για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική

Β.Αφρικη

Share Button

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής*

Ο Φαγέζ αλ-Σάρατζ είναι ο πρόεδρος του Προεδρικού Συμβουλίου της Λιβύης, θέση η οποία αντιστοιχεί στο αξίωμα του πρωθυπουργού και ως εκ τούτου είναι ο ηγέτης της προσωρινής κυβέρνησης που ιδρύθηκε στην Τρίπολη τον Μάρτιο του 2016 έπειτα από τη συμφωνία Skhirat. Επί του παρόντος, η κυβέρνησή Σάρατζ συμμετέχει σε μια μάχη για τον έλεγχο της Τρίπολης που ξεκίνησε στις αρχές του δεύτερου τρίμηνου του 2019, μετά την επίθεση που ξεκίνησε ο στρατηγός Χαλίφα Χαφτάρ.

Ο Σάρατζ γεννήθηκε στην Τρίπολη το 1960 και ήταν μέλος μιας πλούσιας οικογένειας με τουρκικές καταβολές. Θα μπορούσε μάλιστα να ειπωθεί ότι η δύναμη και το κύρος της οικογένειας του ήταν αξιοσημείωτες, όντας από τις σημαντικότερες σε ολόκληρη την πόλη, καθώς πολλοί από τους προγόνους του ήταν γαιοκτήμονες. Επιπλέον, ο πατέρας του μελλοντικού πρωθυπουργού της Λιβύης, μετά την ανεξαρτησία της χώρας το 1952, κατείχε αρκετά κυβερνητικά αξιώματα καθώς ήταν κοντά στον τότε βασιλιά βασιλιά Ιντρίς.

Χάρη στην κατάσταση της οικογένειάς του, ο Σάρατζ κατάφερε να σπουδάσει στο πανεπιστήμιο Αρχιτεκτονική. Αποφοίτησε το 1982 και εργάστηκε σε πολλές σημαντικές αρχιτεκτονικές εταιρείες αλλά και ως σύμβουλος σημαντικών υπουργείων. Στη δεκαετία του 1990 ο Σάρατζ ήταν επίσης μέλος πολλών επιτροπών που διορίστηκαν για την κατάρτιση μελετών πολλών δημόσιων έργων που πραγματοποιήθηκαν την εποχή του Μουαμάρ Καντάφι.

Μέχρι το 2011, το έτος της πτώσης του Καντάφι, οι πολιτικές σχέσεις του Σάρατζ με το καθεστώς αφορούσαν κυρίως τεχνικές συμβουλές σε υπουργούς και άλλα μέλη του κυβερνητικού μηχανισμού. Ο ίδιος, εισήλθε στην πολιτική αρένα μετά το τέλος της εποχής του Καντάφι όταν το όνομά του άρχισε να κυκλοφορεί ως υποψηφίου νέου ηγέτη για μια σειρά από λόγους, μεταξύ των οποίων ήταν η καλή φήμη της οικογένειάς ανάμεσα στις δομές εξουσίας που συγκρότησαν το Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο στην Τρίπολη. Το 2014 εξελέγη ανεξάρτητος πολιτευτής στην Τρίπολη καταλαμβάνοντας μια από τις έδρες στο κοινοβούλιο, το οποίο, αδυνατώντας να συνεδριάσει στη Βεγγάζη, η οποία ήταν κατειλημμένη από ισλαμιστικές πολιτοφυλακές, άλλαξε έδρα, συνεδριάζοντας στην ανατολική πόλη του Τομπρούκ.

Τον Οκτώβριο του 2015, ο Σάρατζ προτάθηκε, ως πιθανός υποψήφιος για να ηγηθεί μιας νέας κυβέρνησης ικανής να θέσει τέρμα στις διαφορές μεταξύ των δυτικών και ανατολικών τμημάτων της χώρας. Μάλιστα, την υποψηφιότητα στήριξε και ο τότε ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ στη Λιβύη, Μπερναντίνο Λεόν. Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, η συμφωνία Skhirat δημιούργησε ένα Προεδρικό Συμβούλιο που αποτελείτο από εννέα μέλη με επικεφαλής τον Σάρατζ. Ανέλαβε επίσης τα καθήκοντα του αρχηγού κράτους και διορίστηκε για να σχηματίσει νέα κυβέρνηση εντός 30 ημερών. Εν τω μεταξύ, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αναγνώρισε ομόφωνα τον Σάρατζ ως τον μοναδικό αρχηγό κράτους της Λιβύης.

Η Κυβέρνηση που συστάθηκε από τον Σάρατζ τον Ιανουάριο του 2016, ωστόσο, δεν έλαβε την εμπιστοσύνη του Κοινοβουλίου στο Τομπρούκ και η ίδια μοίρα έτυχε και στο δεύτερο εκτελεστικό όργανο που παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2016. Ωστόσο, ο Σάρατζ ανέλαβε επίσημα τα καθήκοντά του στις 30 Μαρτίου ως ο νέος Λίβυος πρωθυπουργός παρόλο που δεν αναγνωρίστηκε από την περιοχή της Κυρηναϊκής. Αρχικά, τα γραφεία του βρίσκονταν για λόγους ασφαλείας εντός ναυτικής βάσης στο λιμάνι της Τρίπολης.

Μία από τις πρώτες πράξεις της κυβέρνησης Σάρατζ ήταν να ζητήσει διεθνή υποστήριξη για την απομάκρυνση του λεγόμενου “Ισλαμικού Κράτους” από την Σίρτη. Στην πόλη γέννησης του Καντάφι, οι τζιχαντιστικές πολιτοφύλακες κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα μικρό χαλιφάτο σύμφωνα με αυτό που συνέβαινε στη Συρία και το Ιράκ. Τον Αύγουστο του 2016, ο συνασπισμός υπό την ηγεσία των ΗΠΑ βομβάρδισε τη Σίρτη και άλλες περιοχές της Λιβύης που βρίσκονται υπό τον έλεγχο του λεγόμενου “Ισλαμικού Κράτους” μετά από αίτημα που υπέβαλε η κυβέρνηση. Η Ιταλία έχτισε επίσης ένα νοσοκομείο στη Μισράτα και ανέπτυξε 300 στρατιώτες για την επιχείρηση “Ιπποκράτης”.

Η Μισράτα ήταν ο προμαχώνας των πιο σημαντικών πολιτοφυλακών που, υποστηριζόμενοι από την αμερικανική αεροπορία, κατάφεραν εξ ονόματος της κυβέρνησης Σάρατζ να διώξουν τους ισλαμιστές από τη Σίρτη. Όπως μπορεί εύκολα να γίνει κατανοητό όμως, ο πρωθυπουργός της Λιβύης δεν είχε τις δικές του στρατιωτικές δυνάμεις με αποτέλεσμα να είναι υποχρεωμένος να βασιστεί σε μια μυριάδα πολιτοφυλακών, η πλειονότητα των οποίων ήταν από τη Μισράτα, για τον έλεγχο της περιοχής.

Ταυτόχρονα, στα ανατολικά της Λιβύης, ο στρατηγός Χαλίφα Χαφτάρ κατέκτησε ένα μεγάλο μέρος της Κυρηναϊκής, με τις δυνάμεις του να δίνουν στην πολεμική επιχείρηση το όνομα «Επιχείρηση αξιοπρέπειας».

Η αντίθεση μεταξύ του Σάρατζ που δεν έχει στρατιωτική δύναμη υπό τις διαταγές του και όντας πρακτικά ανίκανος να ελέγξει την επικράτειά του και του Χαφτάρ που αντίθετα, ένωσε τα ανατολικά της Λιβύης διώκοντας τους ισλαμιστές από τις πιο σημαντικές πόλεις και έχοντας υπό τις διαταγές του τακτικό στρατό, είναι ένα από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν αφενός τον Εμφύλιο της Λιβύης και αφετέρου την κύρια ατζέντα της κυβέρνησης του Σάρατζ. Παρά τις συνόδους κορυφής που διεξήχθησαν τα τελευταία χρόνια στο Παρίσι, το Παλέρμο, το Αμπού Ντάμπι και το Βερολίνο, όπου συνήθως ο Χάφταρ και ο Σάρατζ προέβαιναν σε χειραψίες, ο πόλεμος στη Λιβύη έχει ενταθεί και ο δυϊσμός μεταξύ των δύο συνεχίζεται αμείωτος.

 

Εναντίον του Σάρατζ έχουν υπάρξει όμως και αρκετές κατηγορίες τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Από τη μία πλευρά, κατηγορείται ότι δεν είναι σε θέση να ελέγξει το έδαφος γύρω από την πρωτεύουσα, αναγκάζοντας την κυβέρνησή του να χρησιμοποιήσει διάφορες ομάδες πολιτοφυλακών για να επιτύχει αυτό το σκοπό και αφετέρου, ότι έχει δίαυλους επικοινωνίας ή ακόμη και πως είναι μέλος, των Αδελφών Μουσουλμάνων.

Οι κατηγορίες αυτές έχουν γίνει μέρος της προπαγάνδας του Χαφτάρ για να δικαιολογήσει τις επιθετικές στρατιωτικές επιχειρήσεις του που στοχεύουν την κατάκτηση της Τρίπολης. Ο Σάρατζ, από την πλευρά του, αρνείται την ένταξη ή τη συμμετοχή στη Μουσουλμανική Αδελφότητα, ωστόσο την ίδια στιγμή, η κυβέρνησή του φαίνεται να υποστηρίζεται κυρίως από την Τουρκία και το Κατάρ. Με άλλα λόγια δηλαδή, τις δύο χώρες που είναι οι κύριοι χρηματοδότες των Αδελφών Μουσουλμάνων και κατ’ επέκταση μιας παν-ισλαμικής πολιτικής. Ακόμη, έχει ευρέως συζητηθεί η συμφωνία του με την Τουρκία για καθορισμό Ανεξάρτητων Οικονομικών Ζωνών, συμφωνία όμως η οποία ακριβώς επειδή η Λιβύη είναι διχοτομημένη πρακτικά και δεν υπάρχει σταθερή κυβέρνηση, δεν μπορεί να θεωρείται ορθή.

Παρά το γεγονός πως ο Σάρατζ και η κυβέρνηση του βρέθηκαν ίσως ένα βήμα πριν την καταστροφή, ειδικά κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2019, κατάφερε να αντέξει στη θέση του. Φαίνεται, πως μετά την ενεργή συμμετοχή της Τουρκίας η οποία παρείχε εξοπλισμό, τεχνογνωσία, και στρατιωτικούς, απολαμβάνει ένα καθεστώς σχετικής ηρεμίας. Μάλιστα, από τις αρχές του 2020 κι έπειτα, έχει επιτύχει -πάντοτε με τη συμβολή των συμμάχων του- σημαντικές επιτυχίες απέναντι στον Χάφταρ, ανακαταλαμβάνοντας σημαντικές πόλεις.

*Ο Μηνάς Λυριστής είναι απόφοιτος Διεθνών Σχέσεων και Οργανισμών από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και τελειόφοιτος μεταπτυχιακός φοιτητής Γεωπολιτικής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Share Button

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής*

Ο Χαλίφα Χαφτάρ, πρώην στρατηγός που έχει αυτοανακηρυχτεί σε Στρατάρχη, αποτελεί έναν από σημαντικότερους δρώντες του Λιβυκού Εμφυλίου. Ο ίδιος, δεν αναγνωρίζει την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA) και κατά συνέπεια τη νομιμότητά της. Κατά τη γνώμη του, όσοι κυβερνούν την Τρίπολη είναι πολιτοφυλακές και τρομοκράτες. Πιστεύει μόνο σε μια στρατιωτική λύση και δεν είναι πεπεισμένος να εγκαταλείψει τον πόλεμο. Ως εκ τούτου, δεν αναγνωρίζει την ειρηνευτική διαδικασία ή μια πολιτική λύση.. Ο κύριος στόχος του είναι να καταλάβει την Τρίπολη και να την «απελευθερώσει», ανατρέποντας τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση του GNA, προτού ιδρύσει τη δική του στρατιωτική κυβέρνηση που θα ελέγχει όλη τη Λιβύη. Συνέχεια ανάγνωση

Όσο ο Χαφτάρ συνεχίζει τον πόλεμο, αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο μιας παράδοξης ήτ-τας, παρότι ελέγχει περισσότερα από τα 6/8 της Λιβύης αυτή τη στιγμή. Πιθανώς, η κα-τάληψη της Τρίπολης να είναι μια αποστολή αυτοκτονίας, καθώς δεν φαίνεται να έχει τη δύναμη να καταλάβει την πόλη σε αυτή τη συγκυρία. Αυτή είναι η παγίδα στην οποία έχει πέσει και από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει εξαιτίας της εγγενούς αντίφασης της στρατιωτικής του στρατηγικής. Ακόμη και μια κατάπαυση του πυρός θα σήμαινε ήττα γι’ αυτόν αν σκεφτεί κανείς πόσο σημαντική σε πολιτικό, στρατιωτικό και επικοινωνιακό επίπεδο αποτελεί η κατάληψη της Λιβυκής πρωτεύουσας.

Η στρατιωτική του ισχύς περιλαμβάνει τα απομεινάρια του στρατού του Καντάφι, που όμως δεν είχε πραγματική παρουσία από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, τις διάφορες ομάδες φυλών που τον στηρίζουν αλλά και τις πολιτοφυλακές που συνδέονται με προ-σωπικά συμφέροντα και απληστία για χρήμα και επιρροή. Ο Χαφτάρ λειτουργεί όμως ως Δούρειος ίππος για τα συμφέροντα των ΗΑΕ, της Αιγύπτου, της Σαουδικής Αραβίας και άλλων χωρών που ενδιαφέρονται να πάρουν μερίδιο στην πλούσια σε πετρέλαιο, Λιβύη. Όμως ο στρατηγός, έχει αποδείξει την ανικανότητά του στο ρόλο αυτό. Δεν κατάφερε να επιτύχει τις προσδοκίες των υποστηρικτών του, ούτε ολοκλήρωσε τα στρατιωτικά και γεωπολιτικά σχέδια που οι περιφερειακές και διεθνείς δυνάμεις οριοθέτησαν.

Ο αρχηγός του GNA στην Τρίπολη, Φαγέζ αλ-Σάρατζ, είχε πολλές συναντήσεις με τον Χαφτάρ, ήδη από το 2015. Πέρυσι, ο Σάρατζ ήταν τελικά πεπεισμένος ότι ο αντίπαλός του δεν σέβεται τις συμφωνίες και τις συνθήκες. Πράγματι, ο “Στρατάρχης” και οι σύμ-βουλοι του δήλωσαν, πολλές φορές, ότι δεν αναζητούν πολιτική λύση και συμφωνούν σε μια ειρηνευτική συμφωνία. Αυτή ήταν μια καταφανής πρόκληση, η οποία παραλύει τη Λιβύη. Πολλοί αναλυτές και παρατηρητές ερμηνεύουν την κατάσταση ως ένα μα-κροπρόθεσμο σχέδιο για να εξαντληθούν οι στρατιωτικές δυνάμεις που είναι πιστές στο GNA και να επιτρέψουν στον Χαφτάρ να εισέλθει στην Τρίπολη και να αναλάβει την εξουσία. Παρά την απερισκεψία του, την απόρριψη ειρηνικών λύσεων και την άρνηση της πολιτικής διαδικασίας, ενισχύεται καθημερινά και λαμβάνει περισσότερη πολιτική, στρατιωτική και υλικοτεχνική στήριξη. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί μόνο από την ιδέα της «δημιουργίας ενός νέου Μουαμάρ Καντάφι» στον οποίο μπορεί να παραδοθεί η Λιβύη.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η παρέμβαση της Τουρκίας στα τέλη του 2019 έχει μπερδέψει τις λοιπές διεθνείς δυνάμεις φέρνοντας κάποια ισορροπία στην περιοχή. Οι Ευρωπαίοι, που δεν είναι ικανοποιημένοι με την εμφάνιση της Τουρκίας στη σκηνή, έσπευσαν στο Βερολίνο στις 19 και 20 Ιανουαρίου να αναλάβουν την πρωτοβουλία για την ειρήνη στη Λιβύη. Η κατάπαυση του πυρός που η Άγκυρα και η Μόσχα είχαν αποφασίσει προηγουμένως, απορρίφθηκε από τον Χαφτάρ και τους συμμάχους του, οι οποίοι επέμειναν ότι η λύση θα ερχόταν με τα όπλα και ότι η συμμετοχή τους στις διεθνείς συ-ναντήσεις ήταν μόνο τυπική.

Τι θα συμβεί τώρα όμως, τώρα που οι δυνάμεις του Χαφτάρ βρίσκονται στα προάστια της Τρίπολης και της Μισράτα με υποστήριξη αέρος και εδάφους από τους συμμάχους τους; Είναι σαφές ότι είναι αποφασισμένος να αγωνιστεί μέχρι τέλους για να καταλάβει την πρωτεύουσα, ανεξάρτητα από το κόστος. Οι δυνάμεις στα δυτικά της Λιβύης έχουν τη θέληση να υπερασπιστούν την Τρίπολη, όχι όμως χωρίς την προμήθεια οπλισμού και εμπειρογνωμόνων που παρέχει η Τουρκία. Η υποστήριξη αυτή είναι καθοριστική.

Η κυβέρνηση του GNA πρέπει να αναλάβει τις ευθύνες που της αναλογούν. Πρέπει να επανεξετάσει το χειρισμό της μάχης, καθώς είναι μια “κυβέρνηση πολέμου” η οποία α-παιτεί μια στρατιωτική διοίκηση να αντιμετωπίσει τα γεγονότα και τις εξελίξεις στο πεδίο της μάχης. Το GNA χρειάζεται έναν αρμόδιο υπουργό Άμυνας και στρατιωτικό προσωπικό με εμπειρία για να ενώσει τις διαφορετικές πολιτοφυλακές σε μια ενιαία στρατιωτική ομπρέλα. Στην ανατολική Λιβύη, ο Χαφτάρ πάλεψε για σχεδόν τέσσερα χρόνια πριν οι αντίπαλοι του ηττηθούν και καταλάβει τις πόλεις τους. Σήμερα, διατηρεί τον έλεγχο μέσω του τρόμου, του εκφοβισμού και της σιδερένιας πυγμής. Εάν καταφέρει να εισέλθει στην Τρίπολη νικητής, θα την κυβερνήσει παρομοίως. Χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο καταπιεσμένος λαός της Λιβύης. Και το ερώτημα στην περίπτωση που το σενάριο αυτό επαληθευτεί είναι σαφές: Τι θα συμβεί όταν ο ίδιος δεν θα βρίσκεται πια στη ζωή;

*Ο Μηνάς Λυριστής είναι απόφοιτος Διεθνών Σχέσεων και Οργανισμών από το Πανε-πιστήμιο Αιγαίου και τελειόφοιτος μεταπτυχιακός φοιτητής Γεωπολιτικής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Share Button

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής*

Οι μαζικές διαδηλώσεις που διεξάγονται εδώ και μήνες στην Αλγερία και το Σουδάν έχουν ανανεώσει τις ελπίδες για εκδημοκρατισμό μετά τις εξεγέρσεις του 2011. Θα υπάρξει αναμφίβολα αλλαγή, όπως συμβαίνει σε όλες τις άλλες χώρες που έχουν βιώσει παρατεταμένες διαμαρτυρίες – αλλά το ερώτημα είναι εάν η “αλλαγή” θα είναι όντως πραγματική.

Εάν συμβεί το σενάριο αυτό, πολλοί διαδηλωτές θα είναι βαθιά δυσαρεστημένοι. Οι δημοκρατικές μεταβάσεις δεν παράγουν ταχεία, ριζική αλλαγή, διότι οι μεταρρυθμίσεις σφυρηλατούνται, συνήθως αργά, μέσω συμβιβασμού. Η ριζική αλλαγή συμβαίνει μόνο όταν μια φράξια κατορθώνει να επιβάλει τη βούλησή της στις υπόλοιπες, συχνά μέσω της βίας. Οι βαθιές επαναστάσεις δεν είναι ποτέ ειρηνικές και συνήθως δεν οδηγούν στη δημοκρατία, αλλά σε νέες μορφές αυταρχισμού. Συνέχεια ανάγνωση

Είναι δύσκολο να γενικευτεί σε μία πρόταση το τι θέλουν οι διαδηλωτές στην Αλγερία και το Σουδάν σήμερα ή σε κάποια από τις προηγούμενες αραβικές εξεγέρσεις, επειδή οι διαδηλωτές δεν είναι ένα ομοιογενές μπλοκ. Η δύναμη των αραβικών εξεγέρσεων είναι ότι υπήρξαν και εξακολουθούν να είναι γνήσια λαϊκά κινήματα – αλλά αυτή είναι και η αδυναμία τους, γιατί σε κάποιο σημείο οι διαδηλώσεις στο δρόμο πρέπει να μετατραπούν σε ένα σχέδιο δράσης που απαιτεί ηγεσία και οργάνωση.

Από τα συνθήματα προκύπτει σαφώς ότι οι διαδηλωτές θέλουν να απομακρυνθεί η παλιά ηγεσία – το καθεστώς, και όχι μόνο λίγοι άνθρωποι στην κορυφή – και να υπάρξει σχηματισμός μιας πολιτικής κυβέρνησης. Επιθυμούν επίσης την αποκατάσταση των κοινωνικοοικονομικών σταθερών. Τέτοιες απαιτήσεις είναι κατανοητές. Όμως, είναι απίθανο να επιτευχθούν μέσω μιας ειρηνικής διαδικασίας – μια χωρίς βία και την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των πολλών.

Οι ριζοσπαστικές, επαναστατικές μεταρρυθμίσεις είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσουν ισχυρή αντίσταση σε όσους απειλούνται από τις αλλαγές. Οι ισχυρές ελίτ, ιδιαίτερα οι στρατιωτικές και οι υπηρεσίες ασφαλείας, δεν παραδίδονται χωρίς μάχη. Στην Αίγυπτο, όταν η νίκη των ισλαμιστών απειλούσε τη θέση της, η στρατιωτική ελίτ απλώς κατέλαβε τον έλεγχο. Όταν οι ισλαμιστές προσπάθησαν να παραμείνουν στην εξουσία μετά το πραξικόπημα του Ιουλίου 2013, το αποτέλεσμα ήταν αιματηρή καταπίεση και επιβολή του πιο στρατιωτικού καθεστώτος που είχε ποτέ η Αίγυπτος. Στη Αλγερία τη δεκαετία του 1990, η άρνηση των Ισλαμιστών να παραιτηθούν από την εκλογική τους νίκη και να προσχωρήσουν στον στρατό οδήγησε σε μια δεκαετία βίαιης σύγκρουσης.

Είναι δυνατές οι μεταβάσεις που ακολουθούν μια δημοκρατική πορεία, μέσω διαλόγου μεταξύ όλων των πλευρών και τελικά εκλογών – αλλά έχουν τα δικά τους έξοδα, δεδομένου ότι παράγουν μόνο περιορισμένες αλλαγές. Υπάρχουν πολλές μελέτες για ειρηνικές δημοκρατικές μεταβάσεις στη Λατινική Αμερική, αλλά το πιο ενδιαφέρον παράδειγμα για την αραβική περιοχή είναι αυτό της Τυνησίας, μιας χώρας που γενικά θεωρείται ότι πλησιάζει περισσότερο στη δημοκρατία μετά το 2011.

Η Τυνησία απέφυγε τη βία, την καταστολή και τη στρατιωτική παρέμβαση. Έχει σχηματίσει όλες τις κυβερνήσεις μετά το 2011 μέσω εκλογών και διαπραγματεύσεων. Αλλά είναι επίσης μια χώρα όπου οι νέοι που έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην κίνηση του δρόμου το 2010 και το 2011 απογοητεύονται από την περιορισμένη αλλαγή, αρνούνται να συμμετάσχουν σε εκλογές που δεν αναμένουν να επιφέρουν τις απαραίτητες αλλαγές. Είναι επίσης μια χώρα που έχει δει έναν δυσανάλογα μικρό αριθμό νέων να εντάσσονται στο Ισλαμικό Κράτος ή άλλες φονταμενταλιστικές ομάδες. Η διαδικασία της μεταβατικής δικαιοσύνης – η προσπάθεια να αποσαφηνιστεί η καταχρηστική συμπεριφορά του παλαιού καθεστώτος – ήταν περιορισμένη και βραχύβια.

Η Τυνησία απεικονίζει το κόστος μιας διαδικασίας μετάβασης που ξετυλίγεται μέσα στα όρια μιας δημοκρατικής διαδικασίας. Βεβαίως, δεν ήταν αναπόφευκτο ό, τι συνέβη. Η Επιτροπή Αλήθειας και Αξιοπρέπειας θα μπορούσε να συνεχίσει το έργο της για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και με περισσότερη ενέργεια, παρέχοντας μεγαλύτερη σαφήνεια. Ο νόμος συμφιλίωσης που αποκατέστησε τα διεφθαρμένα μέλη του παλαιού καθεστώτος θα μπορούσε να είναι λιγότερο επιεικής. Αλλά μια βαθιά εκκαθάριση όσων σχετίζονται με το παλαιό καθεστώς θα απαιτούσε ισχυρά μέτρα, ασυμβίβαστα με μια δημοκρατική διαδικασία, φυτεύοντας τους σπόρους ενός νέου αυταρχισμού.

Αυτό είναι το δύσκολο μάθημα από την έκβαση των εξεγέρσεων του 2011 για χώρες όπως η Αλγερία και το Σουδάν: η αλλαγή μπορεί να γίνει με ειρηνικά, δημοκρατικά μέσα, αλλά απαιτεί πολλούς συμβιβασμούς και, ως εκ τούτου, θα είναι ελλιπής και δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που πολλοί ελπίζουν. Οι προσπάθειες να επιφέρουμε πιο ριζικές αλλαγές, τιμωρώντας και αποκλείοντας ένα μεγάλο μέρος της παλιάς ελίτ, δεν είναι δυνατές με δημοκρατικά μέσα, επειδή αυτές οι προσπάθειες προκαλούν μια ισχυρή αντίδραση – μια αντεπανάσταση – που οδηγεί σε βία και καταστολή.

Το ερώτημα για όσους αναζητούν αλλαγή είναι αν θέλουν δημοκρατικές αλλαγές ή ριζικές αλλαγές, διότι οι δύο είναι ασυμβίβαστες.

*Ο Μηνάς Λυριστής είναι απόφοιτος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου και μεταπτυχιακός φοιτητής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Share Button

Nικολάου Νικόλαος- Ερευνητής ΚΑΝΣ
Τα Ηνωμένα Έθνη τον περασμένο Σεπτέμβριο, γνωστοποίησαν την επιθυμία τους να διεξαχθούν εθνικές εκλογές στην αφρικανική χώρα. Ο σκοπός είναι να επέλθει η σταθερότητα. Όμως, κατά πόσο ο ισχυρισμός αυτός μπορεί να είναι βάσιμος;

Οι υποψήφιοι
Η Λιβύη στην παρούσα χρονική συγκυρία βιώνει ίσως την χειρότερη περίοδο της ιστορίας της ως ανεξάρτητο κράτος. Από το 2011 βρίσκεται μέσα στην δίνη διαδοχικών εμφύλιων πολέμων που την έχουν διασπάσει. Όσες προσπάθειες έγιναν για εθνική συμφιλίωση μεταξύ των αντιμαχόμενων παρατάξεων, απέτυχαν. Συνεπώς, η παρούσα κατάσταση μόνο αισιόδοξη δεν είναι.
Το μεγαλύτερο μέρος της λιβυκής επικράτειας ελέγχεται από την κυβέρνηση με έδρα το Τομπρούκ. Επικεφαλής της είναι ο Σάλεχ Ισσά. Ωστόσο, πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραματίζει ο Χαλίφα Χαφτάρ, ο οποίος ασκεί ουσιαστικά την εξουσία. Επειδή ελέγχει σχεδόν τα 2/3 της χώρας, ελέγχει και το μεγαλύτερο τμήμα του ενεργειακού της πλούτου καθώς και σημαντικά λιμάνια στην Μεσόγειο. Παράλληλα, διατηρεί δικό της στρατό αποτελούμενο από σχεδόν 75.000 άνδρες, αεροπορία και ναυτικές δυνάμεις. Συνέχεια ανάγνωση

Ο Χαφτάρ, παρόλο που αρχικά τάχθηκε υπέρ των εκλογών, ύστερα αποστασιοποιήθηκε, δηλώνοντας ότι ίσως η Λιβύη να μην είναι έτοιμη για εκλογές και την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας. Επίσης, δήλωσε ότι αν δεν υπάρξει ικανοποιητικό -για εκείνον- εκλογικό αποτέλεσμα, δεν αποκλείει τυχόν επέμβασή του. Ήδη, το 2014 προχώρησε σε πραξικόπημα που είχε ως απόρροια την διάλυση της τότε εθνικής κυβέρνησης.
Ακόμα, επειδή είναι πολύ ισχυρός, προσπαθεί να παρουσιάσει τον εαυτό του ως τον πολιτικό εκείνο παράγοντα που δύναται να εγκαθιδρύσει την σταθερότητα στην ταραγμένη χώρα. Δεν διστάζει να κατηγορήσει τον πολιτικό αντίπαλό του, Φαρέζ Σαράτζ, ότι είναι αδύναμος και έρμαιο διάφορων πολιτοφυλακών. Παρά ταύτα, υπάρχουν κάποια προβλήματα που πιθανόν να λειτουργήσουν ως τροχοπέδη στην διεκδίκηση της λιβυκής προεδρίας. Αρχικά, κατηγορείται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ένας στρατηγός του για διάφορα εγκλήματα όπως εκτελέσεις αιχμαλώτων. Επιπλέον, το ότι η παράταξή του είναι ισχυρή, δεν έχει ως αποτέλεσμα την αποτροπή διασπαστικών τάσεων. Πιο συγκεκριμένα, έχουν ξεκινήσει ήδη συγκρούσεις μεταξύ κοσμικών και ισλαμιστών εντός της κυβέρνησης. Το πιο σημαντικό ζήτημα όμως, είναι η απουσία διεθνούς νομιμοποίησης. Ο Ο.Η.Ε. δεν την έχει αποδεχτεί ως την νόμιμη κυβέρνηση. Συνεπώς, μια εκλογική νίκη του Χαφτάρ θα έχει έλλειψη διεθνούς νομιμοποίησης.
Η άλλη παράταξη είναι η Κυβέρνηση Εθνικού Συμφώνου. Πρόκειται για την αποδεκτή από τον Ο.Η.Ε. λιβυκή κυβέρνηση. Επικεφαλής της είναι ο Φαρέζ αλ- Σαράτζ. Η έδρα της είναι στην Τρίπολη. Ελέγχει την βορειοδυτική Λιβύη. Παρόλο που σε σχέση με την αντίπαλη παράταξη του Χαφτάρ είναι σε υποδεέστερη θέση, εν τούτοις έχει και την υποστήριξη και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας καθώς και άλλων συντηρητικών μουσουλμάνων. Είναι εμφανές ότι σε μια ενδεχόμενη εκλογική διαδικασία, τυχόν εκλογή του θα είναι πολύ δύσκολη. Πέραν όσων προαναφέρθηκαν, στερείται και ουσιωδών ενόπλων δυνάμεων, γεγονός που ζημιώνει ακόμα πιο πολύ την θέση της.
Ένας ακόμα πιθανός υποψήφιος είναι και η Εθνική Κυβέρνηση Σωτηρίας. Πιο αδύναμη από τους άλλους δυο αντιπάλους της, ελέγχει τμήμα της Σύρτης, της Μισράτα και κατά τόπους θύλακες. Επικεφαλής της είναι ο Χαλίφα αλ- Γκαουίλ.
Το ριζοσπαστικό Ισλάμ αν και έχει υποστεί πλήγμα, εξακολουθεί να δεσπόζει. Οι δυνάμεις του με ηγέτη το παρακλάδι του ISIS, ελέγχουν τμήματα της λιβυκής επικράτειας ενώ ελλείψει της δυνατότητας διεξαγωγής ευρείας κλίμακας επιχειρήσεων, πλέον προβαίνουν σε τρομοκρατικές ενέργειες. Πρόκειται για πόλεμο φθοράς, που στοχεύει τόσο αμάχους όσο και πολιτικές και στρατιωτικές φυσιογνωμίες. Αποτελούν εχθρό για όλους. Όπως γίνεται αντιληπτό, δεν υπάρχει περίπτωση να συμμετάσχουν ριζοσπάστες ισλαμιστές στις επικείμενες εκλογές.
Τέλος, στον ορίζοντα «εμφανίζεται» μια νέα πολιτική δύναμη ή αλλιώς «Τρίτη Πολιτική Δύναμη». Στελεχώνεται από όσους υποστηρικτές του καθεστώτος Καντάφι έχουν παραμείνει στην Λιβύη και έχουν επιζήσει. Για το παρόν, επικεφαλής της είναι ο Ταχάρ Ντεχέκ, πρώην ανώτατος αξιωματούχος του Καντάφι. Έχοντας συλληφθεί και βασανιστεί από τους αντικαθεστωτικούς, κατάφερε και δραπέτευσε. Κατέφυγε στους φίλο-κανταφικούς φυλάρχους. Οι φυλές στην Λιβύη, πέραν της πολιτικής δύναμης που έχουν, είναι άριστα εξοπλισμένες και μπορούν να προσφέρουν υποστήριξη. Ο Ντεχέκ και οι οπαδοί του, αναμένουν την άφιξη του «νόμιμου» ηγέτη τους. Εκείνος δεν είναι άλλος από τον γιο του Καντάφι, τον Σαίφ αλ- Ισλάμ. Αποφυλακισμένος ον, εκδήλωσε την επιθυμία του να συμμετάσχει ως υποψήφιος στις μελλοντικές λιβυκές εκλογές.
Ωστόσο, στην πολιτική του καριέρα υπάρχουν εμπόδια. Αρχικά, εκκρεμεί καταδικαστική απόφαση εναντίον του από την διεθνή και λιβυκή δικαιοσύνη. Επίσης, οι Λίβυοι δεν έχουν λησμονήσει τις σκληρές του δηλώσεις εναντίον των διαδηλωτών το 2011. Τυχόν εκλογή του σαν γιος του Καντάφι, ενδεχομένως να προκαλέσει διχογνωμίες. Επιπροσθέτως, δεν έχει πρόσβαση σε φυσικούς πόρους όπως οι αντίπαλοί του. Συνεπώς, παρά τα σχέδιά του, πολύ πιθανόν να δυσκολευτεί να συμμετάσχει στις εθνικές εκλογές και ακόμα και αν καταφέρει να κερδίσει ψήφους, τίθεται ζήτημα νομιμοποίησης του.

Τα προβλήματα της εκλογικής διαδικασίας
Φυσικά, το περιβάλλον όπου θα διεξαχθούν οι εκλογές είναι ταραγμένο. Εκτός από την τρομοκρατία και την εδαφική διάσπαση, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που μπορούν να «τορπιλίσουν» την εκλογική διαδικασία. Εκείνοι είναι οι εξής:
1) Η επέμβαση τρίτων
Όσα διαδραματίζονται στην Λιβύη, δεν μπορούν να αφήσουν ανεπηρέαστους τρίτους παράγοντες. Οι πλουτοπαραγωγικές πηγές και η γεωγραφική θέση αρκούν για να καταδειχθεί η γεωπολιτική σημασία της χώρας.
Η Ε.Ε. επειδή έχει επιβαρυνθεί με τεράστιο αριθμό μεταναστών και προσφύγων διερχομένων και από την Λιβύη, επιδιώκει να ρυθμίσει τις μεικτές ροές. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δίνεται χρηματοδότηση στις λιβυκές αρχές ώστε να καταστεί λειτουργική η ακτοφυλακή της χώρας και να κατασκευαστούν κέντρα υποδοχής. Παράλληλα, οι Βρυξέλλες ευθυγραμμίζουν την στάση τους με τον Ο.Η.Ε.. Σε επίπεδο κρατών, πρωταγωνιστούν η Ιταλία και η Γαλλία. Η Ρώμη τάσσεται υπέρ του Φαρέζ αλ- Σαράτζ σε μια προσπάθεια να ρυθμιστούν οι μεικτές ροές που επιβαρύνουν το ιταλικό κράτος. Πολύ πιθανόν, η ιταλική κυβέρνηση να στοχεύει και σε μια μελλοντική εκμετάλλευση του πετρελαίου της χώρας.
Η Γαλλία έχει πολύ μεγαλύτερα συμφέροντα. Πέραν της εκμετάλλευσης των λιβυκών πόρων, ο Εμμανουήλ Μακρόν συναντήθηκε με τους δυο αντιπάλους, τον Χαφτάρ και τον Σαράτζ, προκειμένου να επιβληθεί εκεχειρία. Ο Γάλλος πρόεδρος πέτυχε τον σκοπό του. Όμως, είναι εμφανής μια προτίμηση του Παρισιού προς τον Χαφτάρ.
Η Αίγυπτος με την σειρά της έχει άμεση εμπλοκή στα λιβυκά πράγματα. Αιγυπτιακά αεροσκάφη βομβαρδίζουν κατόπιν άδειας θέσεις των ισλαμιστών στην χώρα, ενώ η κυβέρνηση Σίσι υποστηρίζει τον Χαφτάρ. Βέβαια, σε έναν διπλωματικό ελιγμό, ο Αιγύπτιος πρόεδρος συνάντησε τον Φαράτζ και εξέφρασε την επιθυμία του για πολιτική συμφιλίωση και καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Την Αίγυπτο υποστηρίζει και το Κουβέιτ, αλλά σε μικρότερο βαθμό.
Ο Ο.Η.Ε. όπως όλα δείχνουν θα έχει εμπλοκή. Εκείνη θα λάβει την μορφή της επίβλεψης εκλογών, της προσπάθειας καταπολέμησης της διαφθοράς και της τρομοκρατίας, την υποστήριξη του Σαράτζ καθώς και την πιθανή κατάστρωση ενός πολιτικού σχεδίου για την Λιβύη, αν οι εκλογές αποτύχουν.
Οι Η.Π.Α. με την Ρωσία με την σειρά τους έχουν ζωτικά συμφέροντα στην Λιβύη. Το πιο πιθανό είναι να ταχθούν υπέρ της κυβέρνησης του Τομπρούκ λόγω της κατοχής των πλουτοπαραγωγικών πόρων της χώρας. Εξάλλου, ο Χαφτάρ έχει στενές επαφές και με την Ουάσινγκτον και με την Μόσχα.

2) Ζητήματα διαφθοράς
Η διαφθορά και η αδιαφάνεια είναι καθαρά εμφανείς στην χώρα. Η πλειοψηφία των κατοίκων της ζει στην φτώχεια. Οι μισθοί είναι πενιχροί, οι Λίβυοι δεν μπορούν να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους αγαθά, ενώ η μαύρη αγορά ανθίζει. Ταυτόχρονα, η αβεβαιότητα, η πολιτική αστάθεια, ο φόβος της τρομοκρατίας και οι καταστροφές από τους εμφύλιους πολέμους έχουν επιβαρύνει την θέση τους. Στον αντίποδα, η πολιτική ελίτ και οι στενοί υποστηρικτές της, ζουν μέσα στην χλιδή. Κατοικούν σε πολυτελή σπίτια, έχουν υψηλούς μισθούς, πολλά προνόμια και πραγματοποιούνε ταξίδια αναψυχής στο εξωτερικό. Συνεπώς, το ότι είναι αποκομμένοι από τον υπόλοιπο πληθυσμό ενδεχομένως να προκαλέσει αντιδράσεις.

3) Το μεταναστευτικό
Ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα είναι και το «μεταναστευτικό». Η Λιβύη λειτουργεί ως διαμετακομιστικός κόμβος για χιλιάδες μετανάστες από την Υποσαχάρια Αφρική. Ένας αριθμός καταφέρνει και φτάνει στην Ευρώπη. Όμως, ένας άλλος, πολύ μεγάλος, χάνει την ζωή του στα νερά της Μεσογείου. Ακόμα, πολλές χιλιάδες ανθρώπων αναμένουν την μετάβασή τους σε ευρωπαϊκό έδαφος για να σωθούν. Καθόσον παραμένουν εντός λιβυκού εδάφους, κινδυνεύουν.
Το λαθρεμπόριο κυριαρχεί και πολιτικές παρατάξεις κομίζουν χρήματα από εκείνο. Επιπλέον, η διεθνής κοινότητα έγινε μάρτυρας των αποτρόπαιων σκηνών από σκλαβοπάζαρα. Εν έτι 2018, υπάρχουν σκλαβοπάζαρα! Από τα οποία αποκτούν εισοδήματα άνθρωποι! Επομένως, από την στιγμή που έχει στηθεί μια ολόκληρη «βιομηχανία», πολύ δύσκολο η όποια κυβέρνηση αναδειχθεί να καταπολεμήσει το φαινόμενο.
Επιπρόσθετα, η Λιβύη έχει απορροφήσει μεγάλο αριθμό μεταναστών. Εκείνοι αποτελώντας φθηνό εργατικό δυναμικό, απασχολούνται σε διάφορες εργασίες. Όμως, η συνέχιση του φαινομένου μπορεί να προκαλέσει πληθυσμιακή αλλοίωση κάτι που θα οδηγήσει σε κοινωνικές ταραχές. Συνεπώς, η διευθέτηση του ζητήματος θα απασχολήσει ιδιαίτερα την λιβυκή μελλοντική κυβέρνηση και ίσως αποτελέσει τροχοπέδη για τις εκλογές.

4) Πολιτική βία
Η βία και η νοθεία αποτελούν δυο ουσιώδεις αιτίες αποτυχίας των εκλογών. Μέσα σε ενάμισι χρόνο (2017-2018) έχουν δολοφονηθεί 201 πολιτικοί ακτιβιστές. Οι πολιτικές δολοφονίες και η βία είναι συνήθεις πρακτικές στην ταραγμένη πολιτική σκηνή της χώρας. Στόχοι επίδοξων δολοφόνων αποτελούν και διάφοροι αξιωματούχοι. Μέχρι στιγμής έχουν δολοφονηθεί ο δήμαρχος της Μισράτα Μοχάμεντ Αστιουί , ο Φαράτζ αλ- Μπαρασσί στρατηγός του Χαφτάρ και άλλοι. Επίσης, ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης του Τομπρούκ προειδοποίησε για νέο γύρο πολιτικών δολοφονιών.

Αντί Επιλόγου
Από την ανωτέρω ανάλυση, κατέστη εμφανές ότι η διεξαγωγή εκλογών στην Λιβύη υπό τις παρούσες συνθήκες και υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, παρά τις καλές προθέσεις, μάλλον «όνειρο θερινής νυκτός» είναι. Οι συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές για μια εκλογική διαδικασία. Οι προκλήσεις είναι πολλές, ενώ οι υποψήφιοι δεν είναι πολύ καταδεκτικοί στο να συνεργαστούν. Πόσο μάλλον, να σεβαστούν ένα εκλογικό αποτέλεσμα που δεν τους συμφέρει. Οι δηλώσεις του Χαφτάρ είναι ενδεικτικές της στάσης της λιβυκής πολιτικής ελίτ.
Επομένως, ο Ο.Η.Ε. κατά την άποψη του συγγραφέα, λανθασμένα επιδιώκει την διεξαγωγή εκλογών. Καλύτερο θα ήταν πρώτα να επέλθει μια συνεννόηση και έπειτα εκείνες να διεξαχθούν. Το πιο τραγικό είναι ότι για ακόμα μια φορά, ο λιβυκός λαός θα δεινοπαθήσει και δεν θα δει την κατάσταση να βελτιώνεται.

 

Ενδεικτικές πηγές
Elumami Ahmed, Reuters, UN endorses elections for Libya by the end of 2018, 10 January 2018, https://www.reuters.com/article/us-libya-election-un/u-n-endorses-elections-for-libya-by-end-of-2018-idUSKBN1EZ1NA?il=0 (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 20:10).
El- Gamaty Guma, Middle East Eye, Saif al- Islam as Libya’s president? No, he belongs to the autocratic era of Gaddafi, 22 March 2018, http://www.middleeasteye.net/columns/will-saif-al-islam-gadhafi-return-rule-libya-461892723 (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 20:20).
Sputnik News, The “Third Force”: Gaddafi’s supporters making political comeback in Libya, 01 June 2017, https://sputniknews.com/politics/201706011054210842-gaddafi-libya-comeback/ (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 20:30).
Wintour Patrick, The Guardian, Libya may not be ready for democracy, says military strongman, 10 January 2018, https://www.theguardian.com/world/2018/jan/10/libya-may-not-be-ready-for-democracy-says-military-strongman (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 20:40).
Al- Jazeera, Khalifa Haftar: the general who wants to rule Libya, 26 February 2018, https://www.aljazeera.com/news/2018/02/haftar-vies-power-libya-shifting-sands-180226143054107.html (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 20:50).
Bendix Aria, TheAtlantic, Libyan rivals agree to a cease fire and elections, 25 July 2017, https://www.theatlantic.com/news/archive/2017/07/libyan-rivals-agree-to-a-ceasefire-and-elections/534897/ (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 20:55).
TheCitizen, Libya strongman says UN-backed government’s mandate expired, 17 December 2017, https://citizen.co.za/news/news-africa/1761766/libye-politics-conflict/ (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 21:10).
Middle East Monitor, In Libya political assassinations threaten forthcoming elections, 10 January 2018, https://www.middleeastmonitor.com/20180110-in-libya-political-assassinations-threaten-forthcoming-elections/ ( ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 21:20).
Libyan Express, Politicians live in luxury, while ordinary Libyans left between Scylla and Charybdis, 14 January 2018, http://www.libyanexpress.com/politicians-live-in-luxury-while-ordinary-libyans-left-between-scylla-and-charybdis/ (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 21:30).
El- Gamaty Guma, Al-Jazeera, Italy and France are playing a dangerous game in Libya, 21 August 2017, https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2017/08/italy-france-playing-dangerous-game-libya-170815105230759.html (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 21:40).
Quackenbush Casey, Time, The Libyan slave trade has shocked the world. Here is what you should know, 21 December 2018, http://time.com/5042560/libya-slave-trade/ (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 21:55).
Ahram Online, Political agreement is cornerstone for Libyan stability, Egypt’s Sisi tells Libya’s Al- Sarraj, 10 December 2017, http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/284113/Egypt/Politics-/Political-agreement-is-cornerstone-for-Libyan-stab.aspx (ημερομηνία και ώρα πρόσβασης: 27 Μαρτίου 2018, 22:10).

Share Button

Η Αλγερία είναι μια χώρα η οποία αν και βίωσε την Αραβική Άνοιξη, η τελευταία δεν συνέβαλε στην αποσταθεροποίησή της. Εφτά χρόνια μετά και με την Αραβική Άνοιξη να έχει εγκαταλείψει την βόρειο Αφρική και να μαστίζει την Συρία, νέες προκλήσεις αναδεικνύονται για τους Αλγερινούς.
Το πολιτικό σύστημα της Αλγερίας επέδειξε σημαντική σταθερότητα αφού δεν διαλύθηκε από τις αραβικές εξεγέρσεις. Όμως κάτι τέτοιο δεν σημαίνει ότι δεν έχει παθογένειες. Κατ’ αρχάς υπάρχει ένας πρόεδρος με αυξημένες αρμοδιότητες ο Αμπντελαζίζ Μπουτέφλικα ο οποίος βρίσκεται στην εξουσία από το 1999. Έχοντας επιλεχτεί από τον στρατό επρόκειτο για έναν πολιτικό που δεν είχε εμπλακεί στον εμφύλιο πόλεμο. Κατάφερε και μείωσε την επιθετική δραστηριότητα των ισλαμιστών ενώ ακολούθησε πενταετή πλάνα στην οικονομία και ενεργή εξωτερική πολιτική. Συνέχεια ανάγνωση

Ωστόσο, η μακρόχρονη παρουσία του στην εξουσία του αν και ανανεωνόταν με την λαϊκή ψήφο έχει δημιουργήσει αντιδράσεις. Υπάρχουν κατηγορίες για ευρεία διαφθορά, ανελευθερία και μη διαφανείς εκλογές. Τέτοια αιτήματα εκφράστηκαν κατά την διάρκεια των διαδηλώσεων στην χώρα. Επιπλέον, παρά την συνταγματική μεταρρύθμιση του 2016 που αύξανε τις αρμοδιότητες της νομοθετικής εξουσίας, εκείνη δεν αναβαθμίστηκε ιδιαίτερα ούτε δύναται να ασκήσει αποτελεσματικό έλεγχο στην εκτελεστική εξουσία.
Πέραν της πολιτικής μακροβιότητας του Μπουτέφλικα, υπάρχει και η ελίτ της χώρας, η λεγόμενη « le pouvouir» (δύναμη). Εκείνη όπως συμβαίνει πάντα διαπλέκεται με την κρατική εξουσία ή ακόμα την καθορίζει. Αυτό συμβαίνει και στην Αλγερία όπου η ελίτ πέραν του ελέγχου των πολιτικών κατηγορείται για διαφθορά.
Το ζήτημα των γυναικών στην συμμετοχή τους στην πολιτική θα αποτελέσει πρόβλημα προς επίλυση. Οι γυναίκες που σταδιοδρομούν στην πολιτική είναι λίγες ενώ υπάρχουν διεκδικήσεις από τον γυναικείο πληθυσμό για περισσότερες ευκαιρίες πολιτικής καριέρας.
Στον τομέα της οικονομίας η κατάσταση είναι αμφιλεγόμενη. Πιο συγκεκριμένα, η αλγερινή οικονομία το 2016 παρουσίασε ρυθμούς ανάπτυξης 4% αλλά δέχτηκε ισχυρό πλήγμα από την μείωση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Δεδομένου του ότι είναι χώρα εξαγωγής του «μαύρου χρυσού» και του φυσικού αερίου άρχισε να ανακάμπτει από το 2017 και έπειτα με την αποκατάσταση του διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος.
Επίσης, η αυξανόμενη μείωση της αξίας του δολαρίου δημιουργεί προβλήματα στο αλγερινό δηνάριο. Σε συνδυασμό με το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο για το 2017 δημιουργείται μια δύσκολη κατάσταση. Για την αντιμετώπισή της η κυβέρνηση Μπουτέφλικα προσπαθεί να σταθεροποιήσει το δηνάριο και να μειώσει τις εισαγωγές.
Στο εσωτερικό, οι οικονομικές πολιτικές της κυβέρνησης προκαλούν δυσανασχέτηση. Ο πληθωρισμός δεν μειώνεται, η ανεργία των νέων είναι αρκετά μεγάλη, η διαφθορά έντονη και οι ξένοι επενδυτές που μπορούν να τονώσουν την εθνική οικονομία με επενδύσεις είναι επιφυλακτικοί στην στάση τους.
Στον τομέα της ασφάλειας και της εξωτερικής πολιτικής η κατάσταση είναι ιδιόμορφη. Η Αλγερία βρίσκεται σε μια γεωγραφική περιοχή που μαστίζεται από την ισλαμική τρομοκρατία, τις συρράξεις, το λαθρεμπόριο, από ταραχές και από αποσταθεροποίηση σε γειτονικές χώρες ενώ σε επίπεδο εσωτερικής ασφάλειας οι προκλήσεις δεν είναι λίγες. Στο Μάλι, τα «απόνερα» από τον πόλεμο (2012-2015) είναι έντονα. Ο πόλεμος που διεξήχθη μεταξύ της κυβέρνησης του Ιμπραήμ Κεϊτά, της Αλ- Κάϊντα και της εθνικής οργάνωσης των Τουαρέγκ αν και έχει λήξει επίσημα, ανεπίσημα μαίνονται ακόμα συγκρούσεις.
Η γειτονική Λιβύη είναι κατεστραμμένη. Πέραν τούτου διεξάγεται ένας εμφύλιος πόλεμος που σε αυτόν εισήλθαν και οι ριζοσπάστες ισλαμιστές. Εκτός των συγκρούσεων είναι εμφανές και το γεγονός ότι Λίβυοι, Τυνήσιοι αλλά και αρκετοί Αλγερινοί στρατολογούνται από πράκτορες του ISIS και στέλνονται σε Συρία και Ιράκ. Η μεταφορά αυτή συνδυάζεται και με την παράνομη διακίνηση ανθρώπων, όπλων και ναρκωτικών που μεταφέρονται και από τα ερημικά εδάφη της χώρας. Έτσι, η διατήρηση της ασφάλειας καθίσταται επιτακτική.
Επιπροσθέτως, οι προβλέψεις δεν είναι αισιόδοξες για το μέλλον της περιοχής. Υπάρχει η πεποίθηση ότι με την επικείμενη ήττα τους σε Συρία και Ιράκ, οι τζιχαντιστές θα αφιχθούν και στην Αλγερία. Επομένως, είναι αδήριτη ανάγκη να ληφθούν μέτρα για αν μην διολισθήσει η περιοχή σε αποσταθεροποίηση. Ήδη η Αλγερία βιώνει κατά διαστήματα τρομοκρατικές ενέργειες στο έδαφος της. Πιο χαρακτηριστικές είναι η κατάληψη από ένοπλη τρομοκρατική ομάδα υπό τον Μοκτάρ Μπελμοχτιάρ μιας μονάδας άντλησης πετρελαίου στην περιοχή Ιν Αμένας στην ανατολική Αλγερία (2013). Και η έκρηξη μηχανισμού που φόνευσε και τραυμάτισε πολλούς στρατιώτες στην Τεμπεσσά.
Ποια όμως είναι η στάση του Αλγερίου απέναντι σε αυτές τις απειλές; Η αλγερινή κυβέρνηση δεν ακολουθεί ούτε επεμβατική- δυναμική ούτε και ανοχής πολιτική. Για την ακρίβεια χρησιμοποιεί τον στρατό προκειμένου να καταπολεμήσει τις τρομοκρατικές ομάδες που εισβάλουν από το Μάλι και την Λιβύη με επιτυχία- όπως όλα δείχνουν- με την ανακατάληψη της πετρελαϊκής εγκατάστασης- και την εξόντωση της ένοπλης ομάδας «Στρατιώτες του Χαλίφη» το 2014. Παράλληλα, οι υπηρεσίες ασφαλείας δραστηριοποιούνται εντοπίζοντας και καταπολεμώντας τα τρομοκρατικά δίκτυα εντός του κράτους. Ωστόσο, είναι αρνητική σε επεμβατικές δραστηριότητες εκτός συνόρων. Η δήλωση του υπουργού εξωτερικών Αμπντελκαντέρ Μεσσαχελί «Η Αλγερία ποτέ δεν θα εμπλακεί σε στρατιωτικές συγκρούσεις πέρα από τα σύνορά της και ο καθένας το γνωρίζει.» είναι ενδεικτική της στάσης της κυβέρνησης.
Στην εξωτερική πολιτική επιδιώκει την προσέγγιση με πολλές χώρες. Σκοπός είναι τόσο η βελτίωση της οικονομικής κατάστασης όσο και στρατηγικές συνεργασίες που θα την βοηθήσουν στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Σε αυτό το πλαίσιο τοποθετείται η σύσφιγξη των σχέσεων με το Μπαχρέιν που εκδηλώθηκε με την καταδίκη από την Μανάμα της τρομοκρατικής ενέργειας στην Τεμπεσσά και την υποστήριξη της προς το Αλγέρι. Επίσης, επενδύει και στις σχέσεις της με την Ουάσινγκτον. Δεν είναι τυχαίο που αφίχθη στα μέσα Φεβρουαρίου η Αναπληρωτής Διαχειρίστρια κατά της Τρομοκρατίας του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Αλίνα Ρομανόβσκι. « Η Αλγερία είναι σημαντικός εταίρος για εμάς» υποστήριξε εκφράζοντας ταυτόχρονα και τον φόβο της για την πιθανή μελλοντική μετεγκατάσταση του ISIS στην περιοχή του Μαγρέμπ. Μαζί με όλα αυτά προσπαθεί να διατηρήσει καλές σχέσεις και με την Ρωσία. Πέραν του ενεργειακού τομέα, το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του εξοπλισμού του αλγερινού στρατού είναι ρωσικής προέλευσης δεν αφήνει πολλά περιθώρια να μην υπάρχει προσέγγιση ιδίως σε μια κρίσιμη συγκυρία όπως η παρούσα.

Αντί επιλόγου
Συνοπτικά, είναι εμφανές ότι η Αλγερία παρά το ότι είναι «λησμονημένη» και δεν μονοπωλεί τόσο το ενδιαφέρον- και δικαιολογημένα- όσο η περιοχή της «Γόνιμης Ημισελήνου» δεν είναι παράγοντας ήσσονος σημασίας. Σίγουρα δεν έχει την μοίρα της Συρίας ή του Ιράκ ούτε και βίωσε σοβαρή πολιτική αστάθεια όσο η Αίγυπτος. Ωστόσο, το ότι βρίσκεται σε μια γεωπολιτικά «ευαίσθητη» περιοχή δημιουργεί προκλήσεις για το άμεσο μέλλον. Θέματα τρομοκρατίας, μεταφοράς της αστάθειας από γειτονικές χώρες στην αλγερινή επικράτεια, η βελτίωση της οικονομίας και η ενίσχυση της διπλωματικής αξίας του κράτους είναι στοιχήματα που θα πρέπει να τα κερδίσει η κυβέρνηση Μπουτέφλικα.
Φυσικά, επειδή δεν προσβλήθηκε στον μέγιστο βαθμό από την Αραβική Άνοιξη και τις συνέπειές της έχει τα μέσα για να νικήσει τα ανωτέρω στοιχήματα. Ο αλγερινός λαός δεν ξεσηκώνεται δίνοντας μια παθητική συναίνεση στην κυβέρνηση, ο στρατός είναι και ετοιμοπόλεμος και εμπειροπόλεμος, το Αλγέρι χαίρει εκτίμησης διεθνώς ενώ οι εξαγωγές ενεργειακών πόρων δημιουργούν ευνοϊκές προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση των όποιων κρίσεων.

Ενδεικτικές πηγές
The Economist, Stability or stagnation in Algeria? Algerians see little reason to vote in the coming general election, 20 March 2017,
Asmar Marwan, Gulf News, Women carve an identity in Algerian politics, 28 June 2017,
Lamine Ghanmi, The Arab Weekly, Algeria protests dinar as US dollar depreciates, 04 February 2018,
Xuenquan Mu, Xinhuanet, Algeria rules out sending troops to Libya, Mali to help fight terrorism, 23 April 2018,
Yamei, Xinhuanet, New analysis: Algeria is preparing for return of foreign fighters with efforts to fight terrorism, 17 February 2018,
DT News-News of Bahrain, Terror bombings in Algeria condemned, 16 December 2018
Middle- East Monitor, US: ‘’Algeria is an important partner for us’’, 14 February 2018,

 

1 2 3 5