Κέντρο Ανατολικών Σπουδών

για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία

Συνέβη σήμερα

Συνέβη σήμερα

Μεγεθύνσεις

Μεγεθύνσεις

ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ

ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ

Προσεγγίσεις

Προσεγγίσεις

Γεωπολιτική

Γεωπολιτική

Φαγέζ αλ-Σάρατζ: Ο αδύναμος πρόεδρος της Λιβύης

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής* Ο Φαγέζ αλ-Σάρατζ είναι ο πρόεδρος του Προεδρικού Συμβουλίου της Λιβύης, θέση η οποία αντιστοιχεί στο αξίωμα ...

Περισσότερο

Η Κίνα, το Ιράν και η μυωπική στρατηγική των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. 

Του Γιώργου Φράγκου, Υποψήφιος Διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων – Ερευνητής ΚΑΝΣ Τον προηγούμενο μήνα, οι ΗΠΑ και το Ιράν έφτασαν σε υψηλά ...

Περισσότερο

Χαλίφα Χαφτάρ. Ο αυτο-ανακηρυγμένος “Στρατάρχης”

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής* Ο Χαλίφα Χαφτάρ, πρώην στρατηγός που έχει αυτοανακηρυχτεί σε Στρατάρχη, αποτελεί έναν από σημαντικότερους δρώντες του Λιβυκού ...

Περισσότερο

Οι εξελίξεις στο Idlib της Συρίας και η σύνδεση με τη Λιβύη

 Φάνης Παπακωστίδης Η κατάσταση στην περιοχή του Ιντλίμπ Υπό ανηλεή βομβαρδισμό βρίσκεται η περιοχή του Ιντλίμπ τις τελευταίες ημέρες ενώ υπάρχουν συνεχείς ...

Περισσότερο

Αποσχιστές της περιφέρειας του Donbass: ιστορική αναδρομή και η κατασκευασμένη τους ταυτότητα

Γαλάνη Δέσποινα – Δανάη Η διαμάχη στην Ουκρανία, ανάμεσα στο κεντρικό κράτος και την περιφέρεια Donbass, στην οποία οι αποσχιστές επιδιώκουν ...

Περισσότερο

Share Button

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής*

Ο Φαγέζ αλ-Σάρατζ είναι ο πρόεδρος του Προεδρικού Συμβουλίου της Λιβύης, θέση η οποία αντιστοιχεί στο αξίωμα του πρωθυπουργού και ως εκ τούτου είναι ο ηγέτης της προσωρινής κυβέρνησης που ιδρύθηκε στην Τρίπολη τον Μάρτιο του 2016 έπειτα από τη συμφωνία Skhirat. Επί του παρόντος, η κυβέρνησή Σάρατζ συμμετέχει σε μια μάχη για τον έλεγχο της Τρίπολης που ξεκίνησε στις αρχές του δεύτερου τρίμηνου του 2019, μετά την επίθεση που ξεκίνησε ο στρατηγός Χαλίφα Χαφτάρ.

Ο Σάρατζ γεννήθηκε στην Τρίπολη το 1960 και ήταν μέλος μιας πλούσιας οικογένειας με τουρκικές καταβολές. Θα μπορούσε μάλιστα να ειπωθεί ότι η δύναμη και το κύρος της οικογένειας του ήταν αξιοσημείωτες, όντας από τις σημαντικότερες σε ολόκληρη την πόλη, καθώς πολλοί από τους προγόνους του ήταν γαιοκτήμονες. Επιπλέον, ο πατέρας του μελλοντικού πρωθυπουργού της Λιβύης, μετά την ανεξαρτησία της χώρας το 1952, κατείχε αρκετά κυβερνητικά αξιώματα καθώς ήταν κοντά στον τότε βασιλιά βασιλιά Ιντρίς.

Χάρη στην κατάσταση της οικογένειάς του, ο Σάρατζ κατάφερε να σπουδάσει στο πανεπιστήμιο Αρχιτεκτονική. Αποφοίτησε το 1982 και εργάστηκε σε πολλές σημαντικές αρχιτεκτονικές εταιρείες αλλά και ως σύμβουλος σημαντικών υπουργείων. Στη δεκαετία του 1990 ο Σάρατζ ήταν επίσης μέλος πολλών επιτροπών που διορίστηκαν για την κατάρτιση μελετών πολλών δημόσιων έργων που πραγματοποιήθηκαν την εποχή του Μουαμάρ Καντάφι.

Μέχρι το 2011, το έτος της πτώσης του Καντάφι, οι πολιτικές σχέσεις του Σάρατζ με το καθεστώς αφορούσαν κυρίως τεχνικές συμβουλές σε υπουργούς και άλλα μέλη του κυβερνητικού μηχανισμού. Ο ίδιος, εισήλθε στην πολιτική αρένα μετά το τέλος της εποχής του Καντάφι όταν το όνομά του άρχισε να κυκλοφορεί ως υποψηφίου νέου ηγέτη για μια σειρά από λόγους, μεταξύ των οποίων ήταν η καλή φήμη της οικογένειάς ανάμεσα στις δομές εξουσίας που συγκρότησαν το Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο στην Τρίπολη. Το 2014 εξελέγη ανεξάρτητος πολιτευτής στην Τρίπολη καταλαμβάνοντας μια από τις έδρες στο κοινοβούλιο, το οποίο, αδυνατώντας να συνεδριάσει στη Βεγγάζη, η οποία ήταν κατειλημμένη από ισλαμιστικές πολιτοφυλακές, άλλαξε έδρα, συνεδριάζοντας στην ανατολική πόλη του Τομπρούκ.

Τον Οκτώβριο του 2015, ο Σάρατζ προτάθηκε, ως πιθανός υποψήφιος για να ηγηθεί μιας νέας κυβέρνησης ικανής να θέσει τέρμα στις διαφορές μεταξύ των δυτικών και ανατολικών τμημάτων της χώρας. Μάλιστα, την υποψηφιότητα στήριξε και ο τότε ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ στη Λιβύη, Μπερναντίνο Λεόν. Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, η συμφωνία Skhirat δημιούργησε ένα Προεδρικό Συμβούλιο που αποτελείτο από εννέα μέλη με επικεφαλής τον Σάρατζ. Ανέλαβε επίσης τα καθήκοντα του αρχηγού κράτους και διορίστηκε για να σχηματίσει νέα κυβέρνηση εντός 30 ημερών. Εν τω μεταξύ, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αναγνώρισε ομόφωνα τον Σάρατζ ως τον μοναδικό αρχηγό κράτους της Λιβύης.

Η Κυβέρνηση που συστάθηκε από τον Σάρατζ τον Ιανουάριο του 2016, ωστόσο, δεν έλαβε την εμπιστοσύνη του Κοινοβουλίου στο Τομπρούκ και η ίδια μοίρα έτυχε και στο δεύτερο εκτελεστικό όργανο που παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2016. Ωστόσο, ο Σάρατζ ανέλαβε επίσημα τα καθήκοντά του στις 30 Μαρτίου ως ο νέος Λίβυος πρωθυπουργός παρόλο που δεν αναγνωρίστηκε από την περιοχή της Κυρηναϊκής. Αρχικά, τα γραφεία του βρίσκονταν για λόγους ασφαλείας εντός ναυτικής βάσης στο λιμάνι της Τρίπολης.

Μία από τις πρώτες πράξεις της κυβέρνησης Σάρατζ ήταν να ζητήσει διεθνή υποστήριξη για την απομάκρυνση του λεγόμενου “Ισλαμικού Κράτους” από την Σίρτη. Στην πόλη γέννησης του Καντάφι, οι τζιχαντιστικές πολιτοφύλακες κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα μικρό χαλιφάτο σύμφωνα με αυτό που συνέβαινε στη Συρία και το Ιράκ. Τον Αύγουστο του 2016, ο συνασπισμός υπό την ηγεσία των ΗΠΑ βομβάρδισε τη Σίρτη και άλλες περιοχές της Λιβύης που βρίσκονται υπό τον έλεγχο του λεγόμενου “Ισλαμικού Κράτους” μετά από αίτημα που υπέβαλε η κυβέρνηση. Η Ιταλία έχτισε επίσης ένα νοσοκομείο στη Μισράτα και ανέπτυξε 300 στρατιώτες για την επιχείρηση “Ιπποκράτης”.

Η Μισράτα ήταν ο προμαχώνας των πιο σημαντικών πολιτοφυλακών που, υποστηριζόμενοι από την αμερικανική αεροπορία, κατάφεραν εξ ονόματος της κυβέρνησης Σάρατζ να διώξουν τους ισλαμιστές από τη Σίρτη. Όπως μπορεί εύκολα να γίνει κατανοητό όμως, ο πρωθυπουργός της Λιβύης δεν είχε τις δικές του στρατιωτικές δυνάμεις με αποτέλεσμα να είναι υποχρεωμένος να βασιστεί σε μια μυριάδα πολιτοφυλακών, η πλειονότητα των οποίων ήταν από τη Μισράτα, για τον έλεγχο της περιοχής.

Ταυτόχρονα, στα ανατολικά της Λιβύης, ο στρατηγός Χαλίφα Χαφτάρ κατέκτησε ένα μεγάλο μέρος της Κυρηναϊκής, με τις δυνάμεις του να δίνουν στην πολεμική επιχείρηση το όνομα «Επιχείρηση αξιοπρέπειας».

Η αντίθεση μεταξύ του Σάρατζ που δεν έχει στρατιωτική δύναμη υπό τις διαταγές του και όντας πρακτικά ανίκανος να ελέγξει την επικράτειά του και του Χαφτάρ που αντίθετα, ένωσε τα ανατολικά της Λιβύης διώκοντας τους ισλαμιστές από τις πιο σημαντικές πόλεις και έχοντας υπό τις διαταγές του τακτικό στρατό, είναι ένα από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν αφενός τον Εμφύλιο της Λιβύης και αφετέρου την κύρια ατζέντα της κυβέρνησης του Σάρατζ. Παρά τις συνόδους κορυφής που διεξήχθησαν τα τελευταία χρόνια στο Παρίσι, το Παλέρμο, το Αμπού Ντάμπι και το Βερολίνο, όπου συνήθως ο Χάφταρ και ο Σάρατζ προέβαιναν σε χειραψίες, ο πόλεμος στη Λιβύη έχει ενταθεί και ο δυϊσμός μεταξύ των δύο συνεχίζεται αμείωτος.

 

Εναντίον του Σάρατζ έχουν υπάρξει όμως και αρκετές κατηγορίες τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Από τη μία πλευρά, κατηγορείται ότι δεν είναι σε θέση να ελέγξει το έδαφος γύρω από την πρωτεύουσα, αναγκάζοντας την κυβέρνησή του να χρησιμοποιήσει διάφορες ομάδες πολιτοφυλακών για να επιτύχει αυτό το σκοπό και αφετέρου, ότι έχει δίαυλους επικοινωνίας ή ακόμη και πως είναι μέλος, των Αδελφών Μουσουλμάνων.

Οι κατηγορίες αυτές έχουν γίνει μέρος της προπαγάνδας του Χαφτάρ για να δικαιολογήσει τις επιθετικές στρατιωτικές επιχειρήσεις του που στοχεύουν την κατάκτηση της Τρίπολης. Ο Σάρατζ, από την πλευρά του, αρνείται την ένταξη ή τη συμμετοχή στη Μουσουλμανική Αδελφότητα, ωστόσο την ίδια στιγμή, η κυβέρνησή του φαίνεται να υποστηρίζεται κυρίως από την Τουρκία και το Κατάρ. Με άλλα λόγια δηλαδή, τις δύο χώρες που είναι οι κύριοι χρηματοδότες των Αδελφών Μουσουλμάνων και κατ’ επέκταση μιας παν-ισλαμικής πολιτικής. Ακόμη, έχει ευρέως συζητηθεί η συμφωνία του με την Τουρκία για καθορισμό Ανεξάρτητων Οικονομικών Ζωνών, συμφωνία όμως η οποία ακριβώς επειδή η Λιβύη είναι διχοτομημένη πρακτικά και δεν υπάρχει σταθερή κυβέρνηση, δεν μπορεί να θεωρείται ορθή.

Παρά το γεγονός πως ο Σάρατζ και η κυβέρνηση του βρέθηκαν ίσως ένα βήμα πριν την καταστροφή, ειδικά κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2019, κατάφερε να αντέξει στη θέση του. Φαίνεται, πως μετά την ενεργή συμμετοχή της Τουρκίας η οποία παρείχε εξοπλισμό, τεχνογνωσία, και στρατιωτικούς, απολαμβάνει ένα καθεστώς σχετικής ηρεμίας. Μάλιστα, από τις αρχές του 2020 κι έπειτα, έχει επιτύχει -πάντοτε με τη συμβολή των συμμάχων του- σημαντικές επιτυχίες απέναντι στον Χάφταρ, ανακαταλαμβάνοντας σημαντικές πόλεις.

*Ο Μηνάς Λυριστής είναι απόφοιτος Διεθνών Σχέσεων και Οργανισμών από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και τελειόφοιτος μεταπτυχιακός φοιτητής Γεωπολιτικής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Share Button

Του Γιώργου Φράγκου, Υποψήφιος Διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων – Ερευνητής ΚΑΝΣ

Τον προηγούμενο μήνα, οι ΗΠΑ και το Ιράν έφτασαν σε υψηλά επίπεδα σύγκρουσης με αφετηρία, όχι την δολοφονία Σολεϊμάνι, αλλά την προσπάθεια του Ιράν να εκτοπίσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ από το Ιράκ. Στη συνέχεια ακολούθησαν αλυσιδωτές αντιδράσεις με τα πλήγματα του Ιράν σε αμερικανικές βάσεις στο Ιράκ και τις εκατέρωθεν απειλές. Ενδεικτικό της τεταμένης κατάστασης είναι η κατάρριψη πολιτικού αεροσκάφους από την Ιρανική αεράμυνα, γεγονός που δείχνει πως οι αντιμαχόμενες πλευρές βρέθηκαν με «το δάχτυλο στη σκανδάλη».

Για να αντιληφθούμε καλύτερα την περιρρέουσα κατάσταση πρέπει να αναλύσουμε τη στρατηγική των δρώντων σε ευρύτερο πλαίσιο. Αυτή η ανάλυση μας οδηγεί σε μια πιο σημαντική πτυχή των αντιπαραθέσεων στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Την πτυχή ότι οι τρέχουσες εντάσεις δεν αφορούν μόνο το Ιράν και τον Αραβοπερσικό Κόλπο, αλλά επικεντρώνονται στην Κίνα. Και ειδικότερα στην επιρροή της Κίνας στη Μέση Ανατολή και την ανικανότητα των ΗΠΑ να δημιουργήσουν ένα σχέδιο για το μέλλον της Ευρασίας.

Η Κίνα σχεδιάζει να καταστήσει το Ιράν σημαντικό κόμβο στο Νέο Δρόμο του Μεταξιού. Σχέδιο που δείχνει να παίρνει «σάρκα και οστά» μετά την επαναφορά των κυρώσεων από τις ΗΠΑ. Το Ιράν εφόσον καταφέρει να διατηρήσει και να σταθεροποιήσει τον «Σιιτικό Άξονα» θα αποκτήσει ένα πεδίο επιρροής και προβολής ισχύος που θα εκτείνεται από τον Ινδικό Ωκεανό έως την Ανατολική Μεσόγειο και από την Κασπία έως τον Αραβοπερσικό Κόλπο. Αυτό το πεδίο συμπεριλαμβάνει και σημαντικά περάσματα όπως η Διώρυγα του Σουέζ και τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία μπορούν να μετατραπούν σε choke points. Ένα ισχυρό Ιράν σε περιφερειακό επίπεδο, συνυπολογίζοντας την πολύ σημαντική γεωστρατηγική του θέση, θα αποτελούσε, δυνητικά, τον καταλύτη στα κινεζικά σχέδια για τη Μέση Ανατολή.

Αυτό είναι μια εξέλιξη που αντιλαμβάνονται οι ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, το ίδιο το Ιράν αποτελεί έναν περιφερειακό αντίπαλο για τις ΗΠΑ και των συμμάχων τους στη Μέση Ανατολή. Στην προσπάθεια να αντιμετωπίσουν αυτό την εξέλιξη «πολιορκούν» το Ιράν με μια σειρά από οικονομικές κυρώσεις, δολοφονίες ανώτερων αξιωματικών, κυβερνοεπιθέσεις, αποσταθεροποιώντας κομμάτια του «Σιιτικού Άξονα» και με επικοινωνιακές εκστρατείες για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο εσωτερικό της χώρας. Ωστόσο, η ηγεσία της χώρας έχει μια στέρεη εξουσία με λαϊκή βάση. Επιπλέον, οι θεσμοί του καθεστώτος έχουν ισχυρές δομές και μακροχρόνιες παραδόσεις που δεν μπορούν να εξαλειφθούν εύκολα.

Στους γεωστρατηγικούς ανταγωνισμούς της ευρύτερης Μέσης Ανατολής δεν δραστηριοποιείται μόνο η Κίνα. Η Ινδία, σε συνεργασία με το Ιράν, προσπαθεί να συνδέσει το νοτιοανατολικό Ιράν με την πλούσια σε ενεργειακά κοιτάσματα Κεντρική Ασία. Παράλληλα, η Κίνα με το Πακιστάν ανταγωνίζονται την Ινδία δημιουργώντας μια πολυεπίπεδη συνεργασία μεταξύ τους.

Από αυτές τις εξελίξεις γίνεται αντιληπτό πως η Κίνα ακολουθεί μια ευρύτερη στρατηγική αντιλαμβανόμενη τις γεωγραφικές και πολιτισμικές δικλίδες. Από την άλλη, οι ΗΠΑ επικεντρώνονται στο δέντρο και δεν παρατηρούν το δάσος. Έχουν μια κοντόφθαλμη στρατηγική που έχεις ως επίκεντρο μόνο το Ιράν και τον Αραβοπερσικό Κόλπο, χωρίς να λαμβάνουν υπ’ όψιν τους ευρύτερους ανταγωνισμούς και συμμαχίες, ή τουλάχιστον τους ερμηνεύουν ως μη αλληλένδετους. Άλλωστε, τα στρατηγικά λάθη των ΗΠΑ σε βάθος χρόνου και χώρου έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην δημιουργία αυτής της περιρρέουσας κατάστασης. Επίσης, οι ΗΠΑ δεν αποδέχονται τη μετάβαση σε ένα πολυπολικό διεθνές σύστημα όπου πλέον δεν θα μπορούν να συνομιλούν πάντα με προνομιακούς όρους.

Το Ιράν θα βρίσκεται στο επίκεντρο της γεωπολιτικής και των εμπορικών ανταγωνισμών του 21ου αιώνα. Κυριαρχεί στις εμπορικές οδούς της Κεντρικής Ασίας νότια της Κασπίας, ενώ βρίσκεται στο σημείο σύνδεσης των ενεργειακών κοιτασμάτων της Δυτικής Ασίας με την υπόλοιπη ήπειρο. Το Ιράν είναι «το κλειδί» για τα σχέδια της Κίνας στην Ευρασία, ακριβώς όπως τα σχέδια της Κίνας είναι «το κλειδί» για το μέλλον της Ευρασίας.

Share Button

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής*

Ο Χαλίφα Χαφτάρ, πρώην στρατηγός που έχει αυτοανακηρυχτεί σε Στρατάρχη, αποτελεί έναν από σημαντικότερους δρώντες του Λιβυκού Εμφυλίου. Ο ίδιος, δεν αναγνωρίζει την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA) και κατά συνέπεια τη νομιμότητά της. Κατά τη γνώμη του, όσοι κυβερνούν την Τρίπολη είναι πολιτοφυλακές και τρομοκράτες. Πιστεύει μόνο σε μια στρατιωτική λύση και δεν είναι πεπεισμένος να εγκαταλείψει τον πόλεμο. Ως εκ τούτου, δεν αναγνωρίζει την ειρηνευτική διαδικασία ή μια πολιτική λύση.. Ο κύριος στόχος του είναι να καταλάβει την Τρίπολη και να την «απελευθερώσει», ανατρέποντας τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση του GNA, προτού ιδρύσει τη δική του στρατιωτική κυβέρνηση που θα ελέγχει όλη τη Λιβύη. Συνέχεια ανάγνωση

Όσο ο Χαφτάρ συνεχίζει τον πόλεμο, αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο μιας παράδοξης ήτ-τας, παρότι ελέγχει περισσότερα από τα 6/8 της Λιβύης αυτή τη στιγμή. Πιθανώς, η κα-τάληψη της Τρίπολης να είναι μια αποστολή αυτοκτονίας, καθώς δεν φαίνεται να έχει τη δύναμη να καταλάβει την πόλη σε αυτή τη συγκυρία. Αυτή είναι η παγίδα στην οποία έχει πέσει και από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει εξαιτίας της εγγενούς αντίφασης της στρατιωτικής του στρατηγικής. Ακόμη και μια κατάπαυση του πυρός θα σήμαινε ήττα γι’ αυτόν αν σκεφτεί κανείς πόσο σημαντική σε πολιτικό, στρατιωτικό και επικοινωνιακό επίπεδο αποτελεί η κατάληψη της Λιβυκής πρωτεύουσας.

Η στρατιωτική του ισχύς περιλαμβάνει τα απομεινάρια του στρατού του Καντάφι, που όμως δεν είχε πραγματική παρουσία από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, τις διάφορες ομάδες φυλών που τον στηρίζουν αλλά και τις πολιτοφυλακές που συνδέονται με προ-σωπικά συμφέροντα και απληστία για χρήμα και επιρροή. Ο Χαφτάρ λειτουργεί όμως ως Δούρειος ίππος για τα συμφέροντα των ΗΑΕ, της Αιγύπτου, της Σαουδικής Αραβίας και άλλων χωρών που ενδιαφέρονται να πάρουν μερίδιο στην πλούσια σε πετρέλαιο, Λιβύη. Όμως ο στρατηγός, έχει αποδείξει την ανικανότητά του στο ρόλο αυτό. Δεν κατάφερε να επιτύχει τις προσδοκίες των υποστηρικτών του, ούτε ολοκλήρωσε τα στρατιωτικά και γεωπολιτικά σχέδια που οι περιφερειακές και διεθνείς δυνάμεις οριοθέτησαν.

Ο αρχηγός του GNA στην Τρίπολη, Φαγέζ αλ-Σάρατζ, είχε πολλές συναντήσεις με τον Χαφτάρ, ήδη από το 2015. Πέρυσι, ο Σάρατζ ήταν τελικά πεπεισμένος ότι ο αντίπαλός του δεν σέβεται τις συμφωνίες και τις συνθήκες. Πράγματι, ο “Στρατάρχης” και οι σύμ-βουλοι του δήλωσαν, πολλές φορές, ότι δεν αναζητούν πολιτική λύση και συμφωνούν σε μια ειρηνευτική συμφωνία. Αυτή ήταν μια καταφανής πρόκληση, η οποία παραλύει τη Λιβύη. Πολλοί αναλυτές και παρατηρητές ερμηνεύουν την κατάσταση ως ένα μα-κροπρόθεσμο σχέδιο για να εξαντληθούν οι στρατιωτικές δυνάμεις που είναι πιστές στο GNA και να επιτρέψουν στον Χαφτάρ να εισέλθει στην Τρίπολη και να αναλάβει την εξουσία. Παρά την απερισκεψία του, την απόρριψη ειρηνικών λύσεων και την άρνηση της πολιτικής διαδικασίας, ενισχύεται καθημερινά και λαμβάνει περισσότερη πολιτική, στρατιωτική και υλικοτεχνική στήριξη. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί μόνο από την ιδέα της «δημιουργίας ενός νέου Μουαμάρ Καντάφι» στον οποίο μπορεί να παραδοθεί η Λιβύη.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η παρέμβαση της Τουρκίας στα τέλη του 2019 έχει μπερδέψει τις λοιπές διεθνείς δυνάμεις φέρνοντας κάποια ισορροπία στην περιοχή. Οι Ευρωπαίοι, που δεν είναι ικανοποιημένοι με την εμφάνιση της Τουρκίας στη σκηνή, έσπευσαν στο Βερολίνο στις 19 και 20 Ιανουαρίου να αναλάβουν την πρωτοβουλία για την ειρήνη στη Λιβύη. Η κατάπαυση του πυρός που η Άγκυρα και η Μόσχα είχαν αποφασίσει προηγουμένως, απορρίφθηκε από τον Χαφτάρ και τους συμμάχους του, οι οποίοι επέμειναν ότι η λύση θα ερχόταν με τα όπλα και ότι η συμμετοχή τους στις διεθνείς συ-ναντήσεις ήταν μόνο τυπική.

Τι θα συμβεί τώρα όμως, τώρα που οι δυνάμεις του Χαφτάρ βρίσκονται στα προάστια της Τρίπολης και της Μισράτα με υποστήριξη αέρος και εδάφους από τους συμμάχους τους; Είναι σαφές ότι είναι αποφασισμένος να αγωνιστεί μέχρι τέλους για να καταλάβει την πρωτεύουσα, ανεξάρτητα από το κόστος. Οι δυνάμεις στα δυτικά της Λιβύης έχουν τη θέληση να υπερασπιστούν την Τρίπολη, όχι όμως χωρίς την προμήθεια οπλισμού και εμπειρογνωμόνων που παρέχει η Τουρκία. Η υποστήριξη αυτή είναι καθοριστική.

Η κυβέρνηση του GNA πρέπει να αναλάβει τις ευθύνες που της αναλογούν. Πρέπει να επανεξετάσει το χειρισμό της μάχης, καθώς είναι μια “κυβέρνηση πολέμου” η οποία α-παιτεί μια στρατιωτική διοίκηση να αντιμετωπίσει τα γεγονότα και τις εξελίξεις στο πεδίο της μάχης. Το GNA χρειάζεται έναν αρμόδιο υπουργό Άμυνας και στρατιωτικό προσωπικό με εμπειρία για να ενώσει τις διαφορετικές πολιτοφυλακές σε μια ενιαία στρατιωτική ομπρέλα. Στην ανατολική Λιβύη, ο Χαφτάρ πάλεψε για σχεδόν τέσσερα χρόνια πριν οι αντίπαλοι του ηττηθούν και καταλάβει τις πόλεις τους. Σήμερα, διατηρεί τον έλεγχο μέσω του τρόμου, του εκφοβισμού και της σιδερένιας πυγμής. Εάν καταφέρει να εισέλθει στην Τρίπολη νικητής, θα την κυβερνήσει παρομοίως. Χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο καταπιεσμένος λαός της Λιβύης. Και το ερώτημα στην περίπτωση που το σενάριο αυτό επαληθευτεί είναι σαφές: Τι θα συμβεί όταν ο ίδιος δεν θα βρίσκεται πια στη ζωή;

*Ο Μηνάς Λυριστής είναι απόφοιτος Διεθνών Σχέσεων και Οργανισμών από το Πανε-πιστήμιο Αιγαίου και τελειόφοιτος μεταπτυχιακός φοιτητής Γεωπολιτικής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Share Button

 Φάνης Παπακωστίδης

Η κατάσταση στην περιοχή του Ιντλίμπ

Υπό ανηλεή βομβαρδισμό βρίσκεται η περιοχή του Ιντλίμπ τις τελευταίες ημέρες ενώ υπάρχουν συνεχείς μετακινήσεις των κυβερνητικών στρατευμάτων προς την εμπόλεμη ζώνη. Τοπικές πηγές αναφέρουν προετοιμασίες για μεγάλη επίθεση του συριακού στρατού με στόχο την κατάληψη των κύριων οδών Μ4 & Μ5 που συνδέουν το Χαλέπι με τη Δαμασκό και την Λαττάκεια στη μεσογειακή ακτή με βάση τα συμφωνηθέντα στην Αστάνα.[i] Ουσιαστικά πρόκειται για την ολοκλήρωση της επιχείρησης κατάληψης της περιοχής από τις δυνάμεις του προέδρου Άσαντ, αφού οι συγκεκριμένοι οδικοί άξονες διέρχονται από το κέντρο της βορειοδυτικής επαρχίας και απέχουν μερικές δεκάδες χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα. Οι συνεχείς βομβαρδισμοί από την συριακή και ρωσική πολεμική αεροπορία έχουν προκαλέσει κύματα προσφύγων προς την κατεύθυνση των συνόρων καθώς ο κάτοικοι προσπαθούν να ξεφύγουν από τις πολεμικές επιχειρήσεις.

Συνέχεια ανάγνωση

Εδώ θα πρέπει να τονίσουμε ότι στην εν λόγω περιοχή, που αποτελεί το τελευταίο προπύργιο της συριακής αντιπολίτευσης, βρίσκονται εγκλωβισμένοι και εκτοπισμένοι πάνω από 700 χιλ. άνθρωποι καθώς  αποτέλεσε τον τόπο συγκέντρωσης των αντικαθεστωτικών και τζιχαντιστών ανταρτών και των οικογενειών τους, έπειτα από τις περίφημες “συμφωνίες ειρήνευσης” με την κυβέρνηση.[ii] Σε αρκετές από αυτές τις συμφωνίες παρέχονταν η δυνατότητα σε περικυκλωμένους αντάρτες από άλλα πεδία μαχών της χώρας (π.χ Νταράα στο νότο ή Ντούμα γύρω από τη Δαμασκό), να εγκαταλείψουν την περιοχή τους και να μεταφερθούν μαζί με τις οικογένειές τους στο Ιντλίμπ. Με τον τρόπο αυτό η κυβέρνηση εξασφάλιζε την εκκαθάριση των περιοχών από αντικυβερνητικές δυνάμεις και περιόριζε τις απώλειες που απαιτούσε η εξάλειψη των θυλάκων αντίστασης. Για τους ηττημένους αντάρτες μια τέτοια συμφωνία έδινε μία τελευταία ευκαιρία σε αυτούς και τις οικογένειές τους να αποφύγουν το θάνατο ή τα πιθανά αντίποινα.

Η επιχείρηση για την ολοκληρωτική κατάληψη του Ιντλίμπ, καθυστέρησε λόγω των ραγδαίων εξελίξεων που υπήρξαν το προηγούμενο χρονικό διάστημα στην βορειοανατολική Συρία, με την αποχώρηση των δυνάμεων των ΗΠΑ[iii] από τα τουρκοσυριακά σύνορα και την δημιουργία ζώνης ασφαλείας εκ μέρους των τουρκικών δυνάμεων σε μέρος αυτών, με την σύμφωνη γνώμη και συμμετοχή της Ρωσίας. Ακολούθησε η προσέγγιση της ηγεσίας των Κούρδων της Συρίας αλλά και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), με την Μόσχα και την Δαμασκό προ του κινδύνου των τουρκικών ή  φιλικά προσκείμενων σε αυτή στρατευμάτων. Παρά την παραμονή δυνάμεων των ΗΠΑ στις περιοχές ανατολικά του Ευφράτη και κοντά στα ιρακινά σύνορα, όπου βρίσκονται και τα συριακά πετρελαϊκά πεδία, η μεγάλη πλειοψηφία των κούρδων της Συρίας κατοικεί εκτός των εν λόγω περιοχών και βρίσκονται υπό την προστασία των συριακών και ρωσικών στρατευμάτων.

Οι παραπάνω εξελίξεις οδήγησαν σε αναδιάταξη τις κυβερνητικές δυνάμεις και ανέβαλλαν τις επιχειρήσεις στο Ιντλίμπ, μέχρι την σταθεροποίηση της κατάστασης. Υπήρξαν μικρότερης εμβέλειας δράσεις στο μέτωπο, με τον συριακό στρατό να προωθείται σε περιοχές νότια-νοτιοανατολικά της επαρχίας, (στην περιοχή του Καν Σεϊχούν και προς την κατεύθυνση του Μααράτ αλ Νουμάν) σφίγγοντας ακόμα περισσότερο τον κλοιό και ακυρώνοντας ουσιαστικά οποιαδήποτε αντίδραση εκ μέρους των ανταρτών, κυρίως εναντίον μεγάλων αστικών κέντρων στο νότο όπως η Χάμα.[iv]

Επόμενη φάση της επιχείρησης θα στοχεύει σε εκκαθάριση των προαστίων του Χαλεπίου και την προώθηση των κυβερνητικών στρατευμάτων σε απόσταση αναπνοής από την ομώνυμη πρωτεύουσα της  επαρχίας Ιντλίμπ, καθιστώντας κάθε αντίσταση δύσκολη αφού θα δημιουργηθούν ασφυκτικές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες για τον πληθυσμό.[v] Ήδη στα σύνορα με την Τουρκία έχουν συγκεντρωθεί εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες από τις περιοχές των πολεμικών επιχειρήσεων, με τις συνθήκες διαβίωσης να είναι άθλιες.[vi]Ωστόσο δεν πρέπει να ξεχνάμε πως κυρίαρχες στο στρατόπεδο των ανταρτών, είναι οι τζιχαντιστικές ομάδες με κυριότερη την Χαγιάτ Ταχρίρ Αλ Σαμ (HTS) οι οποίες δηλώνουν πως θα συνεχίσουν τον πόλεμο μέχρι τέλους.

Από την Συρία στη Λιβύη

    Την ίδια στιγμή αξιοπρόσεκτη είναι η συμπεριφορά της Τουρκίας, η οποία έχει αποστασιοποιηθεί μεν από τις τζιχαντιστικές οργανώσεις, αλλά έχει “υφάνει” ένα δίκτυο φιλικά προσκείμενων ομάδων που δραστηριοποιούνται υπό την σκεπή του λεγόμενου “Συριακού Εθνικού Στρατου” (SNA). Στην περιοχή του Ιντλίμπ οι τζιχαντιστές κυριαρχούν αλλά στα υπόλοιπα συριακά εδάφη που ελέγχει η Τουρκία (Αφρίν, Αλ Μπαμπ και η ζώνη του Τελ Αμπιγιάντ), το πάνω χέρι έχουν οι “δικές” της ομάδες. Με τον τρόπο αυτό η Άγκυρα χρησιμοποιεί ως proxy αυτές τις ένοπλες δυνάμεις, περιορίζοντας τις απώλειες του τακτικού στρατού και του αντίστοιχου πολιτικού και κοινωνικού κόστους, ενώ παράλληλα αποποιείται οποιεσδήποτε φρικαλεότητες προκαλέσουν. Η συνεχής πίεση που ασκείται από τον κυβερνητικό στρατό στο Ιντλίμπ και οι επικείμενες νέες επιχειρήσεις, δημιουργούν μια μεγάλη δεξαμενη απελπισμένων ανταρτών οι οποίοι χρησμοποιούνται καταλλήλως από την Τουρκία.

Εγκλωβισμένοι καθώς είναι, έχουν την επιλογή να πολεμήσουν σε άλλο θέατρο επιχειρήσεων εκτός της Συρίας και συγκεκριμένα στη Λιβύη, έχοντας σαφώς καλύτερες αποδοχές και με την υπόσχεση απόκτησης της τουρκικής υπηκοότητας.[vii]Τα οφέλη από την χρήση μισθοφόρων εκ μέρους της Τουρκίας είναι τέτοια, που ώθησαν τον στρατιωτικό σύμβουλο του προέδρου Ερντογάν, Αντνάν Τανριβενρτί (Adnan Tanriverdi), να προτείνει την ίδρυση ιδιωτικής εταιρίας μισθοφόρων, αντίστοιχης της αμερικανικής Blackwater και της ρωσικής Wagner.[viii] Παρά την παραίτηση του λίγο μετά τις σχετικές δηλώσεις , οι εντυπώσεις από την συγκεκριμένη δήλωση παρέμειναν.[ix]

Αντίστοιχα στη Λιβύη η προώθηση των δυνάμεων του στρατάρχη Χάφταρ, επικεφαλής της κυβέρνησης της Βεγγάζης, οδήγησε την κυβέρνηση της Τρίπολης στην εσπευσμένη σύσταση συμμαχίας με την Άγκυρα,[x] γεγονός που προκάλεσε την εμφάνιση των πρώτων σύριων πολεμιστών στο λιβυκό έδαφος.[xi] Η αντίδραση της διεθνούς κοινότητας στην δήλωση του προέδρου Ερντογάν για αποστολή στρατευμάτων στην λιβυκή πρωτεύουσα,[xii] αυξάνουν τις πιθανότητες για την ενίσχυση του ρεύματος μεταφοράς τουρκικών proxy από το Ιντλίμπ στις ακτές της βόρειας Αφρικής. Αυτό διότι η Άγκυρα δεν θα ρισκάρει την μαζική αποστολή τουρκικών στρατευμάτων στη βορειοαφρικανική χώρα, αλλά όπως και στην περίπτωση της Συρίας, θα χρησιμοποιήσει μισθοφόρους ως proxy έχοντας τον εξοπλισμό, την εκπαίδευση και την εποπτεία τους υπό τον έλεγχο της.[xiii]

Οι αντισυσπειρώσεις

    Οι τουρκικές ενέργειες στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, έχουν θορυβήσει πολλούς παίκτες της περιοχής, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σ.Αραβία, η οποία παρασκηνιακά, εντείνει την προσπάθεια εξομάλυνσης των σχέσεων με τη Δαμασκό καθώς τους ενώνει η κοινή έχθρα προς τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και η ανάγκη αντιμετώπισης των “νεο-Οθωμανικών” επιδιώξεων της Τουρκίας όπως αυτές εκδηλώνονται στη Συρία, στο Κατάρ και τη Λιβύη.[xiv] Μια τέτοια προσέγγιση θα απέκοπτε σημαντικό αριθμό ένοπλων τζιχαντιστών από την στρατολόγησή τους εκ μέρους της Άγκυρας και θα διασπούσε το φιλοτουρκικό αντιπολιτευτικό μέτωπο, ενώ θα άνοιγε τον δρόμο για την συμμετοχή χωρών του Περσικού Κόλπου στην ανοικοδόμηση της κατεστραμένης από τον πόλεμο χώρας. Στην κινητικότητα αυτή θα μπορούσαμε να εντάξουμε και τις πρόσφατα αυξημένες ελληνο-σαουδικές επαφές[xv] αφού στις συμφωνίες μεταξύ Αγκυρας και Τρίπολης, περιλαμβάνεται μνημόνιο διαμοιρασμού των θαλασσίων οικονομικών ζωνών των δύο χωρών, εις βάρος των ελληνικών συμφερόντων εφόσον δεν λαμβάνεται υπόψη η επίδραση των ελληνικών νησιών.[xvi] Να τονίσουμε εδώ την μεγάλη βελτίωση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας και Ισραήλ[xvii] , την πρόσφατη υπογραφή συμφωνίας μεταξύ Ελλάδας , Κύπρου και Ισραήλ για την κατασκευή του υποθαλάσσιου αγωγού East Med[xviii] και τον για πρώτη φορά εκ μέρους του Ισραήλ, χαρακτηρισμό των πολιτικών της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή ως προκλητικών, τονίζοντας την σχέση του προέδρου Ερντογάν με την Μουσουλμανική Αδελφότητα.[xix] Εάν δε στο παζλ, προσθέσουμε και την Αίγυπτο η οποία τάσσεται ανοιχτά κατά της Τρίπολης στην Λιβύη, ο πρόεδρος της Αλ Σίσι, είναι δηλωμένος εχθρός των Αδελφών Μουσουλμάνων και η χώρα του συνεργάζεται με την Ελλάδα,  την Κύπρο και το Ισραήλ για την εκμετάλλευση των ενεργειακών κοιτασμάτων της αν. Μεσογείου,[xx]τότε θα έχουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα των συσχετισμών στην περιοχή.

Προφανώς, κάποιες από τις παραπάνω συνεργασίες, έχουν σαφή αντι-ιρανικό χαρακτήρα (π.χ. Σ.Αραβία-Ισραήλ), χωρίς όμως αυτό να ακυρώνει τη σημασία τους για την στάση τους έναντι των τουρκικών επιδιώξεων.

Με τις ΗΠΑ και τη Ρωσία πανταχού παρούσες ή φαινομενικά απούσες , παρατηρούμε πως η τζιχαντιστική ασθένεια κάνει μεταστάσεις, εφόσον γίνεται εργαλείο στα χέρια των αντίπαλων δυνάμεων, αδιαφορώντας για τον όλεθρο που προκαλεί.

 

[i]      https://syriadirect.org/news/syria%E2%80%99s-strategic-highways-open-interests-converge-with-no-clear-strategy/

[ii]     https://news.un.org/en/story/2020/01/1054871

[iii]    https://www.theguardian.com/world/2019/oct/09/turkey-syria-attack-latest-news-kurds-trump

[iv]    https://www.aljazeera.com/news/2019/08/syria-war-armed-rebels-withdraw-idlib-khan-shaikhoun-190820063255105.html

[v]     https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-begins-offensive-in-western-aleppo-video/

[vi]    https://www.aljazeera.com/news/2019/12/tens-thousands-flee-syrian-forces-continue-idlib-advance-191222183301011.html

[vii]    https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2020/01/turkey-syria-libya-enticement-divides-syrian-rebels.html

[viii]   http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2019/12/29/Turkey-s-top-military-advisor-proposes-mercenary-force-.html

[ix]    https://ahvalnews.com/turkey-politics/military-adviser-turkeys-erdogan-resigns-after-mahdi-remarks

[x]     https://foreignpolicy.com/2019/12/23/turkey-libya-alliance-aggressive-mideterranean/

[xi]    https://www.theguardian.com/world/2020/jan/15/exclusive-2000-syrian-troops-deployed-to-libya-to-support-regime

[xii]    https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/72546/libya-statement-spokesperson-increased-tension_en

[xiii]   https://www.nybooks.com/daily/2020/01/23/among-the-syrian-militiamen-of-turkeys-intervention-in-libya/

[xiv]   https://syrianobserver.com/EN/commentary/55596/saudi-arabia-heads-towards-damascus.html

[xv]    https://balkaneu.com/dendias-greece-saudi-arabia-relations-have-gained-momentum/

[xvi]   https://www.theguardian.com/world/2019/dec/06/greece-expels-libyan-ambassador-row-maritime-boundaries

[xvii]  https://www.capital.gr/diethni/3407088/israil-i-kubernisi-epitrepei-gia-proti-fora-stous-polites-tis-xoras-na-taxideuoun-sti-saoudiki-arabia

[xviii]  https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2020/01/israel-turkey-greece-cyprus-benjamin-netanyahu-natural-gas.html

[xix]   https://www.timesofisrael.com/in-first-turkey-included-as-threat-in-idfs-annual-intel-assessment/

[xx]    https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2020/01/israel-egypt-yuval-steinitz-natural-gas-leviathan-sea.html

Share Button

Γαλάνη Δέσποινα – Δανάη

Η διαμάχη στην Ουκρανία, ανάμεσα στο κεντρικό κράτος και την περιφέρεια Donbass, στην οποία οι αποσχιστές επιδιώκουν αποκοπή και ίδρυση νέου ανεξάρτητου κράτους, μετράει 6 χρόνια πλέον και περίπου 13.000 νεκρούς. Η ιδιαίτερη “ταυτότητα” της περιοχής – μεγάλο ποσοστό ρωσόφωνου πληθυσμού, επιθυμία μη ένταξης σε δυτικούς οργανισμούς, πλούσια εδάφη σε άνθρακα που έχουν οδηγήσει σε ραγδαία οικονομική ανάπτυξη ιδιαίτερα κατά τον 20ό αιώνα – καθιστά την ένταξή της στο ουκρανικό κράτος δύσκολη. Αν και η ένταση του κινήματος είναι άνευ προηγουμένου, η περιφέρεια έχει και στο παρελθόν εκδηλώσει ήπιες αποσχιστικές τάσεις. Συνέχεια ανάγνωση

Ιστορική Αναδρομή

Η περιφέρεια του Donbass υπάγεται στο ουκρανικό κράτος από το 1991, όπου με δημοψήφισμα επέλεξε να μείνει με την Ουκρανία, καθώς οι κάτοικοι της περιοχής δεν είχαν ξεχάσει πως ο Λένιν δεν τους άφησε να ανεξαρτητοποιηθούν. Η ξεχωριστή ταυτότητα της περιφέρειας από την Ουκρανία φαίνεται στο γεγονός ότι ζώνη ώρας τους παρέμεινε αυτή της Μόσχας και όχι της Ουκρανίας, για δύο ακόμη χρόνια μετά την ανεξαρτησία της. Η αντίληψη της περιφέρειας ότι είναι διαφορετική από το υπόλοιπο κράτος, έγινε αντιληπτή και στο συμβουλευτικό δημοψήφισμα του 1994 στις περιοχές Ντόνετσκ και Λούγκανσκ, με τα ζητήματα που ετίθεντο να είναι:

  • να καθιερωθεί η ρωσική γλώσσα ως επίσημη γλώσσα στην περιφέρεια, παράλληλα με την ουκρανική,
  • να καθιερωθεί η ρωσική ως επίσημη γλώσσα στη διοίκηση,
  • η Ουκρανία να ομοσπονδιοποιηθεί,
  • η Ουκρανία να έχει στενότερη σχέση με την Κοινοπολιτεία των Ανεξάρτητων Κρατών.

Αν και το 90% του πληθυσμού τάχτηκε υπέρ, το σχέδιο δεν εφαρμόστηκε, με αποτέλεσμα να τονωθεί η επιθυμία αυτονομίας αφού η κυβέρνηση δεν σεβάστηκε την επιθυμία της περιφέρειας. Για τον κατευνασμό, το κεντρικό κράτος προχώρησε σε παραχώρηση ευνοϊκών οικονομικών ρυθμίσεων, που τόνωσαν την οικονομία της περιοχής, κατευνάζοντας επιτυχώς το κίνημα.

Παρόλο που η κριτική απέναντι στο κεντρικό κράτος είναι έντονη, δεν παρατηρείται αξιόλογη δραστηριότητα που να υποδηλώνει τάσεις για απόσχιση. Το 1999 που εξελέγη κυβέρνηση φιλική προς την περιφέρεια και υπήρχε άμεση εκπροσώπηση, ο τότε Πρόεδρος της Ουκρανίας, ως αντάλλαγμα για την ψήφο στις εκλογές, έλαβε ευνοϊκά μέτρα για την περιοχή, με αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη εισροή χρήματος, κάτι που οδήγησε στην ιδιωτικοποίηση πολλών επιχειρήσεων και στην αύξηση της διαφθοράς. Η ολιγαρχική ελίτ που προέκυψε, έλεγχε πολιτικά και οικονομικά την περιοχή, κατάσταση που υφίσταται μέχρι και σήμερα.

Μέχρι τις αρχές του 2000 ο κρατικός έλεγχος στην περιοχή ήταν ιδιαίτερα μικρός και η ραγδαία οικονομική ανάπτυξη λόγω των μεγάλων αποθεμάτων άνθρακα, οδήγησε στην ενίσχυση της άποψης ότι ο νόμος δεν είναι το παν σε μια κοινωνία(legal nihilism). Το 2004, ξέσπασε η Πορτοκαλί Επανάσταση μετά τους δύο γύρους εκλογών που πραγματοποιήθηκαν με την δεύτερη αναμέτρηση – που κρίθηκε άκυρη – να φέρει ως νικητή τον Γιανουκόβιτς. Ο τρίτος και τελευταίος γύρος εκλογών ανέδειξε νικητή των Γιουσένκο, προκαλώντας αντιδράσεις στο Donbass. Στην περιφέρεια του Donbass, μόνο το 17,3% του πληθυσμού τάχθηκε υπέρ της επανάστασης, ενώ το 54,1% τη θεώρησε πραξικόπημα της δύσης. Μετά την εκλογή του ρωσόφιλου Γιανουκόβιτς στις επόμενες εκλογές, το 2012 αναγνωρίστηκε η ρωσική γλώσσα ως επίσημη στη διοίκηση της περιφέρειας, μαζί με την ουκρανική, κάτι που αποτελούσε αίτημα για χρόνια.

Το Νοέμβριο του 2013, με αφορμή την απόφαση του φιλορώσου Προέδρου Γιανουκόβιτς να σταματήσουν οι συζητήσεις στενότερης συνεργασίας με την Ευρωπαική Ένωση, ξέσπασαν διαδηλώσεις από δυτικόφιλους Ουκρανούς, γνωστές ως Euromaidan ή Επανάσταση της Αξιοπρέπειας. Είχαν τη στήριξη της διεθνούς κοινότητας, στο Donbass όμως 18/20 πολίτες τις θεώρησαν απειλή. και αρχικά ήταν ειρηνικές.  Όταν όμως η κυβέρνηση υπέγραψε αυστηρή νομοθεσία τον Ιανουάριο του 2014 και έκανε χρήση του σώματος Berkut για καταστολή των διαδηλωτών, τα πράγματα άλλαξαν, με τους νεκρούς μέχρι τον Φεβρουάριο να ανέρχονται στους 100. Ο Γιανουκόβιτς εγκατέλειψε την χώρα και αμέσως προκηρύχθηκαν οι εκλογές της 25ης Μαΐου του 2014. Μετά την αναχώρηση του καταργήθηκε το σώμα των Berkut και η ρωσική γλώσσα έπαψε να είναι επίσημη στην περιφέρεια. Ως συνέπεια, προκλήθηκε φόβος και ανασφάλεια στην περιφέρεια του Donbass, και έτσι ξέσπασαν διαδηλώσεις και φασαρίες με τους αποσχιστές να καταλαμβάνουν κρατικά κτίρια, με αίτημα την ανεξαρτησία από την Ουκρανία. Οι αναταραχές αυτές αναφέρονται και ως αντι-euromaidan. Η προσάρτηση της Κριμαίας από την Ρωσία, όξυνε την κατάσταση, δίνοντας στους αποσχιστές την εντύπωση ότι αν ασκήσουν πίεση θα προσαρτηθούν στη Ρωσία, όπως συνέβη στην Κριμαία.

Οι αποσχιστές, πραγματοποίησαν δημοψήφισμα στις 14 Μαΐου με το ερώτημα αν οι κάτοικοι επιθυμούν αυτονομία. Το 90% του πληθυσμού τάχτηκε υπέρ. Αν και το δημοψήφισμα δεν αναγνωρίστηκε ούτε από την διεθνή κοινότητα ούτε από την Ρωσική Ομοσπονδία, στις 12 Μαΐου κηρύχθηκε η ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντόνετσκ και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λούγκανσκ ως de facto κρατικοί μηχανισμοί. Έπειτα οι αποσχιστές προσπάθησαν να ιδρύσουν τη Νέα Ρωσία, εγχείρημα το οποίο λόγω μηδενικής στήριξης από το εξωτερικό και της έλλειψης συνοχής στο εσωτερικό του, πολύ σύντομα κατέρρευσε. Όπως παρατηρήθηκε στη συνέχεια, οι πολιτικοί αρχηγοί του κινήματος εξαφανίστηκαν και έμειναν όσοι βρίσκονται κοντύτερα στην Ρωσία, που δεν επιθυμούσαν όμως την προσάρτηση σε αυτή. Τον Φεβρουάριο του 2015 η Λαϊκή Δημοκρατία του Ντόνετσκ υπέγραψε μνημόνιο για τις αρχές οικοδόμησης του κράτους για πολιτική και ιστορική συνοχή, στο οποίο γίνεται αναφορά στα γεγονότα του 1990, 1994, 2004 και 2014, και στον όρο “πολυεθνικότητα”.

Η ταυτότητα του κινήματος

Στην προκειμένη περίπτωση, το αποσχιστικό κίνημα ξέσπασε σε έντονη μορφή, με αφορμή την ασυμβατότητα της ιδεολογίας της περιφέρειας με την υπόλοιπη Ουκρανία, αναφορικά με την διακοπή των συζητήσεων για συνεργασία με την Ευρωπαική Ένωση. Η φυγή του Γιανουκόβιτς από την χώρα, και η μετέπειτα κατάργηση της ρωσικής γλώσσας που είχε πλέον καθιερωθεί ως επίσημη στην περιφέρεια, δημιούργησε αβεβαιότητα στην περιφέρεια, με αποτέλεσμα η ιδεολογική διαφορά Ρωσία ή Δύση να οδηγήσει σε έκτροπα άνευ προηγουμένου. Πρόκειται για κίνημα που προσπαθεί να διαχωριστεί από διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος, μέσω της βίας με την στήριξη ενός τρίτου κράτους (Ρωσία), ακόμα και αν αυτό δεν παραδέχεται την άμεση εμπλοκή του.

Όταν αναφερόμαστε στο Donbass, αναφερόμαστε σε μια γεωγραφική περιοχή, η οποία ακόμα και μετά την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, διατηρεί στενές οικονομικές σχέσεις με την Ρωσία, στην οποία εξάγει προϊόντα παραγόμενα από τις βιομηχανίες της περιοχής, και όχι σε ένα σύνολο ανθρώπων με κοινή εθνική ταυτότητα. Οι λόγοι απαίτησης απόσχισης, άπτονται αφενός στην εξαιρετικά επωφελή για το Donbass οικονομική σχέση με την Ρωσία που θα πληττόταν με την στενότερη συνεργασία με την Ευρώπη και αφετέρου στην προδοσία που αισθάνθηκε η περιφέρεια από την υπόλοιπη Ουκρανία με τα έκτροπα των Euromaidan και τον απόηχό τους. Αναφορικά με τις οικονομικές και υλικές επιπτώσεις σύμπραξης με την Δύση, οι λόγοι δυσαρέσκειας είναι τρεις. Αρχικά, η σύμπραξη με την Ευρωπαική Ένωση αναπόφευκτα θα οδηγούσε σε μείωση των εμπορικών σχέσεων με την Ρωσία, κάτι που θα έπληττε το βιοτικό επίπεδο και την πλεονεκτική οικονομική θέση της περιφέρειας. Ακόμη, τα γνωστά μέτρα λιτότητας που λαμβάνονται από την ΕΕ, σε περίπτωση εφαρμογής τους θα έβλαπταν την τοπική οικονομία, σενάριο που φαντάζει απειλητικό για την πλειονότητα των πολιτών της περιοχής, καθώς ο πλουτισμός είναι το μόνο ουσιαστικό κοινό χαρακτηριστικό των κατοίκων. Τέλος, ως απειλή θεωρήθηκε η άνιση κατανομή που γίνεται από το κεντρικό κράτος, αφού στην περιφέρεια υπάρχει η αντίληψη ότι το κράτος προσφέρει πολύ λιγότερα από όσα η περιφέρεια. Όσον αφορά στο αίσθημα προδοσίας εξαιτίας των Euromaidan, θεωρήθηκαν ως απειλές η κατάργηση της ρωσικής γλώσσας από επίσημη και τα “ακροδεξιά” φρονήματα που εκφράζονται από την υπόλοιπη Ουκρανία.

Γίνεται αντιληπτό, ότι τα παραπάνω, συνιστούν ένα κίνημα με κυρίως πολιτικοοικονομικά κίνητρα ανεξαρτητοποίησης, χωρίς ουσιαστικά να υπάρχει κοινή ιδεολογική βάση. Σε αντίθεση με τα περισσότερα αποσχιστικά κινήματα, δεν υπάρχει συνοχή στην ταυτότητα των αυτονομιστών.

Πρόκειται για κίνημα Πρωταρχικών Δικαιωμάτων, καθώς οι κάτοικοι της περιφέρειας δεν έχουν υποστεί αδικία και εκμετάλλευση από το κεντρικό κράτος και η αιτιολόγηση της απόσχισης φαίνεται να είναι μονομερής. Η οντότητα, έχει συγκεκριμένα εδαφικά χαρακτηριστικά και σύνδεση με την γη στην οποία διαμένει – το έδαφος είναι ιδιαίτερα πλούσιο και οι κάτοικοι το εκμεταλλεύονται πολλά χρόνια – η πλειοψηφία των μελών επιθυμεί την απόσχιση και απουσιάζουν τόσο η κοινή ταυτότητα όσο και η συνέχεια και η συνοχή του κινήματος σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Πιο συγκεκριμένα, αν και στο παρελθόν είχαν παρουσιαστεί τάσεις απόσχισης μικρής έντασης, το κράτος με μικρές οικονομικές παραχωρήσεις κατάφερε να τις καταστείλει επιτυχώς – ενισχύοντας τον παραπάνω ισχυρισμό ότι βασικό τους κοινό στοιχείο είναι η επιθυμία πλουτισμού.

Η ταυτότητα των αποσχιστών του Donbass, από την έκρηξη της κρίσης το 2014 και έπειτα, δεν παρουσιάζει κοινά χαρακτηριστικά, τα οποία να έρχονται σε πλήρη αντιδιαστολή με την ουκρανική ταυτότητα, έτσι ώστε να μπορεί να δικαιολογηθεί η επιθυμία απόσχισης. Το αποσχιστικό κίνημα στο εσωτερικό του παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία ταυτοτήτων, με αποτέλεσμα, όπως θα φανεί και παρακάτω, τα μόνα επικρατούντα χαρακτηριστικά να είναι η προτίμηση της Ρωσίας από την Δύση και η επιθυμία πλουτισμού με αποτέλεσμα να μην μπορούμε να κάνουμε λόγο για κοινή ταυτότητα. Αυτό που κυριαρχεί στην περιοχή σε ευρύτερο πλαίσιο, είναι η διπλή ταυτότητα, δηλαδή η ρωσική και η ουκρανική. Η ρωσική γλώσσα είναι αυτή που ομιλείται περισσότερο συγκριτικά με την ουκρανική – αποτελώντας ένα από τα ελάχιστα στοιχεία όπου παρουσιάζεται σύγκλιση ανάμεσα στους αποσχιστές. Ένα ακόμη κοινό τους στοιχείο αποτελεί η συμπάθεια και νοσταλγία για την Σοβιετική Ένωση, χωρίς όμως αυτή η μεμονωμένη πεποίθηση να μπορεί να δικαιολογήσει απόσχιση. Αξίζει να υπογραμμιστεί ότι υπάρχει περισσότερη ταύτιση ως προς την ρωσική κουλτούρα, και όχι ως προς τη ρωσική πολιτική. Η έντονα βιομηχανική κουλτούρα της περιοχής, ως αποτέλεσμα της έντονης εκμετάλλευσης του πλούσιου σε ορυκτά εδάφους και η απόλυτη πίστη και εμπιστοσύνη στην ελίτ της περιοχής που από βιομηχανική, εξελίχθηκε σε πολιτική, φανερώνει τον υλιστικό χαρακτήρα και προσανατολισμό των ατόμων, που παρά τις όποιες διαφορές σε καταβολές, ιδεολογία ή κοινωνική θέση ενώνονται και στο βωμό του πλουτισμού, ακολουθούν τις ελίτ. Επιπλέον, η σύνδεση με το έδαφος που αναφέρθηκε παραπάνω, φαίνεται από την ανακήρυξη των Λαϊκών Δημοκρατιών του Ντόνετσκ και του Λούγκανσκ, οι οποίες αναφέρονται εμφανώς στο εδαφικό στοιχείο και όχι σε κάποιο κοινό χαρακτηριστικό που πιθανώς έχουν οι αποσχιστές. Μία επιπλέον απόδειξη της ανυπαρξίας της κοινής ταυτότητας, αποτελεί το γεγονός ότι οι ηγέτες του κινήματος τους αποκαλούν “people”.

Η ηγεσία έχει καταβάλει σημαντική προσπάθεια να δημιουργήσει διακριτή και κοινή ταυτότητα, αρκετή για να στηρίξει το ξέσπασμα του κινήματος. Βασικό άξονα της οικοδόμησης της τεχνητής ταυτότητας αποτελεί η καλή οικονομική κατάσταση της περιοχής, δημιουργώντας την εντύπωση ότι το Donbass όχι μόνο είναι ισάξιο, αλλά ανώτερο από την υπόλοιπη χώρα. Συγκεκριμένα, η οικονομία της περιφέρειας μέχρι το 2014 συνέβαλε 16% στο ΑΕΠ, και 30% στις εξαγωγές της χώρας,. Ακόμη, τονίζεται η σύνδεση που υπάρχει τη δεδομένη χρονική στιγμή με την Ρωσία, και στο παρελθόν με την Σοβιετική Ένωση, με σκοπό να τονιστεί η ήδη φιλορωσική τάση που υπάρχει στην περιοχή και να μην υπάρξει ταύτιση με την υπόλοιπη Ουκρανία που προτιμά τη Δύση και την ένταξη σε οργανισμούς της. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ηγέτες του κινήματος, χρησιμοποιούν σύμβολα της Σοβιετικής Ένωσης, όπως τον εορτασμό σοβιετικών επετείων και την σημαία την οποία είχε το Donbass την περίοδο της πλήρους του ανεξαρτησίας του με διάρκεια ενός μήνα, προκειμένου να εδραιωθεί ένα κοινό ιστορικό βάθος και να ενισχυθεί η όποια ομοιογένεια.

Συνεπώς, εντός του κινήματος, αν και πράγματι υφίστανται στις περισσότερες περιπτώσεις το κοινό στοιχείο της γλώσσας και η συμπάθεια προς την Ρωσία, οι αποσχιστές έχουν πολλές διαφορές μεταξύ τους, που παρά την προσπάθεια της ηγεσίας να τις παραβλέψει και να ενισχύσει τα κοινά, συνεχίζουν να υφίστανται. Κινητήριος μοχλός του κινήματος είναι κυρίως ο φόβος για καταστροφή των εμπορικών σχέσεων της περιφέρειας και η διαφορά άποψης για σύμπραξη με την Ευρώπη ή με τη Ρωσία και δευτερευόντως η απόκλιση στην πολιτική ιδεολογία με την υπόλοιπη Ουκρανία.

Ο ρόλος της Ρωσίας

Αναμφισβήτητα ο ρόλος της Ρωσίας είναι πολύ σημαντικός τόσο στο ξέσπασμα όσο και στη συνέχεια της διαμάχης. Αφορμή για την εμπλοκή αποτέλεσε η φημολογούμενη καταπίεση των ρωσόφωνων ουκρανών και ρώσων της περιοχής. Αν και ο Πούτιν δεν έχει παραδεχτεί την ανάμειξη της χώρας ούτε έχει δείξει προθυμία να προσαρτήσει το μέρος που θέλει να αποσχιστεί, όπως έγινε στην περίπτωση της Κριμαίας, έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι η περιοχή ιστορικά ανήκει στην Ρωσία, πρέπει να είναι ανεξάρτητη με δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού, και πως θα προστατεύσει τους ρωσόφωνους κατοίκους της περιοχής και τα δικαιώματά τους. Υπάρχει η πεποίθηση, ότι εκτός από το ότι προμηθεύει τους αποσχιστές με όπλα, έχει συμβάλει πολύ περισσότερο στην πορεία του κινήματος. Φημολογείται, ότι ήδη ένα μήνα πριν ξεκινήσουν τα έκτροπα στο Donbass είχαν σταλεί στρατεύματα και προσωπικό που δρούσαν υπογείως.

Βασικό κίνητρο της Ρωσίας για εμπλοκή στην περιοχή είναι ότι δεν επιθυμεί η Ουκρανία να περάσει εξ ολοκλήρου στην δυτική σφαίρα επιρροής. Αυτό επιτυγχάνεται με το να διατηρείται η έκρυθμη και εμπόλεμη κατάσταση εντός της Ουκρανίας, καθώς έτσι δύσκολα θα συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και σε οποιονδήποτε άλλο δυτικό συνασπισμό κρατών. Αυτό που ουσιαστικά επιδιώκει η Ρωσία, και μέχρι σήμερα καταφέρνει με μεγάλη επιτυχία, είναι να διατηρήσει την έκρυθμη κατάσταση στην  Ουκρανία – frozen conflict, με αποτέλεσμα η δεύτερη να μην είναι σε θέση να ενταχθεί σε δυτικούς οργανισμούς. Η Ρωσία πλέον έχει χαρακτηριστεί από την Ουκρανία ως “aggressor state”. Αξίζει να αναφερθεί ότι στο Donbass μόνο το 19,1% θεωρεί την Ρωσία υπεύθυνη, ενώ στην υπόλοιπη Ουκρανία το ποσοστό ανέρχεται σε 81,6%.

Το αποσχιστικό κίνημα οφείλει σε μεγάλο βαθμό την υπόστασή του και την αντοχή του στη ρωσική πρωτοβουλία και βοήθεια. Το Donbass σήμερα, βασίζεται εξ ολοκλήρου στη στήριξη της Ρωσίας σε στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτικό επίπεδο, με την μορφή κυρίως παροχής πολεμικού εξοπλισμού και τις επιχειρήσεις και βιομηχανίες της περιοχής να έχουν περάσει σε ρωσικό έλεγχο. Σε περίπτωση πλήρους απόσχισης του Donbass, λόγω της πλήρους εξάρτησης από την Ρωσία, αυτό δε θα είναι σε θέση να στηρίξει τις λειτουργίες ενός κράτους.

Συμπεράσματα

Σήμερα η κατάσταση παραμένει έκρυθμη, χωρίς να φαίνεται να επιτυγχάνεται συμφωνία για την επίλυση της διαμάχης στο άμεσο μέλλον. Οι Λαϊκές Δημοκρατίες του Ντόνετσκ και του Λούγκανσκ, όπως αυτοαποκαλούνται έχουν καταστρέψει τη βιομηχανία που υπήρχε στις περιοχές και έχουν πλήρως απομακρυνθεί από το Κίεβο. Τα Normandy Talks, με την συμμετοχή της Ρωσίας, της Γερμανίας, της Γαλλίας και της Ουκρανίας που πραγματοποιήθηκαν χωρίς αποτέλεσμα τόσο το 2016 όσο και το Δεκέμβρη του 2019, δε φαίνεται να έχουν άμεσα αποτελέσματα καθώς οι δύο πλευρές αδυνατούν να συμφωνήσουν στο πως θα λυθεί η διαμάχη, με την Ρωσία να ζητάει ειδικό status για την περιοχή ή διευρυμένη αυτονομία. Η ίδια η Ουκρανία, οφείλει πιο αποφασιστικά να ηγηθεί της επίλυσης της διαμάχης και να έρθει σε συνεννόηση με τους αποσχιστές, με πιθανή λύση να είναι η ομοσπονδιοποίηση της περιφέρειας του Donbass, ώστε να εξασφαλιστεί τόσο η αυτονομία που ζητούν οι αποσχιστές, όσο και να αποφευχθεί η διάλυση της χώρας.

Στο εσωτερικό της χώρας, οι απόψεις διίστανται καθώς είναι πολλοί αυτοί που δεν επιθυμούν συμβιβασμό με τη Ρωσία, κάτι που έχει προκαλέσει διαδηλώσεις. Άλλοι πιστεύουν ότι η σταδιακή αποκοπή του “πολιτικά επιβλαβούς” Donbass τα τελευταία χρόνια έχει βοηθήσει να μειωθεί σημαντικά η διαφθορά.

Λαμβάνοντας υπόψιν τα παραπάνω,μπορούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι το αποσχιστικό κίνημα της περιφέρειας του Donbass, αν και παρουσιάζει συνοχή σε ορισμένες περιπτώσεις εντός της αποσχιστικής ομάδας, δηλαδή την επιθυμία για πλουτισμό, στενότερες σχέσεις με την Ρωσία και όχι με την Δύση, και δευτερευόντως κοινό γλωσσικό υπόβαθρο, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει κοινή ταυτότητα. Τα γεγονότα της δεκαετίας του 1990 και του 2000 ως τα Euromaidan  το 2013, αν και υποδηλώνουν ότι το Donbass έχει ιδιαίτερο χαρακτήρα, διαφορετικό από της υπόλοιπης Ουκρανίας, δεν παρουσιάζουν αξιοσημείωτη τάση για απόσχιση ή συνοχή στην ταυτότητα του πληθυσμού της περιοχής. Σε κάθε περίπτωση, το κίνημα δεν είναι βιώσιμο και σε περίπτωση πλήρους ρήξης δεν θα είναι σε θέση να είναι αυτόνομο στηρίζοντας ορθά τις λειτουργίες ενός κράτους, καθώς βασίζεται εξ ολοκλήρου, οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά στη Μόσχα.

Βιβλιογραφία:

  1. Borysenko, V., Brammer, M. and Eichhorn, J. (n.d.). The Transnational “Neo-Eurasian” Network and its Preparation of Separatism in Ukraine 2005–2014
  2. Brumfield, B. (2014). Some Ukraine voters seen voting twice. [online] CNN. Available at: https://edition.cnn.com/2014/05/11/world/europe/ukraine-crisis/
  3. Crisis Group. (2016). Russia and the Separatists in Eastern Ukraine. [online] Available at: https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/russia-and-separatists-eastern-ukraine.
  4. Crisis Group. (2019). Rebels without a Cause: Russia’s Proxies in Eastern Ukraine. [online] Available at: https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/254-rebels-without-cause-russias-proxies-eastern-ukraine.
  5. (2019). Read Trump’s phone conversation with Volodymyr Zelensky. [online] Available at: https://edition.cnn.com/2019/09/25/politics/donald-trump-ukraine-transcript-call/index.html
  6. Danylenko, A. (2017). The “Doubling of Hallelujah” for the “Bastard Tongue”: The Ukrainian Language Question in Russian Ukraine, 19051916. Harvard Ukrainian Studies, [online] 35(1/4), pp.59–86. Available at: https://www.jstor.org/stable/pdf/44983535.pdf?ab_segments=0%252Fdefault-2%252Fcontrol&refreqid=excelsior%3A19c6c876480d01ed3967cc0e0afef43f
  7. Deutsche Welle (www.dw.com (2019). Ukraine: Rally over fears of capitulation to Russia at Paris summit | DW | 08.12.2019. [online] DW.COM. Available at: https://www.dw.com/en/ukraine-rally-over-fears-of-capitulation-to-russia-at-paris-summit/a-51579648
  8. Donbass Insider. (2019). The DPR recognizes as its national border the boundaries of the Donetsk region | Donbass Insider. [online] Available at: http://www.donbass-insider.com/2019/12/01/the-dpr-recognizes-as-its-national-border-the-boundaries-of-the-donetsk-region/
  9. “Donets’k Region – Regions of Ukraine – MFA of Ukraine”. gov.ua.
  10. Donets Basin | region, Europe | Britannica. In: Encyclopædia Britannica. [online] Available at: https://www.britannica.com/place/Donets-Basin
  11. e-Amyna. (2017). Το νέο Ρωσικό Στρατιωτικό Δόγμα και η εφαρμογή του Υβριδικού Πολέμου στην Ουκρανία – e-Amyna. [online] Available at: http://e-amyna.com/%CF%84%CE%BF-%CE%BD%CE%AD%CE%BF-%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B4%CF%8C%CE%B3%CE%BC%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CE%B5/
  12. eu. (2018). Separatism in Ukraine. [online] Available at: https://www.consilium.europa.eu/sl/documents-publications/library/library-blog/posts/separatism-in-ukraine/?fbclid=IwAR2q_5mwpnjLwbyvw_fyqvhFDiQ3L_UM3VWis5FOsKehna12SPofwWoPXac
  13. East Ukraine goes to the polls for independence referendum | The ObserverThe Guardian. 10 May 2014.
  14. Fischer, S. (2019). The Donbas conflict: opposing interests and narratives, difficult peace process. [online] SSOAR. Available at: https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/62708/ssoar-2019-fischer-The_Donbas_conflict_opposing_interests.pdf?sequence=1&isAllowed=y&lnkname=ssoar-2019-fischer-The_Donbas_conflict_opposing_interests.pdf.
  15. Giuliano, E. (2015). The Origins of Separatism POPULAR GRIEVANCES IN DONETSK AND LUHANSK. Columbia University.
  16. Giuliano, E. (2018). Who supported separatism in Donbas? Ethnicity and popular opinion at the start of the Ukraine crisis. [online] Available at: https://doi.org/10.1080/1060586X.2018.1447769.
  17. Khrestin, I. (n.d.). Constructing a Common Ukrainian Identity: An Empirical Study. [online] Available at: https://www.iwu.edu/political-science/res-publica/2002/Khrestin02.pdf
  18. McGlinchey, S., Karakoulaki, M. and Oprisko, R. eds., (2015). Ukraine and Russia: People, Politics, Propaganda and Perspectives.
  19. Motyl, A.J. (2019). Ukraine Is Better Off Without Donbass. Reintegration Would Mean Absorbing an Expensive Reconstruction and a Pro-Russia Populace. [online] Foreign Policy. Available at: https://foreignpolicy.com/2019/12/06/ukraine-better-without-donbass-costly-reconstruction-pro-russia-west/
  20. Myroniuk, A. (2019). Normandy format peace process timeline. [online] Kyiv Post. Available at: https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/normandy-format-peace-process-timeline.html?cn-reloaded=1.
  21. Nohlen, D& Stöver, P (2010) Elections in Europe: A data handbook, page 1976 ISBN 9783832956097
  22. Oliver Schmidtke, ed. (2008). Europe’s Last Frontier?. New York: Palgrave Macmillan. pp. 103–105. ISBN0-230-60372-6
  23. OHCHR, Report on the Human Rights Situation in Ukraine, 15 June 2014, 29, https://www.ohchr.org/Documents/ Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf
  24. Onuch, O., Hale, H.E. and Sasse, G. (2018). Studying identity in Ukraine. Post-Soviet Affairs, 34(2–3), pp.79–83.
  25. Osipian, A.O. (2016). Why Donbass Votes for Yanukovych: Confronting the Ukrainian Orange Revolution. [online] Research Gate. Available at: https://www.researchgate.net/publication/228646344_Why_Donbass_Votes_for_Yanukovych_Confronting_the_Ukrainian_Orange_Revolution.
  26. Pakhomenko, S. (2015). Identity Factor in Terms of the Ukrainian Crisis (the Example of The Donbas Region). Krakowska Akademia.
  27. Rácz, A. and Moshes, A. (2014). Not Another Transnistria-How sustainable is separatism in Eastern Ukraine?
  28. Roland-Dorian ENE (n.d.). THE WAR IN UKRAINE. https://www.academia.edu/17055067/THE_WAR_IN_UKRAINE.
  29. RFE/RL (2019). Death Toll Up To 13,000 In Ukraine Conflict, Says UN Rights Office. [online] RadioFreeEurope/RadioLiberty. Available at: https://www.rferl.org/a/death-toll-up-to-13-000-in-ukraine-conflict-says-un-rights-office/29791647.html.
  30. Shaw, J. (2019). Ukrainian And Russian Attempts At Peace In The Donbass Region. [online] The Organization for World Peace. Available at: https://theowp.org/ukrainian-and-russian-attempts-at-peace-in-the-donbass-region/
  31. Smoor, L. (2017). Understanding the Narratives Explaining the Ukrainian Crisis: Identity Divisions and Complex Diversity in Ukraine. Acta Universitatis Sapientiae, European and Regional Studies, [online] 11(1), pp.63–96. Available at: http://www.acta.sapientia.ro/acta-euro/C11/euro11-04.pdf.
  32. The Organization for World Peace (2017). War in Ukraine. [online] The Organization for World Peace. Available at: https://theowp.org/war-in-ukraine/
  33. The Pioneer (2014). Ukraine in search for identity & autonomy. [online] The Pioneer. Available at: https://www.dailypioneer.com/2014/columnists/ukraine-in-search-for-identity-and-autonomy.html
  34. “Ukraine denounces pro-Russian referendums”. The Globe and Mail. 11 May 2014. Retrieved 12 May 2014.
  35. Voronovici, A. (2019). Internationalist Separatism and the Political Use of “Historical Statehood” in the Unrecognized Republics of Transnistria and Donbass. [online] Routledge. Available at: https://doi.org/10.1080/10758216.2019.1594918.
  36. Wiener-Bronner, Daniel (11 May 2014). “Referendum on Self-Rule in Ukraine ‘Passes’ with Over 90% of the Vote”. The Wire. Retrieved 12 May 2014.
  37. Δασκαλάκης, Ι. (2016). ΚΡΙΣΗ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ (ΣΕΘΑ-25 Ιανουαρίου 2016) Ιπποκράτης Δασκαλάκης* – Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων. [online] Idis.gr. Available at: http://www.idis.gr/?p=3605.
  38. http://dione.lib.unipi.gr/xmlui/bitstream/handle/unipi/10218/Solonisin_Viktoria.pdf?sequence=1&isAllowed=y

https://deps.panteion.gr/images/aposxistika-kinimata-10-101-19.pdf

1 2 3 153