληθυσμού,  θα  καταλάμβαναν  το 30% των θέσεων και θα  ήλεγχαν το 40% του στρατού και της αστυνομικής δύναμης. Ο Αντιπρόεδρος  με δικαίωμα αρνησικυρίας  (Veto) επί όλων των σημαντικών θεμάτων και τρεις εκ των δέκα υπουργών ήταν Τουρκοκύπριοι. Οι δεκαπέντε από τις  πενήντα  έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων ανήκαν σε αυτούς. Νόμος, που ψηφιζόταν από τους τριάντα πέντε  Έλληνες Κυπρίους Βουλευτές και επτά Τουρκοκυπρίους, μπορούσε να καταψηφιστεί από οκτώ Τουρκοκυπρίους (βάσει της αρχής περί χωριστών πλειοψηφιών στη Βουλή). Έτσι, ορισμένες πρόνοιες του Συντάγματος, όπως το δικαίωμα αρνησικυρίας, έθεταν εμπόδια στην ομαλή διακυβέρνηση της μεγαλονήσου.

Έκτοτε, πολλές συζητήσεις αδιαλείπτως διεξάγονται για την αποτελεσματικότητα και λειτουργικότητα των ανωτέρω Συμφωνιών. Οι υποστηρικτές τους τονίζουν ότι αποφεύχθηκε το Σχέδιο Macmillan (19 Ιουνίου 1958), το οποίο προνοούσε μία μορφή αυτοκυβέρνησης με τριπλή κυριαρχία, ασυμβίβαστη με την αρχή της Αυτοδιάθεσης.

Το Νοέμβριο του 1967 ο Πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής τόνισε στο Γάλλο δημοσιογράφο Eric Rouleau ότι -πέραν των ασθενών σημείων τους- είχαν και πλεονεκτήματα: (1) απετράπη ο πόλεμος μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, (2) η Κύπρος κατέστη ελεύθερη μετά από μακραίωνη δουλεία και (3) αποκαταστάθηκε η ελληνοτουρκική φιλία.

Οι επικριτές των Συμφωνιών επισημαίνουν: (1) ότι το καθεστώς της μεγαλονήσου επιβλήθηκε έξωθεν, χωρίς  να ερωτηθεί ο λαός μέσω δημοψηφίσματος.(2) Υπήρχαν περιορισμοί στην ανεξαρτησία με τη μη εφαρμογή του δικαιώματος της Αυτοδιάθεσης, την παρουσία βρετανικών βάσεων, το επεμβατικό δικαίωμα των εγγυητριών δυνάμεων  κλπ.

Η τουρκική πλευρά έλαβε περισσότερα  από τα αναμενόμενα. Ο ιστορικός Francois Crouzet  χαρακτήρισε τα οφέλη της υπέρογκα (exorbitants). Tο άρθρο IV «Συνθήκης Εγγύησης» χρησιμοποιήθηκε ως πρόσχημα από την Τουρκία, για την εισβολή της στην Κύπρο και την κατάληψη του 40%,  περίπου, του κυπριακού εδάφους. Ωστόσο, το Νομικό Τμήμα της Γενικής Γραμματείας  του ΟΗΕ σε γνωμάτευσή  του στις 12 Μαϊου 1959, που θεωρήθηκε απόρρητη, διευκρινιζόταν ότι δεν υπήρχε δικαίωμα μονομερούς στρατιωτικής επέμβασης.

Ακολούθησαν η πολιτειακή κρίση των ετών 1963-1964 κατόπιν του αιτήματος του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου για αναθεώρηση του Συντάγματος,  τα  γνωστά «13 σημεία»,  η επιβολή  της επτάχρονης δικτατορίας (1967-1974), που κατέρρευσε υπό το βάρος των ανομημάτων της, με αποκορύφωμα το άφρον πραξικόπημα στις 15 Ιουλίου 1974 και την τουρκική Εισβολή της 20ης Ιουλίου, τις συνέπειες της οποίας βιώνει μέχρι σήμερα  ο Κυπριακός Ελληνισμός.

H αδυναμία, τότε, της Ελλάδος ως εγγυήτριας δύναμης να προστατεύσει την ανυπεράσπιστη Κύπρο με αποτέλεσμα να καταληφθεί σημαντικό μέρος της επικράτειάς της, άνοιξε την όρεξη της μονίμως επεκτατικής και αναθεωρητικής Τουρκίας για διεκδικήσεις. Έτσι, εκδηλώνονται οι κρίσεις των ετών 1976 και 1987 για το Αιγαίο, το 1996 των Ιμίων, μετά  από την οποία η γειτονική χώρα εγκαινίασε την πολιτική των «γκρίζων ζωνών».  Η Άγκυρα αντέδρασε έντονα και στο ζήτημα της εγκατάστασης των πυραύλων S300 στην Κύπρο ( Ιανουάριος 1997-Δεκέμβριος 1998). Το 2004  ο Κυπριακός Ελληνισμός με δημοψήφισμα απέρριψε το απαράδεκτο Σχέδιο Ανάν. Η νεοοθωμανική  Άγκυρα των Ερντογάν και  Νταβούτογλου  προκαλεί   διαρκώς με τις ενέργειές της στη Δυτική Θράκη.

Ο γράφων, καταγόμενος από την κατεχόμενη Λάπηθο της επαρχίας  Κερύνειας,  αν και  διαπιστώνει  ότι στην εποχή μας τα εθνικά θέματα έχουν περιθωριοποιηθεί, δεν θα παύσει  να  ενστερνίζεται την άποψη του Πρωθυπουργού της Ελλάδος  Ανδρέα Παπανδρέου σε ομιλία του   ενώπιον της Βουλής των Ελλήνων το Μάρτιο του  1987: «Αν η Κύπρος χαθεί, και η Ελλάδα θα χαθεί».

Συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Γιαλλουρίδης Κ. Χριστόδουλος, Η Ελληνοτουρκική Σύγκρουση. Από την Κύπρο έως τα Ίμια, τους S300 και το Ελσίνκι. 1955-2010. Η οπτική του Τύπου, Πρόλογος: Ευάγγελος Βενιζέλος,  Ι. Σιδέρης, 2001.

Γιαλλουρίδης Κ. Χριστόδουλος – Λαγγίδης Θ. Αφεντούλης, Μετακεμαλισμός: Πρόλογος: Νεοκλής Σαρρής , Εκδ. Ι. Σιδέρης, 2010.

Ιακωβίδης  Χρ. Ιωάννης,  Η παρουσία των Κυπρίων στην Ελλάδα, Πρόλογος: Γεράσιμος Καραμπελιάς,  εκδ. Παπαζήση, Αθήνα,  2012, σελ. 19-37 και ενδεικτική βιβλιογραφία: σελ. 327-335.

Ιστορία Ελληνικού Έθνους, Κύπρος και Κυπριακό Ζήτημα, τόμος  ΙΣΤ΄, Εκδοτική Αθηνών, 2000, σελ. 456-465, 592-593.

Ιστορία Εικονογραφημένη, Διευθυντής Διονύσης Ν. Μουσμούτης.  Αφιέρωμα Κύπρος. 50 χρόνια  Κυπριακής Δημοκρατίας,  τεύχος 496, Οκτώβριος 2009. Αθήνα.

Ιστορία του Απελευθερωτικού Αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α 1955-59, Ίδρυμα Απελευθερωτικού Αγώνα Ε.Ο.Κ.Α, Λευκωσία.

Καλαμαράς  Κ. Βασίλης: στο εβδομαδιαίο περιοδικό « Επίκαιρα», Διευθυντής Λάμπρος  Καλαρρύτης,  στις  ΒΙΒΛΙΟΤΑΣΕΙΣ, μας παρουσιάζει βιβλία για την Κύπρο και το  Κυπριακό στα τεύχη: 182ο,11\04-17\04\2013, σελ.108-109, 183ο, 18\04-24\04\2013, σελ.106-107, 184ο ,25\04\-01\05 2013, σελ.106-107 και 185ο, 02\05-08\05\2013, σελ.106-107.

Κρουζέ Φρανσουά, Η κυπριακή διένεξη, 1946-1959, μετάφραση :Αριστοτέλης Φρυδάς, Μορφωτικό ΄Ιδρυμα  Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ),  2011 – Μουσμούτης  Ν. Διονύσης, Κριτική στο «Η κυπριακή διένεξη», περιοδικό “Ιστορία”, τεύχος  525, Μάρτιος 2012.

Κύπρος. Αγώνες Ελευθερίας στην Ελληνική Ιστορία, Συλλογικό έργο,  Εθνικό και Καποδιστριακό  Πανεπιστήμιο Αθηνών, 2010, σελ.261-281.

ΚΥΠΡΟΣ, Ιστορία και Πολιτισμός. Από την Αρχαιότητα, έως σήμερα, Μαλλιάρης –Παιδεία-εφημ. ΕΘΝΟΣ, Θεσσαλονίκη, σελ.202-294.

Κωνσταντακόπουλος Δημήτρης, Η τελική μάχη για την Κύπρο, στο εβδομαδιαίο περιοδικό «Επίκαιρα», Διευθυντής Λάμπρος Καλαρρύτης, τεύχος 191ο, 13\06\-19\06\2013, σελ. 50-51.

Περί Κύπρου, Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών, Κυπριακή Δημοκρατία, 2009, σελ.50-53.

Σβολόπουλος Κωνσταντίνος, Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική 1945-1981, τόμος  2ος, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2001.

Τερλεξής  Πανταζής, Διπλωματία και πολιτική του Κυπριακού. Ανατομία ενός λάθους, Ράππας, 1971.

ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ, Αφιέρωμα. 50 χρόνια από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, τεύχος no 44, Iούλιος – Σεπτέμβριος 2010, Ινστιτούτο Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής, Αθήνα,  σελ. 80-139.

Χατζηβασιλείου Ευάνθης, Στρατηγικές του Κυπριακού. Η δεκαετία του 1950, Πατάκης, 2005.

Χριστοδουλίδης Νίκος,  Τα σχέδια λύσης του Κυπριακού (1948-1978), Καστανιώτης, 2009.