για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική

Διεθνης Πολιτικη

Share Button

Του: Δρος. Νικόλα Παναγιωτίδη

Διευθυντού GEOPAME, Επιστημονικού Συνεργάτου Κέντρου Ανατολικών Σπουδών

Eισαγωγή

Η επανεκλογή του Ταγίπ Ερντογάν στην Τουρκική Προεδρία τον τον Ιούνιο του 2018 τον κατέστησε τον απόλυτο κυρίαρχο στο τουρκικό πολιτικό σύστημα, όπως άλλωστε ήταν και η πολιτική στοχευση του.

Κατακτώντας πλέον τις ενισχυμένες εξουσίες που υιοθετήθηκαν από το λαϊκό δημοψήφισμα του Απριλίου 2017, είναι έτοιμος – όπως  πολλάκις ανέφερε  – να συνεχίσει όχι μόνο με την εσωτερική μεταμόρφωση της Τουρκίας αλλά και με τον εξωτερικό προσανατολισμό του τουρκικού κράτους. Όπως έχουν επισημάνει πολλοί αναλυτές[1] το νέο προεδρικό σύστημα θέτει σε προεξέχουσα ηγεμονική θέση και ρόλο το πόστο του προέδρου της Τουρκικής  Δημοκρατίας.

Στην ουσία, το νέο πολιτικό σύστημα παραβιάζει μια παλιά αρχή της πολιτικής, τον διαχωρισμό των εξουσιών[2] που κωδικοποίησε ο Γάλλος φιλόσοφος Montesquieu κατά τη διάρκεια του Διαφωτισμού,[3] η οποία θεωρείται ως ο κύριος πυλώνας των σύγχρονων φιλελεύθερων δημοκρατικών πολιτικών συστημάτων. Δεν είναι μυστικό ότι ο Ερντογάν τάσσεται ενάντια στον διαχωρισμό των εξουσιών.  Ο ίδιος περιέγραψε τον διαχωρισμό των εξουσιών ως ” το κύριο εμπόδιο στη διακυβέρνηση του κράτους που εμποδίζει την εισαγωγή νέων υπηρεσιών προς όφελος του λαού.”[4] Συνέχεια ανάγνωση

Πιο συγκεκριμένα, ο Τούρκος πρόεδρος είναι πλέον σε θέση να να παρεμβαίνει σε όλο το φάσμα των κρατικών εξουσιών, από  τα δικαστήρια μέχρι τη νομοθετική λειτουργία, ενώ είναι σε θέση να εκδίδει διατάγματα και να παρακάμψει το κοινοβούλιο, ειδικά σε  θέματα εξωτερικής πολιτικής. Με άλλα λόγια, από το νέο πολιτικό σύστημα  απουσιάζουν τα απαιτούμενα “checks and balances”οδηγώντας σε υπερβολική συγκέντρωση εξουσιών για τη θέση του Προέδρου.

Σε αυτό το άρθρο θα ασχοληθούμε κυρίως με την  εξωτερική πολιτική της Τουρκίας, καθώς όπως θα δούμε πιο κάτω δυνητικά θα επηρεάσει πολλά κράτη της Εγγύς Ανατολής αλλά και την Ελλάδα και την Κύπρο στην Ανατολική Μεσόγειο. Ενα και πλέον χρόνο μετά την εκλογή του Ταγίπ Ερντογάν έχουν δωθεί τα πρώτα «δειγματα γραφής» τα οποία μας βοηθούν να αποκρυσταλλώσουμε καλύτερη εικόνα για την τουρκική εξωτερική πολιτική.

Η ανάλυση εμπίπτει στην ρεαλιστική σχολή σκέψης συνδυάζοντας δύο σημαντικά ρεύματα των Διεθνών Σχέσεων  του νεορεαλισμού[5] και του νεοκλασικού ρεαλισμού.[6]

Όπως κατέδειξε η προϊούσα σύγκρουση Τουρκίας- ΗΠΑ με αφορμή το θέμα της κράτησης και ζητούμενης από τις ΗΠΑ απελευθέρωσης του Αμερικανού πάστορα Άντριου Μπράνσον[7] οι τουρκικές κυβερνητικές δράσεις συναντούν προσκόμματα  από τις δράσεις-αντιδράσεις τις υπερδύναμης, τα οποία  θα πρέπει να προσπελάσει η Τουρκία. Η Άγκυρα αναγκάστηκε να ενδώσει στην οικονομική πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών και να απελευθερώσει τον πάστορα Μπράνσον τον Οκτώβριο του 2018. Η κρίση στις σχέσεις μεταξύ των δύο συμμάχων έχει ενταθεί λόγω της αποφάσης της Άγκυρας να προχωρήσει με την αγορά των αντιπυραυλικών συστημάτων S-400 από την Ρωσία. Ωστόσο, παρά τις τριβές στις σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας οι δυο Νατοϊκοί σύμμαχοι δεν έχουν διαρρήξει τις σχέσεις τους.

Πολιτικό Ισλαμ και Εξωτερική Πολιτική

Το νεο-οθωμανικό όραμα του Ερντογάν και των ομοϊδεατών του στο κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης ΑΚP για την περιοχή του είναι ασυμβίβαστο με το διεθνές δίκαιο, καθώς επιδιώκει να αναθεωρήσει το νομικό και πολιτικό status quo στην περιοχή. Πιο συγκεκριμένα, ο Ερντογάν και άλλοι Τούρκοι αξιωματούχοι, έχουν πολλές φορές αμφισβητήσει την κυριαρχία πολλών ελληνικών νησιών.[8]

Όπως διαφάνηκε από την  μέχρι τώρα  θητεία του Ερντογάν στην προεδρία – με τις ενισχυμένες της εξουσίες  – τα νέα δεδομένα προοιωνίζονται περαιτέρω αστάθεια στην περιοχή.

Ο Ερντογάν θα συνεχίσει να δρα με βάση τα ιδεολογικά θεωρήματα του πρώην υπουργού Εξωτερικών και πρώην πρωθυπουργού Αχμέτ Νταβούτογλου.[9] Συγκεκριμένα, η θεωρία του “στρατηγικού βάθους”[10] θεωρείται  η πολιτική βίβλος των ισλαμιστών στην Τουρκία. Το προαναφερθέν θεωρητικό υπόβαθρο σε συνδυασμό με τη θεωρία του Ευρασιανισμού επηρεάζουν και κατευθύνουν την τουρκική εξωτερική πολιτική. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν πληροφορίες ότι μετά το αποτυχημένο πράξικοπημα του Ιουλίου του 2016 άτομα που εμφορούνται από αντιαμερικανισμό και είναι υποστηρικτές του Ευρασιανισμού εχουν καταλάβει θέσεις στους κρατικούς θεσμούς.[11]

H Toυρκία φιλοδοξεί να καταστήσει την Τουρκία το επίκεντρο της περιοχής της λόγω του ιδιαίτερου “ιστορικού, γεωγραφικού και πολιτιστικού βάρους” ως διάδοχο κράτος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.[12] Από αυτή την άποψη, επιθυμεί να καταστεί παγκόσμιος πόλος εξουσίας[13] και όχι μόνο μια περιφερειακή δύναμη. Εκτός από τη στρατιωτική της δύναμη, ένα άλλο εργαλείο στη διάθεση της Άγκυρας είναι η προβολή της λεγόμενης μαλακής ίσχυος (soft power) στους απανταχού μουσουλμάνους είτε της Εγγύς Ανατολής, της Ασίας ή της Αφρικής.[14] Τέλος αξίζει να σημειωθεί ότι οι ισλαμιστές θεωρούν το  Ισλάμ ανώτερο από το δυτικό τρόπο ζωής σε διάφορα επίπεδα (ιδεολογικό, ηθικό, πολιτισμικό)[15] και γι’ αυτό το λόγο είναι καχύποπτοι έναντι της Δύσης την οποία κατηγορούν για υποκρισία, αλαζονεία και ιμπεριαλισμό. Οι αντιλήψεις αυτές της πολιτικής ελίτ στην Τουρκία αναπόδραστα την επηρεάζουν στον τρόπο που ασκεί την εξωτερική της πολιτική.

 Σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ

Ο Ερντογάν θα συνεχίσει να προβάλλει τον εαυτό του ως πρόμαχο και προστάτη των απανταχού μουσουλμάνων και ιδιαίτερα του παλαιστινιακού κινήματος της Χαμάς στη Γάζα, διευρύνοντας το χάσμα μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, δύο σύμμαχες χώρες  μέχρι το 2010, όταν το επεισόδιο Mavi Marmara διατάραξε τις σχέσεις τους.

Τα συγκλίνοντα οικονομικά συμφέροντα έφεραν τις ισραηλινοτουρκικές σχέσεις σε μια πορεία συμφιλίωσης υπογράφοντας και σχετική συμφωνία τον Ιούνιο του 2016, αλλά τα τραγικά περιστατικά στη Γάζα τον περασμένο Μάιο (2018) προκάλεσαν εντάσεις για άλλη μια φορά τις διμερείς τους σχέσεις.

Οι δύο χώρες ανακάλεσαν τους πρεσβευτές τους, ενώ Βενιαμήν Νετανιάχου και Ταγίπ Ερντογάν αλληλοδιαπληκτίστηκαν για το πιο είναι το πιο «φασιστικό κράτος» η Τουρκία ή το Ισραήλ.[16]  Το όλο σκηνικό όπως εκτυλίχθηκε με φόντο τις τουρκοϊσραηλινές σχέσεις κατέδειξε για ακόμη μια φορά ότι την πρωτοκαθεδρία στην εξωτερική πολιτική των κρατών έχουν τα θέματα ασφάλειας με την οικονομία να έπεται.[17]

Σε συνέντευξη του στην εφημερίδα Καθημερίνη[18] τον Φεβρουάριο του 2016 ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Γιούβαλ Στάινιτζ δεν είχε αποκλείσει το ενδεχόμενο κατασκευής δεύτερου αγωγού που θα μεταφέρει ισραηλινό φυσικό αέριο προς την Τουρκία. Όπως είχε αναφέρει χαρακτηριστικά το «Ισραήλ ως μικρή χώρα θα καταναλώσει το 50 τοις εκατό του φυσικού του αερίου και το άλλο θα το εξάγει προς την Αίγυπτο και την Τουρκία».

Ωστόσο η σύγκλιση οικονομικών συμφερόντων μεταξύ των δύο κρατών που εκφράστηκε με την επιθυμία του Ισραήλ να εξάγει μέρος του φυσικού αερίου του προς την Τουρκία, αλλά και η συμφωνία συμφιλίωσης το 2016 δεν στάθηκε ικανή να επανασυγκολλήσει την εμπιστοσύνη μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβιβ, η οποία δεν προβλέπεται να επανακτηθεί σύντομα ή για να το θέσουμε διαφορετικά όσο ο Ταγιπ Ερντογάν βρίσκεται στο πηδάλιο της εξουσίας.

 Ελληνοτουρκικές σχέσεις και Κυπριακό Πρόβλημα

Όσον αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ο  τουρκικός στρατηγικός επεκτατικός στόχος να αποκτήσει η Άγκυρα  «ζωτικό χώρο» εις βάρος της Ελλάδας θα συνεχίσει να δημιουργεί τριβές  στις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών, ενώ ο τουρκικός αναθεωρητισμός που εκδηλώνεται δια στόματος του Ταγίπ Ερντογάν-αλλά και άλλων Τούρκων αξιωματούχων- όσον αφορά τη Συνθήκη της Λωζάννης και οι συχνές τουρκικές παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου θα συνεχίσουν να αποτελούν μεταβλητή που θα είναι ευεπίφορη σε αστάθεια και επικείμενη κλιμάκωση.

Το ευφυολόγημα του Τούρκου Προέδου ότι «τα νόμικά σύνορα μεταξύ Ελλάδας… και Τουρκίας είναι διαφορετικά από τα σύνορα της καρδιάς του» δείχνει ξεκάθαρα ότι η τουρκική εξωτερική πολιτική κινείται προς επεκτατικές και αναθεωρητικές κατευθύνσεις.

Πρέπει σε αυτό το σημείο να υπογραμμίσουμε ότι η Τουρκία ποτέ δεν αποδέχτηκε την προσάρτηση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα.[19] Αυτό το γεγονός  αποτελεί μια από τις αιτίες που τροφοδοτεί τον τουρκικό αναθεωρητισμό  εις βάρος της κυριαρχίας των ελληνικών νησιών.

Πιο αναλυτικά, από την οπτική του διεθνούς δικαίου οι θέσεις της Τουρκίας είναι διαμετρικά αντίθετες από αυτές της Ελλάδας. Η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει υφαλοκρηπίδα στα νησιά του Αιγαίου και στην ΚΔ- αλλά ούτε και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ)- θεωρώντας τα εξάρσεις του βυθού που επικάθεινται στην δική της υφαλοκρηπίδα.[20] Επιστρατεύει δε άλλα ανύποστατα επιχειρήματα όπως το γεγονός ότι το Αιγαίο αποτελεί ημίκλειστη θάλασσα που πρέπει να εφαρμοστούν ειδικοί κανόνες που αποκλείνουν από το διεθνές δίκαιο.

Την ίδια ώρα, η απειλή εναντίον της Ελλάδας με Casus Belli σε περίπτωση που επεκτείνει η Αθήνα τα χωρικά της ύδατα στα 12 ν.μ προστίθεται στο όλο λανθάνον συγκρουσιακό των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Εστιάζοντας κυρίως στο Κυπριακό Πρόβλημα σε μια περίοδο όπου γίνεται προσπάθεια να υπάρξει συμφωνία για τους όρους αναφοράς, θεωρούμε απίθανο ο Τούρκος ηγέτης να κάνει οποιαδήποτε ειλικρινή κίνηση προς την επίλυση του προβλήματος. Η τουρκική εμμονή με τη διατήρηση εγγυητικών δικαιωμάτων και στρατού στην Κύπρο[21] εξατμίζει κάθε ελπιδοφόρα προοπτική προς μια βιώσιμη και δίκαιη λύση του προβλήματος. Επιπλέον, όπως θα δούμε και πιο κάτω ο τουρκικός εκβιασμός-εξαναγκασμός στην  ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας στέλλει τα ανάλογα μηνύματα στην ελληνική πλευρά για τις προθέσεις και την ποιότητα λύσης που η Τουρκία επιδιώκει.

Επιπρόσθετα, κατά την άποψη μας οι εντάσεις στις σχέσεις ΗΠΑ- Τουρκίας επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο την προοπτική να ασκηθούν πιέσεις από την υπερδύναμη προς όφελος της Κύπρου.[22]

Η  Άγκυρα θα συνεχίσει την εξαναγκαστική της στρατηγική[23] που εκφράζεται με απειλές προς την Κυπριακή Δημοκρατία σχετικά με τα δικαιώματα της τελευταίας στην Αποκλειστική Οικονομική της Ζώνη στη Μεσόγειο. Στις αρχές Σεπτεμβρίου 2018, ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου επανήλθε στην τακτική των απειλών[24] προειδοποιώντας τους Ελληνοκύπριους για το θέμα των υδρογονανθράκων ότι «εάν πιστεύουν ακόμα ότι δεν έχουν κάτι να χάσουν, κάνουν λάθος». Απειλές εξακόντισε και εναντίον των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην κυπριακή ΑΟΖ λέγοντας ότι «κανένα ξένο κράτος, εταιρεία ή όχημα δεν μπορεί να πραγματοποιήσει μη εγκεκριμένη ερευνητική ή επιστημονική δράση στην τουρκική υφαλοκρηπίδα και τις θαλάσσιες περιοχές που βρίσκονται πάνω της» και ανακοινώνει τουρκικές έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο»

Η απόφαση της Τουρκίας να στείλει δυο γεωτρύπανα τον  «Πορθητή»,[25] ανοικτά της Πάφου (δυτικά του Ακάμα)  και το Γιαβούζ ανατολικά ανοικτά της χερσονήσου της Καρπασίας, τα οποία  προέβησαν σε διενέργεια γεωτρητικών δραστηριοτήτων συνιστά κατάφωρη παραβίαση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της ΚΔ. Ειδικά η δεύτερη γεώτρηση στα δυτικά του νησιού πραγματοποιήθηκε εντός των χωρικών υδάτων της ΚΔ.[26]

Καταληκτικα, σε αυτή την ενότητα ας σημειώσουμε ότι αποτελεί στρατηγικό στόχο της Τουρκίας εντασσόμενο στην υψηλή της στρατηγική η εξισορρόπηση της υπεροχής του ελληνικού ναυτικού σε συνδυασμό με τη συνεχή αμφισβήτη της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίου,[27] ενώ υποτάσσει την παράνομη κατοχή της Κύπρου στις ευρύτερες γεωστρατηγικές της βλέψεις αφού θεωρεί ότι χωρίς τον έλεγχο της νήσου[28] δεν μπορεί να ασκήσει παγκόσμια αλλά ούτε και περιφερειακή πολιτική.

Συνδυαστικά με  τα όσα εκτέθηκαν παρπάνω, πρέπει κάποιος να εστιάσει στο τουρκικό ιδεολόγημα περί « Γαλάζιας Πατρίδας», το οποίο αποτελεί το κυριότερο όχημα του τουρκικου αναθεωρητισμού εις βάρος της Ελλάδας και της ΚΔ. Οπως έχουμε αναφέρει ήδη η Τουρκία δεν αναγνωρίζει υφαλοκρηπίδα στα νησιά του Αιγαίου και στην Κύπρο. Θεωρεί δε ότι τα  τεμάχια 1-4-5-7-8 και 9 ως μέρος της δικής της υφαλοκρηπίδας. Με την ίδια λογική αρνείται ότι το σύμπλεγμα του Καστελορίζου/Μεγίστης είναι το σημείο που τέμνονται οι ελληνική με την ΑΟΖ της ΚΔ. Αρα λοιπόν, με τη λογική της Άγκυρας η «Γαλάζια Πατρίδα» είναι ένας ενιαίος γεωπολιτικά χώρος τον οποίον πρέπει να ηγεμονεύσει εις βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου, «απδίδοντας» στα νησιά μόνο δικαίωμα αιγιαλίτιδας ζώνης και όχι υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ.Σύμφωνα με χάρτες που παρουσίασε εμφανίζει την τουρκική υφαλοκρηπίδα μέχρι την Κρήτη!

 Παραβίαση της Κυριαρχίας της Συρίας

Ο τουρκικός στρατός με τις επιχειρήσεις «Ασπίδα του Ευφράτη-Αύγουστο 2016» και   «Κλάδος Ελαίας- Ιανουάριο 2018» παραβίασε τη συριακή κυριαρχία, επικαλούμενος ανησυχίες για τις πολιτικές βλέψεις των Κούρδων στη  Βόρεια Συρία για απόκτηση διευρυμένης αυτονομίας  στα όρια του συριακού κράτους. Μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι με την πάροδο του χρόνου τα στρατηγικά σχέδια της Τουρκίας θα αποτελέσουν πηγή τριβών με τη Δαμασκό, την Μόσχα και άλλους τοπικούς και περιφερειακούς δρώντες. Η επίθεση του συριακού στρατού με την υποστήριξη της Ρωσίας στην Ιντλίμπ τον περασμένο Αύγουστο, οι μάχες με τους αντικαθεστωτικούς σε αποσταση αναπνοής από τουρκικά παρατηρητήρια στην περιοχή και απειλές της Τουρκίας εναντίον του καθεστώτος Άσαντ είναι ενδεικτικές του εκρηκτικού μείγματος που δημιουργείται στην περιοχή.

Επιπλέον, οι τουρκικές ενέργειες στη Συρία δημιουργούν υποψίες για τις προθέσεις της. Τι σχεδιάζει να κάνει η Τουρκία στη Συρία; Θα αφήσει την περιοχή που κατέλαβε ή σκοπεύει να μείνει; Πολλοί αναλυτές σημειώνουν ότι η Άγκυρα χρησιμοποιεί πολιτικές νεοαποικιακού χαρακτήρα στη βόρεια Συρία. Έχει ήδη δημιουργήσει τρία πανεπιστήμια και σχεδιάζει να ανοίξει άλλο στην πόλη Αλ-Μπαμπ,[29] την οποία ο τουρκικός στρατός κατέλαβε κατά τη διάρκεια της επιχείρησης Ασπίδα του Ευφράτη (Αύγουστος 2016-Μάρτιος 2017).

Ένα σημαντικό ερώτημα είναι τι θα συμβεί με όλα αυτά τα ιδρύματα που είναι εγκατεστημένα στη Συρία; Εάν ο Συρος Πρόεδρος Bashar al-Assad αναλάβει τον έλεγχο αυτών των περιοχών, τα πανεπιστήμια θα τεθούν υπό τον έλεγχο της Συριακής Κυβέρνησης;

Επιπρόσθετα, η αντίθεση της Τουρκίας στα σχέδια του Σύρου Προέδρου Μπασιάρ Αλ Ασαντ για ανακατάληψη της Ιντλίμπ ενδεχόμενα να την φέρουν σε σύγκρουση με τη Ρωσία, η οποία ευνοεί την επιχειρήση του συριακού στρατού.

Ας  περάσουμε τώρα στο άλλο καυτό ζήτημα, αυτό των αμερικανοτουρκικών σχέσεων που έχουν περιέλθει στο χειρότερο σημείο των τελευταίων δεκαετιών.

Αμερικανοτουρκικές σχέσεις:Οριστικό διαζύγιο ή επανασυγκόλληση;

Οι αμερικανο-τουρκικές σχέσεις επιδεινώθηκαν σταδιακά από το 2002 όταν ανέλαβε την εξουσία στην Τουρκία το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ). Ωστόσο, οι δύο πλευρές ουδέποτε θεώρησαν ότι εγκατέλειψαν την επίσημη συμμαχική τους σχέση τους, ως μέλη του Οργανισμού  Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ). Το Κουρδικό Ζήτημα στη βόρεια Συρία αποτελεί ένα συνεχές αγκάθι που διαταράζει συχνά τις σχέσεις μεταξύ των δύο συμμάχων, επειδή οι μαχητές των Κούρδων ήταν οι βασικοί εταίροι των ΗΠΑ επί του εδάφους για την καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους (ISIS).

Οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών το 2018 περιήλθαν στο ναδίρ ένεκα της παρατεταμένης άρνησης της Τουρκίας να απελευθερώσει τον Αμερικανό πάστορα που ήταν υπό κράτηση στην Τουρκία με κατηγορίες για υπόθαλψη τρομοκρατικής οργάνωσης.[30]

Όσον αφορά το Κουρδικό, η Άγκυρα συνεχίζει να έχει έντονη ανησυχια για τα αυτονομιστικά σχέδια των Κούρδων στη Βόρεια Συρία, καθώς φοβάται ότι τυχόν εξελίξεις εκεί θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν αποσχιστικές τάσεις στη νοτιοανατολική Τουρκία, όπου κατοικούν περίπου 10 εκατομμύρια Κούρδοι.

Η συνάντηση του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μαικ Πομπέο με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Μεβλουτ Τσαβούσόγλου τον  Ιούνιο του 2018 και η ανακοίνωση ενός Οδικού Χάρτη[31] για την αποχώρηση των Κούρδων από τη συριακή πόλη Μανμπιτζ στη Βόρεια Συρια δεν φαίνεται να έχει επιλύσει τις μεταξύ τους διαφορές για το όλο ζήτημα.

Η συνεχής πίεση που ασκούσε η Άγκυρα επι των ΗΠΑ παίζοντας το χαρτί της απειλής επέμβασης του τουρκικού στρατού ανατολικά του Ευφράτη, όπου βρίσκονται οι Κούρδοι-κύριοι σύμμαχοι των Αμερικανών στον αγώνα κατα του ISIS-oδήγησε σε μια σύμφωνία για τη δημιουργία “Ζώνης Ασφαλείας” στη Βόρεια Συρία. Ωστόσο, μεταξύ άλλων, οι ασάφειες που περιβάλλουν το βάθος της ζώνης αυτής, αλλά και άλλες λεπτομέρειες για το θέμα δημιουργούν ερωτηματικά αν τελικά θα εφαρμοστεί η συμφωνία. Αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι θα δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα και ενδεχόμενα να αποτελέσει εστία  τριβών και έντασεων σε περιφερειακό επίπεδο.[32]

Επίσης η πρόθεση της Άγκυρας να μεταφέρει  σε μια περιοχή με αμιγείς κουρδικούς πληθυσμούς Σύρους πρόσφυγες αν γίνει πράξη θα δημιουργήσει αναταραχή στη Βόρεια Συρία. Πάντως, παρά τη συμφωνία, η απειλή επέμβασης του τουρκικού στρατού δεν φαίνεται να εκλείπει,[33]γεγονός που καταδεικνύει τη διαιώνιση αρκετών διαφωνιών για το επίμαχο θέμα.

Σε κάθε περίπτωση οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις  κινούνται σε αχαρτογράφητα νερά παρά την προσπάθεια να εξευρεθεί ένας κοινός παρονομαστής κατανόησης σε διάφορα πεδία. Την ίδια ωρα, οι διεθνείς  επενδυτές  δείχνουν ακόμη ανήσυχοι για την πορεία της τουρκικής οικονομίας. Οι ΗΠΑ πάντως είναι σε θέση να επιβάλουν κυρώσεις εναντιον της Τουρκίας και να την πειθαρχήσουν σε περίπτωση που ανακύψουν εκ νέου διαφορές που είναι αγεφύρωτες. Αυτό δεικνύει η υπόθεση του Αμερικανού πάστορα Μπράνσον.

Υπενθυμίζουμε ότι ο Τραμπ είχε λάβει αποφάσεις για οικονομικές κυρώσεις εναντίον της Τουρκίας- με σκοπό τον εξαναγκασμό της και την επιβολή της αμερικανικής βούλησης επί της Άγκυρας που όπως φαίνεται τελικά απέδωσε, αφού τελικά ο πάστορας απελευθερώθηκε τον Οκτώβριο του 2018. Η Τουρκία είχε κατηγορήσει τότε την  Ουάσιγκτον για οικονομικό πόλεμο έναντίον της Τουρκίας.[34]

Τα οικονομικά μέτρα που έλαβε τότε ο Πρόεδρος Τραμπ είχαν κλονίσει την παραπαίουσα τουρκική οικονομία,[35] η οποία ακόμη ταλανίζεται από τη συνεχή πτώση της αξίας της τουρκικής λίρας  έναντι του δολαρίου, υψηλό πληθωρισμό της τάξεως του 17 % και από άλλα δομικά προβλήματα, όπως ανισορροπίες στο ισοζύγιο τρεχουσων συναλλαγών. Eξόχως ανησυχητικό για την Άγκυρα είναι το γεγονός ότι η τουρκική οικονομία που βρίσκεται στη χειρότερη της θέση τα τελευταία 100 χρόνια είναι πλέον μη «επενδύσιμη» σύμφωνα με αναλυτές.[36]

Συμπεράσματα

Η δεινή θέση στην οποία έχει περιέλθει η τουρκική οικονομία  θέτει συγκεκριμένα όρια στις στρατηγικές βλέψεις της Τουρκίας καθώς όλα αυτά τα χρόνια επιχείρησε να μετατρέψει την αύξουσα οικονομικη της ισχύ σε πολιτική και στρατηγική επιρροή, κάτι που όμως δεν μπορεί να συνεχιστεί με τα σημερινά οικονομικά δεδομενα.

Υπάρχει έντονη ασυμμετρία μέσων- σκοπών,[37] με την ψαλίδα να ανοίγει ακόμη περισσότερο υπονομεύοντας την ισχύ του τουρκικού κράτους.[38]  Από την οπτική της διεθνούς πολιτικής οικονομίας όπως- θα σημείωνε ο  Robert Gilpin- το ισχύον πολιτικό status quo δεν μπορεί να συνεχίστει  ή για να το θέσουμε διαφορετικά  οι στρατηγικές βλέψεις της ανερχόμενης Τουρκίας[39] για να καταστεί υπολογίσιμη  περιφερειακή, και όχι μόνο, δύναμη δεν μπορούν να μετουσιωθούν σε χειροπιαστά στρατηγικά αποτελέσματα καθώς υπονομεύονται εκ των ένδον  δεδομένης της κάκιστης οικονομικής θέσης που περιήλθε η τουρκική οικονομία, για να μην αναφερθούμε και στις αντι-ηγεμονικές συσπειρώσεις στην περιοχή από τον άξονα Ελλάδος- Κύπρου Αιγύπτου- Ισραήλ.

Από την πλευρά του, το αμερικανικό Κογκρέσο απέβαλε την Τουρκία από το πρόγραμμα της αγοράς των μαχητικών F-35 επειδή η Άγκυρα αψήφισε τις απειλές να μην προχωρήσει στην παραλαβή των ρωσικών αντιπυραυλικών συστημάτων S-400. Επίσης, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο επιβολής και άλλων μέτρων στο εγγύς μέλλον.[40]

Πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι υπήρξε διαχρονικό στοιχείο-σταθερά της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής η τάση-δυνατότητα να ασκεί πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική και να μπορεί να απο-ευθυγραμμίζεται από τη Νατοϊκή συμμαχία, αφού ένεκα της γεωπολιτικής της θέσης αποτελεί σημαντικό «γεωπολιτικό άξονα»[41] στην Μέση Ανατολή, η συμπεριφορά του οποίου μπορεί να αλλάξει την περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων.

Πιο συγκεκριμένα τον Ιούνιο του 1964 μετά την περιβόητη επιστολή του Αμερικανού Προέδρου Τζόνσον προς τον Τούρκο ομόλογο του Ίνονου- δια της οποίας τον απέτρεπε από το να διενεργήσει εισβολή στο νησί λόγω επικείμενης ανάμειξης της ΕΣΣΔ- η Τουρκία προσέγγισε την τότε ΕΣΣΔ,[42] ενώ μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 και το Αμερικανικό εμπάρκο που της επιβλήθηκε το 1975 έκλεισε όλες τις αμερικανικές βάσεις στη χώρα.

Τέλος, οι  σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση[43] χαρακτηρίζονται από αρνητικό πρόσημο. Οι συνομιλίες σχετικά με την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ σταματησαν ουσιαστικά λόγω των μεγάλων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του Ιουλίου 2016.

Σχεδόν 20 χρόνια μετά τη Διάσκεψη Κορυφής του Ελσίνκι (1999), όταν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έδωσε στην Τουρκία το καθεστώς υποψήφιας χώρας για την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι διαπραγματεύσεις έχουν σταματήσει. Ενδεικτικό των κακών σχέσεων ΕΕ- Τουρκίας είναι η ψήφιση από το Ευρωκοινοβουλίο τον Νοέμβριο του 2016 του παγώματος των τουρκικών ενταξιακών, ενώ τον Ιουλίο του 2017 υιοθέτησε ψήφισμα που καλούσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις εθνικές κυβερνήσεις να αναστείλουν τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία.Το Ευρωκοινοβούλιο καταδίκασε σθεναρά τις παραβιάσεις του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία. Ωστόσο πρόκειται για δύο μη δεσμευτικές αποφάσεις.

Συγκεκριμένα οικονομικά και γεωοικονομικά συμφέροντα και για τις δύο πλευρές δεν έχουν ακόμη εκτροχιάσει την πορεία ένταξης της Άγκυρας στην ΕΕ, αλλά το νεο-οθωμανικό όραμα του Ερντογάν για την τουρκική εξωτερική πολιτική δεν το εγγυάται αυτό για το μέλλον.

Συμπερασματικά, η επανεκλογή Ερντογάν τον Ιούνιο του 2018 δεν φαίνεται να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ομαλοποίηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων γενικότερα και τη δημιουργία εκείνων των προοπτικών που θα οδηγήσουν σε επίλυση του Κυπριακου Προβλήματος.

Τουναντίον, οι μέχρι τώρα εξελίξεις  καταδεικνύουν ότι ο Ταγίπ Ερντογάν ως απόλυτος κυρίαρχος του τουρκικού πολιτικού συστήματος θα συνεχίσει την πολιτική της αμφισβήτησης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, αλλά και την τακτική του εξαναγκασμού και εκφοβισμού εναντίον της ΚΔ όσον αφορά την ενάσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της στην ΑΟΖ της.

Στην εγγύς περιφέρεια της Τουρκίας θα συνεχίσει την εφαρμογή επεκτατικών-αναθεωρητικών στρατηγικών με  στόχο να καταστεί η Τουρκία περιφερειακή ηγεμονική δύναμη φέρνοντας σε συγκρουση την Άγκυρα με άλλες περιφερειακές δυνάμεις, όπως το Ισραήλ και την Αίγυπτο.

Αναμένουμε να δούμε που θα οδηγήσει η πρωτοφανής ένταση στις σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ. Αν και η Άγκυρα απειλεί με μετατόπιση των συμμαχικών της δεσμεύσεων προς Ανατολάς δεν πιστεύουμε ότι θα υλοποιήσει την απειλή της. Πρέπει να ληφθεί υπόψη στην ανάλυση η μεταβλητή των δύο ηγεσιών στην Τουρκία και στις ΗΠΑ αφού ο χαρακτήρας των δύο αυτών ηγετών  (Τραμπ και Ερντογάν) επηρεάζει τον τρόπο δράσης τους στην εξωτερική πολιτική. Συναφώς, τίθενται τα εξής ερωτάματα: Αν ηγείτο του τουρκικού κράτους ένας πιο μετριοπαθής ηγέτης θα είχαν πάρει αυτή την συγκρουσιακή ροπή οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις; Εάν δεν ήταν ο Τραμπ ο Πρόεδρος των ΗΠΑ πως θα δρούσε η Αμερική στις διεθνείς στις σχέσεις, ανεξάρτητα αν η μεταβλητή της παγκόσμιας ισχύος παρέμενε η ίδια;

Πέραν των περιορισμών που θέτει στις τουρκικές πολιτικές στρατηγικές  η κατανομή της παγκόσμιας και περιφερειακής ισχύος, η διάρθρωση του πολυπολικού διεθνούς συστήματος δημιουργεί και ευκαιρίες για το τουρκικό κράτος, τις οποίες ο Ερντογάν σπεύδει να εκμεταλλευτεί. Η ρωσοτουρκική συμπραξη αυτό καταδεικνύει.  Από την πλευρά της, η Ρωσία δεν έχει τίποτα να χάσει τουναντίον έχει να κερδίσει από τις εντάσεις στις σχέσεις ΗΠΑ- Τουρκίας, καθώς όπως προαναφέραμε  υπάρχουν γεωπολιτικοί λόγοι- όπως π.χ η αποδυνάμωση του ΝΑΤΟ- που ευνοούν τη συνεργασία Ρωσίας- Τουρκίας εις βάρος των δυτικών συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Επιπλέον υπάρχει έντονη οικονομική-εμπορική αλληλεξάρτηση μεταξύ των δύο χωρών, ενώ η ρωσική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας Rosatom ανέλαβε την κατασκευή του πρώτου πυρηνικού σταθμού σε τουρκικό έδαφος.

Εν είδει καταληκτικού σχολίου θα μπορούσε να γίνει μια στρατηγική πρόβλεψη: Η τουρκική οικονομική κατάσταση μπορεί να αποτελέσει την «Αχίλλειο πτέρνα» του τουρκικού μεγαλοϊδεατισμού αφού είναι αμφίβολο αν οι βλέψεις Ερντογάν για το “Project 2023”[44] ή την ένταξη της Τουρκίας στην G-10, αλλλα και γενικότερα οι τουρκικές φιλοδοξίες για την μετατροπή της Τουρκίας σε ενα ισχυρο ηγεμονικό περιφερειακό πόλο εξουσίας, με απήχηση στους απανταχού μουσουλμανικούς πληθυσμούς, μπορεί να μετουσιωθούν σε χειροπιαστό στρατηγικό αποτέλεσμα.

Εν είδει γενικότερου και καταληκτικού συμπεράσματος, οι φακός μέσα από τον οποίο αντικρίζει η τουρκική ηγεσία τις ελληνοτουρικές σχέσεις και το Κυπριακό Πρόβλημα εν γένει δεν δημιουργία περιθώρια αισιοδοξίας για επίλυση του χρονίζοντος Κυπριακού Προβλήματος καθώς η έννοια της επιβολής της ηγεμονικής ειρήνης που επιδιώξει η Άγκυρα μέσω μια συμφωνίας είναι ασυμβίβαστη με τα παρόντα διεθνή και ευρωπαϊκά θέσμια, αλλά και τον αγώνα των Κυπρίων για μια  βιώσιμη και δίκαιη-έστω υπό τις περιστάσεις- λύση του Κυπριακού.

Πηγές-Βιβλιογραφία

Αλιβιζάτος, Νικος.  Το πολίτευμα που οραματίζεται ο Ερντογάν, Η Καθημερινή, 12.03.17, http://www.kathimerini.gr/900073/opinion/epikairothta/politikh/to-politeyma-poy-oramatizetai-o-erntogan

Αρσονιάδης, Βασίλειος. Η Υψηλή Στρατηγική της Τουρκίας και η Σχέση της με τη Θεωρια του    « Στρατηγικού Βάθους».Αθήνα: Εκδόσεις Μιχάλη Σιδέρη, 2018.

Γιαλλουρίδης, Χριστόδουλος-  Λαγγίδης, Αφεντούλης. Μετακεμαλισμός. Αθήνα: Εκδόσεις Σιδέρη, 2010.

Κολιόπουλος, Kωνσταντίνος. Η Στρατηγική Σκέψη: Από την Αρχαιότητα έως Σήμερα. Αθήνα: Εκδόσεις Ποιότητας, 2008.

Ροζάκης, Χρίστος. “Το Διεθνές Νομικό Καθεστώς του Αιγαίου και η Ελληνοτουρκική Κρίση.” Στο Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις, 1923-1987. Αθήνα: Εκδόσεις Γνώση, 1991.

Παναγιωτίδης, Νίκος. 1964-1984 To Kυπριακό στη Διεθνή Πολιτική: Οι Μεγάλες Δυνάμεις και τα  Πολλά Πρόσωπα του Αγγλο-Αμερικανικού Ηγεμονισμού. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση, 2015.

Παναγιωτίδης, Νίκος. Αιγαίο και Κύπρος στη σκιά του τουρκικού αναθεωρητισμού, Κέντρο Ανατολικών Σπουδών, 7 Μαρτίου 2018, διαθέσιμο από http://www.kans.gr/αιγαίο-και-κύπρος-στη-σκιά-του-τουρκικ/

Πεσμαζόγλου, Στέφανος. Ευρώπη- Τουρκία: Ιδεολογία και Ρητορία, Βιβλίο Δεύτερο. Αθηνα: Εκδόσεις Θεμέλιο, 1993.

Πλατιάς, Αθανάσιος. Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγική στο Θουκιδίδη. Αθήνα: Εστία, 2000.

Φουντεδάκη, Πηνελόπη. Το τουρκικό πολίτευμα: Το χωλό δημοκρατικό πρότυπο και οι θεσπισμένες παρεκκλίσεις του.Αθήνα: Εκδόσεις Αν. Ν. Σακουλα, 2002.

Brzezinski, Ζbigniew. Η Μεγάλη Σκακιέρα: Η Αμερικανική Υπεροχή και οι Γεωστρατηγικές της Επιταγές.Αθήνα: Εκδόσεις Λιβάνη, 1998.

Davutoglu, Ahmet. Στρατηγικό Βάθος: Η Θέση της Τουρκίας στον Κόσμο. Αθήνα: Εκδοσεις Ποιοτητα, 2010.

Εurasianism in Turkey, Hurriet Daily News, http://www.hurriyetdailynews.com/opinion/william-armstrong/eurasianism-in-modern-turkey-113224

Gilpin, Robert. Πόλεμος και Αλλαγή στη Διεθνή Πολιτική.Αθήνα: Εκδόσεις Ποιότητα, 2004.

Gonul, Tol. A Syria Safe Zone Will Create More Problems Than It Solves.The National Interest, 12.9.19, https://nationalinterest.org/blog/middle-east-watch/syria-safe-zone-will-create-more-problems-it-solves-72961

 

McNauhgton, Νeil.  Success in Politics.London: Ηοdder Education, 2001.

Mearsheimer, John. The Tragedy of Great Power Politics.New York: W.W. Norton Company, 2002.

Panayiotides, Nicos. Pastor Brunson case sours US-Turkey relations again, AsiaTimes, The  July 30 2018, διαθέσιμο από, http://www.atimes.com/the-pastor-brunson-case-sours-us-turkey-relations-again/

Sterling, Jeniffer-Folker, “Neoclassical realism and identity: peril despite profit across the Taiwan Strate, ” in Neoclassical Realism, the State and Foreign Policy  ed. Steven E. Lobell, Norrin Ripsman and Jeffrey Taliafero.Cambridge: Cambridge University Press, 2009)

Seligman, Lara. Despite Syria ‘Safe Zone,’ Kurdish Leader Fears Threat from Turkey. Foreign Policy, 23/9/2019, https://foreignpolicy.com/2019/09/23/in-syrian-safe-zone-kurdish-leader-sees-threat-from-turkey-ilham-ahmed-interview-syria/?fbclid=IwAR21M-QW9xChXWhgnVuLvlxQBtfY6HSf-oqiRObKiQ941qY8Q_Rl2LQOW_0

Tim, Dunne- Schmitt, Βrian. Realism, in the Globalization of World Politics: Αn Introduction to International Relations. Oxford:  Oxford University Press, 2017.

Waltz, Kenneth. Theory of International Poltics (California: Αddison-Wesley Publishing:1979).

[1] Nίκος Αλιβιζάτος, Το πολίτευμα που οραματίζεται ο Ερντογάν, Η Καθημερινή, 12.03.17, διαθέσιμο από http://www.kathimerini.gr/900073/opinion/epikairothta/politikh/to-politeyma-poy-oramatizetai-o-erntogan

[2] Φυσικά εδώ κάποιος μπορεί να αντιτάξει ότι ουδέποτε στην Τουρκία υπήρξε αυστηρή διάκριση- διαχωρισμός των εξουσιών μιας και το ιδιότυπο σύνταγμα του 1982-το οποίο απέβλεπε στην ενδυνάμωση της εκτελεστικής εξουσίας- ήταν απόρροια της  δικτατορίας του στρατηγού Κενάν Εβρέν- ο οποίος μεταπήδησε στην Προεδρία της Τουρκίας- ενώ  η χώρα ήταν διαχρονικά στη σκιά των συνεχών παρεμβάσεων του στρατού στην πολιτική διεργασία διαμέσου του πανίσχυρου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας. Ο αντίλογος σε αυτό είναι ότι εφόσον η χώρα επιθυμεί να εισέλθει στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει το πολιτικό της σύστημα- το οποίο έχει μετατραπεί σε Προεδρική Δημοκρατία- να προσομοιάζει με αυτά των δυτικών χωρών, μελών της ΕΕ. Ειδικά για το σύνταγμα του 1982 βλ. Πηνελόπη Φουντεδάκη, Το τουρκικό πολίτευμα: Το χωλό δημοκρατικό πρότυπο και οι θεσπισμένες παρεκκλίσεις του (Αθήνα: Εκδόσεις Αν. Ν. Σακουλα), 220-287.

[3] Neil McNauhgton,  Success in Politics (London: Ηοdder Education, 2001), 473-474.

[4] Hurriet Daily News, December 18 2012, διαθέσιμο από, http://www.hurriyetdailynews.com/separation-of-powers-an-obstacle-says-erdogan-37052

[5] Για τη νεορεαλιστική θεωρία βλ. Kenneth Waltz, Theory of International Poltics (California: Αddison-Wesley Publishing:1979). Βλ. επίσης, John J. Mearsheimer, The Tragedy of Great Power Politics (New York: W.W. Norton Company, 2002)

[6]  Ο Νεοκλασσικός Ρεαλισμός χωρίς να παραβλέπει τη σημαντική επίδραση που εχει η δομή του διεθνους συστήματος (κατανομή δύναμης) στη συμπεριφορά των κρατών εισάγει και κάποιες άλλες μεταβλητές όπως η ηγεσία ενός κράτους, αλλά και ζητήματα που άπτονται της ενδοκρατικής τάξης πραγμάτων σε μια προσπάθεια γεφύρωσης του χάσματος μεταξύ της δομικής προσέγγισης (νεορεαλισμός) και των προσεγγισεων που εστιάζουν στο επίπεδο του κράτους ή της ηγεσίας (κλασσικός ρεαλισμός) βλ.Tim Dunne-Brian Schmitt, Realism, in the Globalization of World Politics: Αn Introduction to International Relations (Oxford:  Oxford University Press, 2017),  108-109.

[7] Nicos Panayiotides, Pastor Brunson case sours US-Turkey relations again, AsiaTimes, The  July 30 2018, διαθέσιμο από, http://www.atimes.com/the-pastor-brunson-case-sours-us-turkey-relations-again/

[8] Αναλυτικά για την τουρκική στρατηγική βλ. Νίκος Παναγιωτίδης,  Αιγαίο και Κύπρος στη σκιά του τουρκικού αναθεωρητισμού, Κέντρο Ανατολικών Σπουδών, 7 Μαρτίου 2018, διαθέσιμο από http://www.kans.gr/αιγαίο-και-κύπρος-στη-σκιά-του-τουρκικ/

[9] Σημαντικό στοιχείο για την ανάλυση ειδικά υπό την οπτική γωνία του νεοκλασσικού ρεαλισμού παρουσιάζουν οι διασπαστικές τάσεις στο ΑKP. Συγκεκριμένα ο πρωην πρωθυπουργός και πρώην πρόεδρος του ΑΚP παραπέμπεται σε πειθαρχική επιτροπή με την εισήγηση για διαγραφή. Ο Α. Νταβούτογλου διαφώνησε με προσωπικές επιλογές του Ερντογάν να παύσει τρεις Κούρδους δημάρχους στη Νοτιανατολική Τουρκία, αλλά και για την αποφαση του Ερντογάν να επαναληφθούν οι δημοτικές εκλογές στην Κωνσταντινούπολη. Αποστάσεις απο τον Ερντογάν παίρνει και ο πρώην υπουργός Οικονομικών και Εξωτερικών  Αλι Μπαμπατζιάν, ο οποίος φημολογείται ότι θα δημιουργήσει νέο κόμμα με τον τέως πρόεδρο Απντουλλαχ Γκιούλ.

[10] Ahmet Davutoglu, Στρατηγικό Βάθος: Η Θέση της Τουρκίας στον Κόσμο (Αθήνα: Εκδοσεις Ποιοτητα, 2010)

[11] Εurasianism in Turkey, Hurriet Daily News, http://www.hurriyetdailynews.com/opinion/william-armstrong/eurasianism-in-modern-turkey-113224

[12]  Ενώ οι κεμαλιστές θεωρούσαν ότι η ισχύς της Τουρκίας απέρρεε από την προεξέχουσα περιφερειακή θέση της Τουρκίας  και πως αυτή η θέση μπορούσε να φανεί χρήσιμη για τα δυτικά συμφέροντα, οι ισλαμιστές εκτιμούν ότι το ισλαμικο-οθωμανικό υπόβαθρο της δίνει τα εχέγγυα για τη δημιουργία ενός τόξου διευρυμένης επιρροής με επίκεντρο την Τουρκία η οποία αναβιβάζεται πλέον σε υπερ-περιφερειακή δύναμη. Βλ. Κωνσταντίνος  Φίλης, Τουρκία, Ισλαμ, Ερντογαν (Αθήνα: Εκδόσεις Παπαδόπουλος Α.Ε, 2017), 39-40.

[13] Βασίλειος Αρσονιάδης, Η Υψηλή Στρατηγική της Τουρκίας και η Σχέση της με τη Θεωρια του                            « Στρατηγικού Βάθους» (Αθήνα: Εκδόσεις Μιχάλη Σιδέρη, 2018 ), 140.

[14] Βλ. Φίλης, οπ.π. 50. Η Τουρκία αύξησε την διπλωματική της εκπροσώπηση σε χώρες της Αφρικής και απέκτησε από το 2005 το καθεστώς του παρατηρητή στην Αφρικανική Ένωση. Επιπλέον αύξησε τις επενδύσεις της στην αφρικανική ήπειρο.

[15] Στο ίδιο, 30.

[16] Νέος λεκτικός πόλεμος Ερντογάν-Νετανιάχου για το πιο φασιστικό κράτος, Riknews,  24.7.18, διαθέσιμο από http://www.riknews.com.cy/index.php/news/diethni/item/68975-neos-frastikos-polemos-erntogan-netaniaxou#

[17] Στις διεθνείς σχέσεις είναι σύνηθες το φαινόμενο κράτη που δεν έχουν καλές σχέσεις και θεωρούν  ως απειλή τις στρατηγικές του άλλου κράτους να συνεχίσουν να συναλλάσσονται σε οικονομικό-εμπορικό επίπεδο. Σε αυτό το μοτίβο σχέσεων εμπίπτει το παράδειγμα των σχέσεων ΗΠΑ-Κίνας-Ταιβάν. Βλ.Jennifer Sterling-Folker, “Neoclassical realism and identity: peril despite profit across the Taiwan Strate, ” in Neoclassical Realism, the State and Foreign Policy  ed. Steven E. Lobell, Norrin Ripsman and Jeffrey Taliafero (Cambridge: Cambridge University Press, 2009) , 99-139.

[18] Σταθμός μεταποίησης αερίου στην Κύπρο, Καθημερινή (έντυπη έκδοση), 7 Φεβρουαρίου 2017  Συνέντευξη Γιούβαλ Στάινιτζ στον Αθανάσιο Ελλις.

[19] Χριστόδουλος Γιαλλουρίδης- Αφεντούλης Λαγγίδης, Μετακεμαλισμός (Αθήνα: Εκδόσεις Σιδέρη, 2010), 105.

[20] Αναλυτικά για τα ζητήματα αυτά βλ. Χρίστος Ροζάκης,  Το Διεθνές Νομικό Καθεστώς του Αιγαίου και η Ελληνοτουρκική Κρίση, στο Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις, 1923-1987 ( Αθήνα: Εκδόσεις Γνώση, 1991), 312-331.

[21] H Κυπριακή Δημοκρατία ζητάει ολική αποχώρηση του τουρκικού στρατού και άρση των κατ’ισχυρισμών εγγυητικών δικαιωμάτων της Τουρκίας. Αποδέχεται εγγυήσεις μόνο από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υπαγόμενες κάτω από το κεφάλαιο 7 του Χάρτη του Διεθνούς Οργανισμού. Αντίθετα η Τουρκία εμμένει σε εγγυήσεις και διάτηρηση στρατευμάτων στην Κύπρο. Στην Διάσκεψη για την Κύπρο στο Κραν Μοντάνα τον Ιούλιο του 2017 της Ελβετίας ο Τούρκος ΥΠΕΞ Τσαβούσογλου απέρριψε κατηγορηματικά την συμπερίληψη ρήτρας ολικής αποχώρησης των τουρκικών στρατευμάτων σε συγκεκριμένη ημερομηνία (Sunset Clause), επιμένοντας σε ρήτρα αναθεώρησης (review clause) μετά από την πάροδο 15 χρόνων όταν και εφόσαν το θέμα θα επανεξεταζόταν.Ανέφερε δε ότι αποτελεί όνειρο από το οποίο πρέπει να ξυπνήσουν οι Ελληνοκύπριοι, η θέση τους για μηδέν στρατό, μηδέν εγγυήσεις.

[22] Η κρίση ΗΠΑ- Τουρκίας επηρεάζει και το Κυπριακό, Philenews, 19.8.2018, διαθέσιμο από, http://www.philenews.com/eidiseis/politiki/article/569638/i-krisi-ipa-toyrkias-epireazei-kai-to-kypriako

[23]  H Τουρκία μετέρχεται διαχρονικά εναντίον της ΚΔ τη στρατηγική του εξαναγκασμού- εκβιασμού, δηλαδή εξακοντίζει απειλές για χρήση στρατιωτικής βίας, με απώτερο στόχο την μεταβολή της κρατικής συμπεριφοράς του αδύναμου κράτους (ΚΔ). Tον Φεβρουάριο του 2018 τουρκικά πολεμικά πλοία παρεμπόδισαν το  γεωτρύπανο «Saipem 12000» να διενεργήσει γεώτρηση στο τεμάχιο 3 της κυπριακής ΑΟΖ για λογαριασμό της ιταλικής εταιρείας ΕΝΙ. Για την στρατηγική του εκβιασμού, Βλ.  John Mearsheimer, 152-153.

[24] Νέες προειδοποιήσεις για υδρογονάνθρακες στα κυπριακά οικόπεδα από Τσαβούσογλου, Riknews, 1.9.2018, διαθέσιμο από, http://www.riknews.com.cy/index.php/news/politiki/item/70673-nees-proeidopoiiseis-gia-ydrogonanthrakes-sta-kypriaka-oikopeda-apo-tsavoysoglou

[25] Η Τουρκία στέλνει τον…«Πορθητή» στην Κύπρο, 31.5.18. News.gr, διαθέσιμο από, https://www.news.gr/kosmos/article/1127945/i-tourkia-stelni-ton-porthiti-stin-kipro.html

[26] Έντονη ανακοίνωση Προεδρίας για γεώτρηση «Γιαβούζ», 8.7.19 philenews, http://www.philenews.com/eidiseis/politiki/article/737568/entoni-anakoinosi-proedrias-ga-gotrisi-gaboyz

[27] Αρσονιάδης, 148.

[28] Στο ίδιο. Σε γεωστρατηγικό επίπεδο ο στόχος της Τουρκίας είναι η έντονη δρατηριοποίηση της στο στο γεωπολιτικό σύμπλοκο (Εύξεινος Πόντος- Αιγαίο – Ανατολική Μεσόγειος), ενώ σε επίπεδο θαλάσσιας πολιτικής η αυξήση της  πολιτικής και οικονομική επιρροή της  στο Αιγαίο-Αδριατική και Σουέζ- Ερυθρά Θάλασσα.

[29] Al-Monitor, June 24 18, Turkey cultivating ever-deeper roots in Syrian territory, διαθέσιμο από, https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/06/turkey-syria-turkish-university-in-al-bab.html

[30] Τα 6+2 μέτωπα του Ερντογάν με τον Τραμπ και η λύση, 11.8.2018, Crisis Monitor, διαθέσιμο από https://crisismonitor.gr/2018/08/11/ta-6-2-metopa-toy-erntogan-me-ton-tramp-kai-i-lysi/

[31] Παραμένουν τα αγκάθια παρά τη συνάντηση Τσαβούσογλου Πομπέο, Sigmalive, 5.6.18, διαθέσιμο από, http://www.sigmalive.com/news/international/512397/paramenoun-tagkathia-para-ti-synantisi-tsavousogloupompeo

[32] Gonul Tol, A Syria Safe Zone Will Create More Problems Than It Solves, The National Interest, 12.9.19, https://nationalinterest.org/blog/middle-east-watch/syria-safe-zone-will-create-more-problems-it-solves-72961

[33] Lara Seligman, Despite Syria ‘Safe Zone,’ Kurdish Leader Fears Threat from Turkey, Foreign Policy, 23/9/2019, https://foreignpolicy.com/2019/09/23/in-syrian-safe-zone-kurdish-leader-sees-threat-from-turkey-ilham-ahmed-interview-syria/?fbclid=IwAR21M-QW9xChXWhgnVuLvlxQBtfY6HSf-oqiRObKiQ941qY8Q_Rl2LQOW_0

[34]  Σε  μια ομολογουμένως αιχμηρή ανακοίνωση της Τουρκικής Προεδρίας αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι οι ΗΠΑ στοχοθετούν ένα σύμμαχο τους στο ΝΑΤΟ στο πλαίσιου του παγκόσμιου οικονομικου πολέμου που διεξάγουν. Προστίθεται ότι η πολιτική που ασκεί η Ουάσιγκτον έρχετει σε αντίθεση με τις θεμελιώδεις αρχές και αξίες του Συμφώνου του Οργανισμού του Βορείου Ατλαντικού.Sigmalive, 23.8.2018, Αιχμηρή ανακοίνωση Τουρκίας κατά ΗΠΑ για «οικονομικό πόλεμο», διαθέσιμο από http://www.sigmalive.com/news/international/525742/aixmiri-anakoinosi-tourkias-kata-hpa-gia-oikonomiko-polemo

[35] Γιατί πέφτει η τουρκική λίρα: Ο ρόλος του Ερντογάν και οι δομικές αδυναμίες, Skai.gr, 13.8.2018, διαθέσιμο από http://www.skai.gr/news/finance/article/380771/giati-peftei-i-tourkiki-lira-o-rolos-tou-erdogan-kai-oi-domikes-adunamies/

[36] Μετά την κατάρρευση του τηλεπικοινωνιακού κολοσσού (Τurk Telecom) της χώρας αναμένονται και άλλες μεγάλες επιχειρήσεις και οργανισμοί να τεθούν υπό καθεστώς χρεοκοπίας. Theodora iliadi, Euronews, 31.8.2018, διαθέσιμο από, http://gr.euronews.com/2018/08/31/gkremizetai-h-tourkiki-oikonomia

[37] Aσυμμετρία μέσων-σκοπών στην Υψηλή Στρατηγική ενός κράτους οδηγεί σε υπερεξάπλωση και στρατηγικές ήττες. Βλ. Κωνσταντίνος Κολιόπουλος, Η Στρατηγική Σκέψη: Από την Αρχαιότητα έως σήμερα (Αθήνα: Εκδόσεις Ποιότητας, 2008) 57-65.

[38]  Δεδομένου ότι οι διαθέσιμοι πόροι ενός κράτους δεν είναι απεριόριστοι πρέπει να υπάρχουν όρια στους πολιτικοστρατηγικούς στόχους της Τουρκίας, ειδάλλως  όλος ο στρατηγικός σχεδιασμός κινδυνεύει να καταρρεύσει σαν χάρτινος πύργος. Για το θέμα της υπερεξάπλωσης (overextension) Βλ. Αθανάσιος Πλατιάς, Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγική στο Θουκιδίδη (Αθήνα: Εστία, 2000), 85 Εστιάζοντας ειδικά στην τουρκική στρατηγική, είτε ο Ταγίπ Ερντογάν θα αναγκαστεί να θέσει πιο υλοποιήσιμους και ρεαλιστικούς στόχους στην εξωτερική πολιτική του ή θα οδηγηθεί σε μεγάλες περιπέτειες.

[39]  Για  τη συνεχή πολιτική αλλαγή στις διεθνείς σχέσεις υπό την οπτική της οικονομικής θεωρίας και πως αυτή εκδηλώνεται με την αέναη άνοδο και  πτώση των μεγάλων δυνάμεων βλ. Robert Gilpin, Πόλεμος και Αλλαγή στη Διεθνή Πολιτική (Αθήνα: Εκδόσεις Ποιότητα, 2004).

[40] Sanctions ‘still in play’ for Turkey over S-400, warns US diplomat,  Defense News, 13.9.2019. https://www.defensenews.com/global/europe/2019/09/13/sanctions-still-in-play-for-turkey-state-official-warns/

[41] Σύμφωνα με τον Ζbigniew Brzezinski γεωπολιτικοί άξονες είναι τα κράτη των οποίων « η σημασία τους δεν προέρχεται από τη δύναμη ή τα κίνητρα τους, αλλά από την ευαίσθητη θέση και τις συνέπειες τις οποίες έχει η δυνητικά ευάλωτη κατάσταση τους στη συμπεριφορά των γεωστρατηγικών παικτών, των κρατών δηλαδή που μπορούν να ασκήσουν δύναμη ή επιρροή πέραν των συνόρων τους». Οταν έγραψε το βιβλίο ο Brzesinski  πριν δύο δεκαετίες είχε αναφέρει χαρακτηριστικά ότι η Τουρκία μπορεί να χαρακτηριστεί και ως γεωστρατηγικός παίκτης « που αρχίζει να ασκεί σε κάποιο βαθμό επιρροή στην Κασπία- Κεντρική Ασία λόγω της συρρίκνωσης της Ρωσσίας. Είκοσι χρόνια μετά τις διαπιστώσεις Brzezinski η Άγκυρα με τη νεο-οθωμανική στρατηγική της επιχειρεί να ασκήσει επιρροή πέραν των συνόρων της. Αλλά στις μέρες μας υλοποιεί ενισχυμένη στρατηγική συνεργασία όχι με μια φθίνουσα Ρωσία, αλλά με μια δύναμη που επαναδραστηριοποιείται ως σημαντικός γεωστρατηγικός παίκτης σε παγκόσμιο επίπεδο Βλ. Ζbigniew Brzezinski,  Η Μεγάλη Σκακιέρα: Η Αμερικανική Υπεροχή και οι Γεωστρατηγικές της Επιταγές (Αθήνα: Εκδόσεις Λιβάνη, 1998), 78-92.

[42] Αναλυτικότερα βλ. Νίκος Παναγιωτίδης,  1964-1984 To Kυπριακό στη Διεθνή Πολιτική: Οι Μεγάλες Δυνάμεις και τα  Πολλά Πρόσωπα του Αγγλο-Αμερικανικού Ηγεμονισμού (Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση, 2015), 71-75.

[43] Το 1963 Τουρκία και ΕΕ υπέγραψαν  Συμφωνία Σύνδεσης, ενώ το 1987 η Τουρκία υπέβαλε αίτηση για πλήρη ένταξη στην ΕΕ. Το 1996 τέθηκε σε ισχύ η Συμφωνία Τελωνειακής Ενωσης Τουρκίας- ΕΕ. Αναλυτικά για την απαρχή και την εξέλιξη των ευρωτουρκικών σχέσεων βλ. Στέφανος Πεσμαζόγλου, Ευρώπη- Τουρκία: Ιδεολογία και Ρητορία, Βιβλίο Δεύτερο (Αθηνα: Εκδόσεις Θεμέλιο, 1993)

[44] Επιδίωξη του Ερντογάν είναι να βρίσκεται στην εξουσία το 2023 (100 μετά την ίδρυση της Τουρκικής  Δημοκρατίας) και να την οδηγήσει σε πλήρη εσωτερικό μετασχηματισμό αλλά και να την καταστήσει ισχυρή περιφερειακή δύναμη και πολο ισχύος με απήχηση στους απανταχού μουρσουλμάνους και στον αραβικό κόσμο γενικότερα.

 

 

Share Button
Γαλάνη Δέσποινα-Δανάη
Η συνθήκη INF(Intermediate Nuclear Forces) ή αλλιώς Συνθήκη για τις Πυρηνικές Δυνάμεις Μέσου Βεληνεκούς, αποτελεί συνθήκη αμυντικού τύπου, που υπογράφηκε στις 8 Δεκεμβρίου του 1987 και τέθηκε σε ισχύ από την 1η Ιουνίου του 1988, μεταξύ του τότε ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, και του πρώην προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ρόναλντ Ρήγκαν. Στόχος ήταν ο έλεγχος ή ακόμη και η εξάλειψη των πυρηνικών όπλων μέσης εμβέλειας, τερματίζοντας παράλληλα την κούρσα εξοπλισμών στην οποία είχαν επιδοθεί οι 2 χώρες.

Συνέχεια ανάγνωση

            Την 1η Φλεβάρη του 2019, ο Ντόναλντ Τραμπ, και σε ξεχωριστή δήλωση ο Μάικ Πομπέο, δήλωσαν την απόφαση των ΗΠΑ να αναστείλουν τις υποχρεώσεις τους και να προχωρήσουν σε διαδικασίες αποχώρησης από την συνθήκη, εντός των επόμενων 6 μηνών. Είχε προηγηθεί δήλωση του Πομπέο τον Δεκέμβρη του προηγούμενου έτους (04/12/2018), που έδινε 60 ημέρες διορία στην Ρωσία να καταστρέψει τον πύραυλο Κρουζ 9M729, καθώς σύμφωνα με τις ΗΠΑ παραβίαζε την συνθήκη αφού ήταν εκτός των επιτρεπόμενων ορίων(πράγμα που η Ρωσία αρνείται, υποστηρίζοντας ότι η εμβέλειά του είναι μόλις 480χλμ.), αποτελώντας την αφορμή που οι ΗΠΑ προχώρησαν σε αυτή τους την απόφαση.
              Με την συνθήκη- που μέχρι προσφάτως ίσχυε- απαγορευόταν ρητά η παραγωγή ή η αποθήκευση μόνο χερσαίων βαλλιστικών πυραύλων, πυραύλων τύπου Κρουζ, που ορίζεται ως μη επανδρωμένος πύραυλος, και εκτοξευτήρες. Το εύρος για τους πυραύλους μικρής εμβέλειας οριζόταν στα 500-1.000χλμ, ενώ για τα μέσης 1.000-5.000χλμ. Παράλληλα καταγράφονταν συγκεκριμένα συστήματα τα οποία οι δύο χώρες θα έπρεπε να αποσύρουν. Αξίζει να σημειωθεί, πως μεταξύ άλλων περιορισμών που είχαν τεθεί, οι ΗΠΑ απαγορευόταν να τοποθετήσουν πυραύλους στην Ευρώπη.
            Από πλευράς Ρωσίας, ο Πούτιν την αμέσως επόμενη μέρα, προχώρησε και αυτός σε δηλώσεις έναρξης διαδικασιών αποχώρησης και αναστολής των υποχρεώσεων που προβλέπονταν. Για την Ρωσία, η οποία αρνείται κάθε κατηγορία σχετικά με τον πύραυλο Κρουζ 9M729, οι ΗΠΑ παραβιάζουν την συνθήκη ήδη από το 2014, τοποθετώντας το αμυντικό σύστημα Aegis σε Ρουμανία και Πολωνία. Σε γενικότερο πλαίσιο, έστω και για τυπικούς λόγους, από πλευράς Πούτιν έχουν γίνει αρκετές δηλώσεις, τόσο πριν όσο και μετά την απόφαση των ΗΠΑ να αποχωρήσουν, που καλούσαν σε διάλογο με σκοπό την επίλυση των ζητημάτων μέσω αμοιβαίων υποχωρήσεων, χωρίς να έχει υπάρξει η εκδήλωση αντίστοιχης πρόθεσης από την αντίθετη πλευρά.
            Στο διάγγελμα του Πούτιν στην Ομοσπονδιακή Συνέλευση, στις 20 Φεβρουαρίου, εκτός από ζητήματα εσωτερικής πολιτικής που θίχτηκαν, έγινε εκτενής αναφορά στην συνθήκη INF και στα οπλικά συστήματα που μπορεί να αποκτήσει η Ρωσία, αφήνοντας παρόλα αυτά έδαφος για συζήτηση. Προτεραιότητά του είναι η ασφάλεια της χώρας του, δήλωσε χαρακτηριστικά. Ανέφερε, πως δεν πρόκειται να κάνει το πρώτο βήμα και να “προκαλέσει” τις ΗΠΑ, όμως σε περίπτωση που αντιληφθεί προκλητικότητα, η απάντηση θα είναι ανάλογη. Αναφορικά με την θεωρητική αντεπίθεση της Ρωσίας, στόχο των πυρηνικών θα αποτελέσουν όχι μόνο οι χώρες τις Ευρώπης που θα λειτουργούν ως αποθήκες αμερικανικών πυρηνικών αλλά κυρίως νευραλγικά κέντρα λήψης αποφάσεων των Ηνωμένων Πολιτειών. (Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, με την λήξη της Συνθήκης θα δύνανται πλέον να τοποθετήσουν πυρηνικά σε χώρες της Ευρώπης, φέρνοντας έτσι την πυρηνική απειλή λίγες ώρες μακριά από τα ρωσικά σύνορα.) Ακόμη, γίνεται λόγος για κατοχή πολύ ισχυρών οπλικών συστημάτων, όπως το υποβρύχιο στρατηγικό drone “Posidon”, που αν θεωρήσουμε ότι είναι λειτουργικό και διαθέτει τα τεχνικά χαρακτηριστικά που έχουν γνωστοποιηθεί από την ρωσική ηγεσία και ισχύουν, θα χάριζε στην Ρωσία τακτικό πλεονέκτημα, υπό το πρίσμα ενδεχόμενης επίθεσης. Σε αυτό το σημείο, να σημειωθεί ότι είναι πιθανό, η αναφορά στο συγκεκριμένο υποβρύχιο drone να χρησιμοποιείται από την Ρωσία ως μέσο πίεσης για να μην αποχωρήσουν οι ΗΠΑ από συνθήκες όπως η INF.
            Αναφορικά με την έναρξη διαδικασιών αποχώρησης, οι ΗΠΑ επικαλέσθηκαν την Σύμβαση της Βιέννης (την οποία έχουν υπογράψει, αλλά δεν έχουν κυρώσει) για τις συμφωνίες του 1969 που επιτρέπει στο ένα μέρος της συμφωνίας να αποσυρθεί αν το άλλο μέρος δεν τηρεί τα συμφωνηθέντα.
            Μεταξύ των δηλώσεων Πούτιν και Πομπέο που έγιναν τον Δεκέμβριο και αυτών του Φεβρουαρίου μεσολάβησαν δύο συναντήσεις των κρατών, μία στην Γενεύη και μία σε συνάντηση των P5 στο Πεκίνο.
            Τελευταία εξέλιξη αποτελεί η δήλωση των ΗΠΑ για δοκιμές πυρηνικών όπλων, εμβέλειας που απαγόρευε η συνθήκη, αμέσως μετά την επίσημη λήξη της συμφωνίας. Ανακοινώθηκαν 2 δοκιμές που θα πραγματοποιηθούν η πρώτη εντός του Αυγούστου του 2019 και η δεύτερη τον Νοέμβριο του 2019. Παράλληλα για πρώτη φορά μετά την ανακοίνωση αναστολής των υποχρεώσεων αμφοτέρων των χωρών απέναντι στην συνθήκη έχουμε δήλωση των ΗΠΑ ότι ενδιαφέρονται να έρθουν σε διάλογο με την Ρωσία για να λυθεί το ζήτημα. Η τελευταία, ακόμη δεν έχει προβεί σε απάντηση σε καμία από τις δύο ανακοινώσεις, κάτι που δεν πρέπει να μας εκπλήσσει καθώς έχει καταστήσει σαφές και έχει αναφερθεί πολλές φορές ότι κατέχει όπλα μεγάλου βεληνεκούς.
            Αυτή την στιγμή παρά τις ανησυχίες που έχει προκαλέσει αυτή η εξέλιξη σε επίπεδο κρατών και οργανισμών (ΝΑΤΟ), κανένας από τους δύο ηγέτες δεν φαίνεται να πτοείται. Η εμμονή των ΗΠΑ να αποχωρήσουν παρά την τελευταία δήλωση για επιθυμία συνεννόησης, επικαλούμενοι τις υποτιθέμενες παραβιάσεις της Ρωσίας, δείχνει ότι εξαρχής δεν ήταν στα σχέδια των ΗΠΑ να παραμείνουν στην συνθήκη και να επιλύσουν τα όποια προβλήματα μέσω της διπλωματικής οδού. Με την στάση του ο Τραμπ, λαμβάνοντας υπόψιν τις οικονομικές κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στην Ρωσία και την ανακοίνωση για πιθανή δημιουργία στρατιωτικής βάσης στην Πολωνία, σε συνδυασμό με την άρνηση για συνάντηση με τον Ρώσο ομόλογό του στους G20 και τώρα την αποχώρηση από την INF, φαίνεται πως η συζήτηση και οι φιλικές σχέσεις με την Ρωσία δεν είναι στο πλάνο του. Από την άλλη, η ρωσική πλευρά παρά το γεγονός ότι έχουν γίνει δηλώσεις επιθυμίας για συνεργασία, δεν φαίνεται ουσιαστικά να επιθυμεί επίλυση του ζητήματος, αν και στη προκειμένη δεν ήταν αυτή που “έκοψε το νήμα”. Ο Πούτιν έχει δηλώσει αρκετές φορές ότι η Μόσχα είναι ανοιχτή σε διάλογο και δεν επιθυμεί την ολοκληρωτική ρήξη με την Ουάσινγκτον. Βέβαια, δεν ξεχνάει να αναφέρει, ως μέσα αποτροπής, τις δυνατότητες και τα ισχυρά όπλα που έχει να επιδείξει η Ρωσία. Είναι βαρύνουσας σημασίας το γεγονός ότι οι ΗΠΑ είναι αυτές που έλαβαν την απόφαση για να αποχωρήσουν και όχι η Ρωσία, πράγμα που σημαίνει ότι έχουν περισσότερα να κερδίσουν εκτός συνθήκης.
            Εν κατακλείδι, αναμφίβολα η κατάσταση πλέον χαρακτηρίζεται από ρευστότητα χωρίς να είναι σαφές αν θα υπάρξει εκ νέου σε μια κούρσα εξοπλισμών μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ. Το ερώτημα είναι, αν το διάστημα τεσσάρων μηνών που μας χωρίζει από την ολοκληρωτική ρήξη των χωρών αναφορικά με αυτό το ζήτημα, είναι αρκετό ώστε οι δύο ηγέτες να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να συνάψουν εκ νέου συνθήκη για περιορισμό των πυρηνικών τους όπλων, αυτή την φορά όμως συμπεριλαμβάνοντας και άλλες μεγάλες και ανερχόμενες πυρηνικές δυνάμεις. Κάτι τέτοιο δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα, λαμβάνοντας υπόψιν τις απειλές της Ρωσίας για πανίσχυρα όπλα και των ΗΠΑ για έναρξη δοκιμών σε “απαγορευμένα” όπλα. Σε περίπτωση που δεν επέλθει επίλυση των διαφορών τους, αναμένεται να αυξήσουν τα πυρηνικά που μέχρι πρότινος ήταν απαγορευμένα, χωρίς να μπορούμε να προβλέψουμε πως θα τα εκμεταλλευτούν και ποιες θα είναι οι συνέπειες που θα υποστεί η Ευρώπη ή και άλλες χώρες αν επιλέξουν οι ΗΠΑ να αποθηκεύσουν σε αυτές τα πυρηνικά τους.
Πηγές:
“Treaty Between The United States Of America And The Union Of Soviet Socialist Republics On The Elimination Of Their Intermediate-Range And Shorter-Range Missiles (INF Treaty)”, US STATE OF DEPARTMENT, διαθέσιμο στο: https://www.state.gov/t/avc/trty/102360.htm?fbclid=IwAR2XHkqLWC1Z9IfJmVnzQbDo9IgDUwsqOcPbiZeatdg-9jx-jft2ZwHX2Dg
“US says it will pull out of INF treaty if Russia does not comply within 60 days”, The Guardian,  διαθέσιμο στο: https://www.theguardian.com/world/2018/dec/04/us-inf-russia-nuclear-treaty-deadline?fbclid=IwAR0nloYb0iDO52ySQl_sycTY5EkO0TfSExeUWLgDbTX7Wm-J4SyoCU1kQBE
“The Intermediate-Range Nuclear Forces (INF) Treaty at a Glance”, Arms Control Association, διαθέσιμο στο:  https://www.armscontrol.org/factsheets/INFtreaty?fbclid=IwAR3NY6afYVPv6-b8-9GDtWnnN43mnzTxenjnoWRvYgXSttlLTjeKuOvKEZU
“The US Started This Tit-for-tat”, Cato Institute, διαθέσιμο στο: https://www.cato.org/publications/commentary/us-started-tit-tat
“Vladimir Putin says Russia will target US if it places missiles in Europe”, The Telegraph, διαθέσιμο στο: https://www.telegraph.co.uk/news/2019/02/20/putin-says-russia-will-target-us-places-missiles-europe/
Vladimir Putin suspends Russia’s participation in INF arms treaty, The Economic Times, διαθέσιμο στο:
https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/vladimir-putin-suspends-russias-participation-in-inf-arms-treaty/articleshow/68258787.cms
Time Running Out for Salvaging INF Treaty, Voa News, διαθέσιμο στο: https://www.voanews.com/a/time-running-out-for-salvaging-inf-treaty/4850703.html
U.S. military to test missiles banned under faltering nuclear pact with Russia The Washington Post, διαθλεσιμο στο: https://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-military-to-test-missiles-banned-under-faltering-nuclear-pact-with-russia/2019/03/13/289f7860-45b6-11e9-9726-50f151ab44b9_story.html?noredirect=on&utm_term=.c5e14a74b934
U.S. to Test INF Treaty-Range Missiles , Arms Control Association, διαθέσιμο στο: https://www.armscontrol.org/act/2019-04/news/us-test-inf-treaty-range-missiles
Share Button

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής*

Οι μαζικές διαδηλώσεις που διεξάγονται εδώ και μήνες στην Αλγερία και το Σουδάν έχουν ανανεώσει τις ελπίδες για εκδημοκρατισμό μετά τις εξεγέρσεις του 2011. Θα υπάρξει αναμφίβολα αλλαγή, όπως συμβαίνει σε όλες τις άλλες χώρες που έχουν βιώσει παρατεταμένες διαμαρτυρίες – αλλά το ερώτημα είναι εάν η “αλλαγή” θα είναι όντως πραγματική.

Εάν συμβεί το σενάριο αυτό, πολλοί διαδηλωτές θα είναι βαθιά δυσαρεστημένοι. Οι δημοκρατικές μεταβάσεις δεν παράγουν ταχεία, ριζική αλλαγή, διότι οι μεταρρυθμίσεις σφυρηλατούνται, συνήθως αργά, μέσω συμβιβασμού. Η ριζική αλλαγή συμβαίνει μόνο όταν μια φράξια κατορθώνει να επιβάλει τη βούλησή της στις υπόλοιπες, συχνά μέσω της βίας. Οι βαθιές επαναστάσεις δεν είναι ποτέ ειρηνικές και συνήθως δεν οδηγούν στη δημοκρατία, αλλά σε νέες μορφές αυταρχισμού. Συνέχεια ανάγνωση

Είναι δύσκολο να γενικευτεί σε μία πρόταση το τι θέλουν οι διαδηλωτές στην Αλγερία και το Σουδάν σήμερα ή σε κάποια από τις προηγούμενες αραβικές εξεγέρσεις, επειδή οι διαδηλωτές δεν είναι ένα ομοιογενές μπλοκ. Η δύναμη των αραβικών εξεγέρσεων είναι ότι υπήρξαν και εξακολουθούν να είναι γνήσια λαϊκά κινήματα – αλλά αυτή είναι και η αδυναμία τους, γιατί σε κάποιο σημείο οι διαδηλώσεις στο δρόμο πρέπει να μετατραπούν σε ένα σχέδιο δράσης που απαιτεί ηγεσία και οργάνωση.

Από τα συνθήματα προκύπτει σαφώς ότι οι διαδηλωτές θέλουν να απομακρυνθεί η παλιά ηγεσία – το καθεστώς, και όχι μόνο λίγοι άνθρωποι στην κορυφή – και να υπάρξει σχηματισμός μιας πολιτικής κυβέρνησης. Επιθυμούν επίσης την αποκατάσταση των κοινωνικοοικονομικών σταθερών. Τέτοιες απαιτήσεις είναι κατανοητές. Όμως, είναι απίθανο να επιτευχθούν μέσω μιας ειρηνικής διαδικασίας – μια χωρίς βία και την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των πολλών.

Οι ριζοσπαστικές, επαναστατικές μεταρρυθμίσεις είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσουν ισχυρή αντίσταση σε όσους απειλούνται από τις αλλαγές. Οι ισχυρές ελίτ, ιδιαίτερα οι στρατιωτικές και οι υπηρεσίες ασφαλείας, δεν παραδίδονται χωρίς μάχη. Στην Αίγυπτο, όταν η νίκη των ισλαμιστών απειλούσε τη θέση της, η στρατιωτική ελίτ απλώς κατέλαβε τον έλεγχο. Όταν οι ισλαμιστές προσπάθησαν να παραμείνουν στην εξουσία μετά το πραξικόπημα του Ιουλίου 2013, το αποτέλεσμα ήταν αιματηρή καταπίεση και επιβολή του πιο στρατιωτικού καθεστώτος που είχε ποτέ η Αίγυπτος. Στη Αλγερία τη δεκαετία του 1990, η άρνηση των Ισλαμιστών να παραιτηθούν από την εκλογική τους νίκη και να προσχωρήσουν στον στρατό οδήγησε σε μια δεκαετία βίαιης σύγκρουσης.

Είναι δυνατές οι μεταβάσεις που ακολουθούν μια δημοκρατική πορεία, μέσω διαλόγου μεταξύ όλων των πλευρών και τελικά εκλογών – αλλά έχουν τα δικά τους έξοδα, δεδομένου ότι παράγουν μόνο περιορισμένες αλλαγές. Υπάρχουν πολλές μελέτες για ειρηνικές δημοκρατικές μεταβάσεις στη Λατινική Αμερική, αλλά το πιο ενδιαφέρον παράδειγμα για την αραβική περιοχή είναι αυτό της Τυνησίας, μιας χώρας που γενικά θεωρείται ότι πλησιάζει περισσότερο στη δημοκρατία μετά το 2011.

Η Τυνησία απέφυγε τη βία, την καταστολή και τη στρατιωτική παρέμβαση. Έχει σχηματίσει όλες τις κυβερνήσεις μετά το 2011 μέσω εκλογών και διαπραγματεύσεων. Αλλά είναι επίσης μια χώρα όπου οι νέοι που έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην κίνηση του δρόμου το 2010 και το 2011 απογοητεύονται από την περιορισμένη αλλαγή, αρνούνται να συμμετάσχουν σε εκλογές που δεν αναμένουν να επιφέρουν τις απαραίτητες αλλαγές. Είναι επίσης μια χώρα που έχει δει έναν δυσανάλογα μικρό αριθμό νέων να εντάσσονται στο Ισλαμικό Κράτος ή άλλες φονταμενταλιστικές ομάδες. Η διαδικασία της μεταβατικής δικαιοσύνης – η προσπάθεια να αποσαφηνιστεί η καταχρηστική συμπεριφορά του παλαιού καθεστώτος – ήταν περιορισμένη και βραχύβια.

Η Τυνησία απεικονίζει το κόστος μιας διαδικασίας μετάβασης που ξετυλίγεται μέσα στα όρια μιας δημοκρατικής διαδικασίας. Βεβαίως, δεν ήταν αναπόφευκτο ό, τι συνέβη. Η Επιτροπή Αλήθειας και Αξιοπρέπειας θα μπορούσε να συνεχίσει το έργο της για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και με περισσότερη ενέργεια, παρέχοντας μεγαλύτερη σαφήνεια. Ο νόμος συμφιλίωσης που αποκατέστησε τα διεφθαρμένα μέλη του παλαιού καθεστώτος θα μπορούσε να είναι λιγότερο επιεικής. Αλλά μια βαθιά εκκαθάριση όσων σχετίζονται με το παλαιό καθεστώς θα απαιτούσε ισχυρά μέτρα, ασυμβίβαστα με μια δημοκρατική διαδικασία, φυτεύοντας τους σπόρους ενός νέου αυταρχισμού.

Αυτό είναι το δύσκολο μάθημα από την έκβαση των εξεγέρσεων του 2011 για χώρες όπως η Αλγερία και το Σουδάν: η αλλαγή μπορεί να γίνει με ειρηνικά, δημοκρατικά μέσα, αλλά απαιτεί πολλούς συμβιβασμούς και, ως εκ τούτου, θα είναι ελλιπής και δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που πολλοί ελπίζουν. Οι προσπάθειες να επιφέρουμε πιο ριζικές αλλαγές, τιμωρώντας και αποκλείοντας ένα μεγάλο μέρος της παλιάς ελίτ, δεν είναι δυνατές με δημοκρατικά μέσα, επειδή αυτές οι προσπάθειες προκαλούν μια ισχυρή αντίδραση – μια αντεπανάσταση – που οδηγεί σε βία και καταστολή.

Το ερώτημα για όσους αναζητούν αλλαγή είναι αν θέλουν δημοκρατικές αλλαγές ή ριζικές αλλαγές, διότι οι δύο είναι ασυμβίβαστες.

*Ο Μηνάς Λυριστής είναι απόφοιτος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου και μεταπτυχιακός φοιτητής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Share Button

Του: Νίκου Παναγιωτίδη, Συνεργάτη Κ.Α.Ν.Σ.

H ανακάλυψη μεγάλων ποσοτήτων φυσικού αερίου στη λεκάνη της λεβαντίνης δημιουργεί άριστες προοπτικές για τη συνεργασία όμορων κρατών με στόχο την προαγωγή κοινών συμφερόντων και προσπορισμό κοινού οφέλους. Ωστοσο, από την άλλη, σε μερικές περιπτώσεις επενεργεί ως συντελεστής επίτασης υφιστάμενων διαφωνιών.

Την δεκαετία του 1990 το Ισραήλ αρχισε να υλοποιεί μια νέα στρατηγική τη λεγόμενη             «στροφή προς τη θάλασσα». Ένα νέο στρατηγικό προσανατολισμό αφού το Εβραϊκό Κράτος παραδοσιακά ήταν προσανατολισμένο στην στρατιωτική στρατηγική. Ο λόγος της στροφής του προς τη ναυτική στρατηγική είναι διττός: Από την μια η ανακάλυψη μεγάλων ποσοτήτων φυσικού αερίου στην ΑΟΖ του και από την άλλη η επεξεργασία συγκεκριμένου σεναρίου στρατιωτικής στρατηγικής με στόχο τη δυνατότητα δεύτερου πυρηνικού πλήγματος εναντίον του Ιράν. Συνέχεια ανάγνωση

Συνολικά το Ισραήλ εκτιμάται ότι διαθέτει 1 τρισεκατομμύριo κυβικά μέτρα  (bcm) στην ΑΟΖ του γεγονός που το καθιστά αυτάρκες σε ενεργειακό επίπεδο. Πιο συγκεκριμένα, στην ΑΟΖ του Εβραϊκού Κράτους έχουν ανακαλυφθεί τα ακόλουθα κοιτάσματα: Το 1999 έγινε η ανακάλυψη δύο μικρών κοιτασμάτων των Noa και Mary μεγέθους 30 bcm. Ακολούθως το 2009 ανακαλύφθηκαν το Τamar 246 bcm και το Dalit 7-14 bcm.

To 2010 η κοινοπραξία της Noble με την Delek πρόεβη στην ανακαλύψη του κοιτάσματος Λεβιάθαν με ποσότητες πέραν των 600 bcm. Ακολούθησε το 2012 η ανακάλυψη δυο άλλων κοιτασμάτων (Κarish – Tanin) μεγέθους 80 bcm.

H ανακάλυψη των εν λόγων κοιτασμάτων προσέφερε πλούτο στο Εβραϊκό Κράτος δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενεργειακή αυτάρκεια όσον αφορά τις αναγκες του σε ηλεκτροπαραγωγή, ενώ το καθιστά εξαγωγέα φυσικού αερίου. To 2016 άρχισε τις εξαγωγές φυσικού αερίου στην Ιορδανία, ενώ μελετάται το ενδεχόμενο εξαγωγών σε Παλαιστινιακή Αρχή, Αίγυπτο και Κύπρο.

Ας περάσουμε στην  Κυπριακή (ΚΔ) η οποία  με την ανακάλυψη το 2011 του κοιτάσματος Αφροδίτη μεγέθους 128 bcm εισέρχεται δυναμικά στα  ενεργειακά δρώμενα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ανακοίνωση τον περασμένο Φεβρουάριο των αποτελεσμάτων στον Γλαύκο στο οικόπεδο 10 με εκτιμώμενες ποσότητες 5-8 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια tcf καθιστά την ΚΔ ένα εν δυνάμει περιφερειακό ενεργειακό γίγαντα.

Το ζητούμενο όμως  είναι η οικονομική ισχύς της ΚΔ να προστεθεί στη σωρευτική ισχύ του κράτους και  να μετατραπεί σε περιφερειακή-γεωπολιτική επιρροή με απώτερο στόχο την επίλυση του χρόνιου Kυπριακού Προβλήματος.

Οι ενεργειακές συνέργειες -συμμαχίες της ΚΔ και της Ελλάδας με το Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Ιορδανία δημιουργούν έναν άξονα αποτροπής των δυνάμεων που υποστηρίζουν το status-quo εναντίον της Τουρκίας η οποία είναι αναθεωρητική δύναμη. Δεν είναι τυχαίο που  το Κατεστημένο Εξωτερικής Πολιτικής σε αυτές τις χώρες προσδιορίζει τις πολιτικές στρατηγικές της Τουρκίας ως απειλή για την ασφάλεια του.

Αγωγός EastMed

H συνεργασία αυτή αποκτά έντονη γεωπολιτική διάσταση με την ιδέα για την κατασκευή του αγωγού EastMed o οποίος θα μεταφέρει το φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου στις ευρωπαϊκές αγορές. Ο αγωγός αποτελεί σημαντικό γεωστρατηγικό εργαλείο και  αν τελικά υλοποιηθεί θα θεσμοποιήσει σε επίσημο επίπεδο τη συνεργασία των δυνάμεων που υποστηρίζουν το status-quo. Οσον αφορά το Ισραήλ, αποτελεί σταθερά στην εξωτερική του πολιτική η συνεργασία με μη αραβικά κράτη και μειονότητες στην προσπάθεια του να αποκτήσει στρατηγικό βάθος και να ξεπεράσει την γεωπολιτική απομόνωση στην περιοχή του.

Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την ενεργειακή ασφάλεια στην περιοχή κατέστη σαφές με την συμμετοχή του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην τριμερή Κύπρου- Ελλάδας- Ισραήλ στην Ιερουσαλήμ στις 20 Μαρτίου. Ως εδώ όλα καλά. Σε επίπεδο προθέσεων έξοχα. Ωστόσο στη συγκεκριμένη περίπτωση τον πρώτο λόγο δεν το έχουν τα κράτη άλλά οι εταιρείες που θα κληθούν να καταβάλουν και το κόστος για την υλοποίηση του έργου.

Το νεοκλασικό- ρεαλιστικό παράδειγμα που λαμβάνει υπόψη και άλλες ενδοκρατικές μεταβλητές πέραν από τις συστημικές-ενδοπεριφερειακές μπορεί να φωτίσει εν προκειμένω καλύτερα το μεταβαλλόμενο στρατηγικό πεδίο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Επιστρέφοντας στον ΕastMed,  το κόστος του έργου ανέρχεται σε 7-10 δισ. δολάρια, με την ΕΕ να δεσμεύεται να επενδύσει 100 εκ. δολάρια για την διεξαγωγή μελέτης βιωσιμότητας. Εκτός από τα οικονομικά δεδομένα κάποιος πρέπει να λάβει υπόψη και τα τεχνικά χαρακτηριστικά που δημιουργούν επιπρόσθετα ζητήματα για τους επενδυτές, οι οποιοι ενδεχομένως να προτιμήσουν πιο μικρά πρότζεκτς- με λιγότερο ρίσκο- όπως π.χ η εξαγωγή ισραηλινού φυσικού αερίου στην Αίγυπτο.

Ας σημειωθεί ότι ο EastMed θα είναι μήκους 1,900 km με πλάνο την μεταφορά 10 bcm ανα έτος. Τέλος, πρέπει να επισημανθεί η προσοχή στο γεγονός ότι η αγορά φυσικού αερίου αποτελεί μια συνεχώς μεταβαλλομενη αγορά όπου ισχύουν οι νόμοι της προσφοράς και της ζήτησης, οι οποίοι σε τελευταία ανάλυση θα καθορίσουν το αν θα γίνουν οι απαιτούμενες επενδύσεις.Παραθέτοντας ένα παράδειγμα εν είδει ερωτήματος: Θα μπορεί το φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου να ανταγωνιστεί το ρωσικό φυσικό αέριο;

Ενεργειακές Συμμαχίες και Κυπριακό

Από επιστημονικής άποψη το θέμα της αξιοποίησης του φυσικού αερίου ως παράγοντα άσκησης εξωτερικής πολιτικής μπορεί να προσεγγιστεί από δύο οπτικές γωνίες. Η μια άπτεται της ρεαλιστικής θεωρίας διεθνών σχέσεων που θεωρεί ότι τα κοιτάσματα είναι στρατηγικά και επαυξάνουν τη σωρευτική ισχύ του κράτους. Η άλλη η φιλελεύθερη,  θεωρεί ότι το θέμα των υδρογονανθράκων μπορεί να προκαλέσει κίνητρο για ευρύτερες συνεργασίες μεταξύ των κρατών τα οποία στο τέλος της ημέρας θα νιώσουν ικανοποίηση από το διαμερισμό των μελλοντικών οικονομικών μερισμάτων.

Ωστόσο, στην περίπτωση της ΚΔ η ανακάλυψη μεγάλων ποσοτήτων υδρογονανθράκων δεν φαίνεται να λειτουργεί ως κίνητρο για την επίλυση του προβλήματος για δύο πολύ απλούς λόγους. Πρώτον, η Τουρκία και η ΤΚ πλευρά επιθυμούν την από τώρα συμμετοχή τους στην διαδικασία διαμοιρασμού του. Αλλά και αν ακόμα επιλυόταν το συνταγματικό ζήτημα του Κυπριακού Προβλήματος, αλλά και η διεθνής πτυχή του δεν θα τα έβρισκαν στη μοιρασία του…αφού οι ΤΚ έχουν κατά καιρούς εκφράσει θέσεις για εξιμισείας διαμοιρασμό του. Στο όλο σκηνικό προστίθενται και οι συνεχείς απειλές της Τουρκίας με την άσκηση εξαναγκαστικής διπλωματίας και του εκφοβισμού.

Επιπρόσθεται, αν ανατρέξει κάποιος στο ιστορικό αρχείο δεν φαίνεται η ενέργεια να αποτελεί καταλύτη για επίλυση μακροχρόνιων συγκρούσεων. Πιο συγκεκριμένα, η πρόταση του Κλίντον για την κατασκευή αγωγού που θα μετέφερε αζερικό πετρέλαιο διαμέσου του Ναγκόρνο- Καραμπάχ και της Αρμενίας στην Τουρκία, ναυάγησε. Την ίδια κατάληξη είχε η πρόταση για κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου Ιράν- Πακιστάν – Ινδίας, αφού η Ινδία αρνήθηκε να συμμετάσει επικαλούμενη ζητήματα ασφάλειας.

Τότε εγείρεται το ερώτημα τι προσφέρουν οι «ενεργειακές συμμαχίες»; Πρώτα απόλα διασφαλίζουν την ασφάλεια κατά τη διαδικασία εξόρυξης και παραγωγής. Επιπροσθετα, αυξάνουν την διαπραγματευτική ισχυ του κράτους το οποίο μπορεί με μια ορθολογική υψηλή στρατηγική να  το εντάξει στις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού.

Σε κάθε περίπτωση όμως, όπως εξάγεται και από την παρούσα ανάλυση, δεν φαίνεται η διαχείριση του θέματος να αποτελεί τον καταλύτη για επίλυση του Κυπριακού Προβλήματος, του οποίου οι προοπτικές επίλυσης υπο το φως των εν λόγω, αλλά και άλλων δεδομένων παραμένουν δυσοίωνες.

 

 

 

Share Button

Καζαντζής Γιώργος – Ερευνητής Κέντρο Ανατολικών Σπουδών

Οι πληροφορίες από την Συρία και το Ιράκ ως προς το κουρδικό ζήτημα είναι συνεχείς και καταδεικνύουν ένταση των ζυμώσεων υπογείως αλλά και μέσω επίσημων επαφών. Το κουρδικό ζήτημα έχει ενταχθεί όπως ήταν αναμενόμενο σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διαπραγματεύσεων μεταξύ περιφερειακών και μεγάλων δυνάμεων.
Η ανακοινωθείσα αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από την Συρία προβληματίζει έντονα τους Κούδους της Συρίας οι οποίοι από καιρό διαβλέπουν εγκατάλειψή τους από τους Αμερικανούς μετά την λήξη των επιχειρήσεων κατά της Daesh. Με μια σειρά δηλώσεων καλούν τους Aμερικανούς να συνεχίσουν την παρουσία τους στα εδάφη της ΒΑ Συρίας που αποτελεί εγγύηση και για τους ίδιους. Συνέχεια ανάγνωση

Χαρακτηριστική η σχετική δήλωση του Mustafa Bali ,εκπροσώπου τύπου του SDF, στον Ιndependent τον Δεκέμβριο του 2018 κατά την οποία, «Υπάρχει σοβαρό ρίσκο η Τουρκία να πραγματοποιήσει τις απειλές της. Υπάρχουν φόβοι μεταξύ των πολιτών για σφαγές και βίαιη μετατώπιση».[1]
Η Τουρκία έχει κινητοποιήσει πολυάριθμη στρατιωτική δύναμη στα σύνορα με την Συρία.
Υπό την απειλή νέας τουρκικής επιχείρησης οι Κούρδοι της Συρίας μη λαμβάνοντας πλέον σαφείς εγγυήσεις από τις ΗΠΑ παρακολουθούν την πορεία των ρωσοτουρκικών επαφών. Η Ρωσία έχει στο παρελθόν προτείνει στους Κούρδους να παραδώσουν τον έλεγχο των εδαφών στον στρατό του Άσαντ προχωρώντας σε έναν συμβιβασμό με τον Σύριο Πρόεδρο[2]. Παράλληλα, η Ρωσία ωθεί την Τουρκία σε συμφωνία με τον Άσαντ εις βάρος των Κούρδων αλλά και των τζιχαντιστών της HTS που δρουν στην Ιντλίμπ. Με τον Αμερικανό Πρόεδρο να ανακοινώνει αποχώρηση των στρατευμάτων ο χρόνος που έχουν τόσο οι Τούρκοι όσο και οι Κούρδοι της Συρίας να διαλέξουν στρατόπεδο μειώνεται. Η Ρωσία προσφάτως πρότεινε στην Τουρκία συμφωνία με τον Άσαντ και επανενεργοποίηση ουσιαστικώς της Συμφωνίας των Αδάνων του 1998[3]. Σε αυτό το πλαίσιο θα είναι ευθύνη της Συρίας να εξαλείψει από το έδαφός της το PKK και τις όμορες οργανώσεις που συνιστούν απειλή για την Τουρκία, μέσω συνεργασίας φυσικά των δύο χωρών. Δεδομένης της σημασίας που έχει για την Τουρκία η διατήρηση επιρροής στα βόρεια εδάφη της Συρίας όπου επιθυμεί να εγκαταστήσει μέρος του προσφυγικού πληθυσμού που φιλοξενεί είναι εξαιρετικά αμφίβολο πως θα δεχθεί την πρόταση η οποία προφανώς προϋποθέτει πλήρη αναγνώριση του Άσαντ απο την Τουρκία. Όσο παραμένουν βεβαίως οι Κούρδοι στα βόρεια από την Μενμπίτζ μέχρι τη Χασάκα οι τουρκικοί σχεδιασμοί προϋποθέτουν κατά μέτωπο σύγκρουση με τους Κούρδους. Η ζώνη (buffer zone) που πρότειναν οι Αμερικανοί στους Τούρκους το προηγούμενο έτος δεν φαίνεται τουλάχιστον αυτή τη στιγμή πως παραμένει επιλογή. Η αμερικανική πρόταση κατά τις διαβουλεύσεις της πρόσφατης συνδιάσκεψης ασφαλείας στο Μόναχο ήταν οι Ευρωπαίοι να στείλουν στρατό δημιουργώντας μια τέτοια ζώνη ασφαλείας και η Αμερική σε αυτή τη περίπτωση να διατηρήσει μία δύναμη διακοσίων ατόμων στη Συρία[4]. Η πρόταση δεν έγινε δεκτή. Αντιστοίχως ο αραβικός συνασπισμός (κατά άλλους αραβικό ΝΑΤΟ) επίσης αρνήθηκε να εμπλακεί ενεργά στη συριακή επικράτεια. Αν οι Κούρδοι δεχθούν την ρωσική πρόταση και συμφωνήσουν με τον Άσαντ θα έχουν κάνει μια στρατηγική επιλογή μη αναστρέψιμη, που ίσως τους καλύψει από την τουρκική επιθετικότητα αλλά τους αναγκάσει να περιοριστούν εδαφικά αλλά και πολιτικά σε ένα πλαίσιο υπαγωγής του υπό τον Σύριο Πρόεδρο ακόμα και με αυξημένη αυτονομία όχι όμως ίδιου επίπεδου με το βόρειο Ιράκ.
Στο Ιράκ η νεοσχηματηθείσα κυβέρνηση υπό τον Ιρακινό Πρόεδρο Μπαρχάμ Σαλίχ αν και διακηρυκτικά επιχειρεί την απεξάρτηση του ιρακινού κράτους τόσο από τις ΗΠΑ όσο και από το Ιράν έχει σαφώς ιρανικές επιρροές. Η σύμπραξη του Σαντρ με το πολιτικό σκέλος των σιιτικών οργανώσεων Χασντ έχει θορυβήσει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Οι Αμερικανοί αν αποχωρήσουν απο την Συρία είναι πλέον βέβαιο πως θα ενισχύσουν την παρουσία τους στο Ιράκ. Πληροφορίες κάνουν λόγο για δημιουργία μεγάλης βάσης στο Ιράκ στα συνορα με τη Συρία αποχωρώντας από το Τανφ στο οποίο υπάρχει αμερικανική βάση όπου εκπαιδεύονται Σύροι αντικαθεστωτικοί[5]. Οι Ισραηλινοί διακηρύσσουν πως η μάχη κατά της ιρανικής επέκτασης ίσως χρειαστεί να επεκταθεί πέραν της Συρίας [6]. Οι επαφές Αμερικανών αξιωματούχων με τους Κούρδους της Περιφερειακής Κουρδικής Κυβέρνησης (KRG) ήταν πυκνές το τελευταίο διάστημα. Σημειώνεται πως η KRG διέκοψε προ ολίγων ημερών την παροχή πετρελαίου προς το Ιράν[7], μια κίνηση η οποία έχει σαφώς αμερικανικό πρόσημο.
Μετά από «περιπέτειες» στο ιρακινό Κουρδιστάν τα κουρδικά κόμματα φαίνεται πως είναι πολύ κοντά πλέόν στον σχηματισμό κυβέρνησης. Το KDP παρά το αποτυχημένο δημοψήφισμα για ανεξαρτησία το προηγούμενο έτος που είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια του Κιρκούκ, ενίσχυσε την θέση του. Ζητούμενο μεταξύ του KDP και του PUK παραμένει το ζήτημα του Κιρκούκ. Λαμβάνοντας υπόψιν τις αμερικανικές πιέσεις για σταθερότητα παρά τις συγκρουσιακές σχέσεις KDP και PUK είναι πολύ πιθανό τα δύο κόμματα να συνεργαστούν τελικώς. Βεβαίως η τελική συμφωνία σχετικά με το Κιρκούκ θε έχει ιδιαίτερη αξία αφού η πιθανότητα να επιστρέψει στον έλεγχο κουρδικών σωμάτων ασφαλείας υπερβαίνει τις ενδοκουρδικές διαφορές. Συμφωνα με κουρδικές πηγές υπάρχουν σημαντικές αμερικανικές πιέσεις για μια τελική διευθέτηση του ζητήματος του Κιρκούκ με κυβερνήτη προερχόμενο από το PUK και έλεγχο από τους Κουρδους Πεσμεργκά και τον Ιρακινό στρατό με κοινό κέντρο επιχειρήσεων[8]. Μέχρι και αυτή τη στιγμή (18/02) δεν έχει υπάρξει τελική συμφωνία μεταξύ KDP και PUK για τον πολιτικό έλεγχο του Κιρκούκ και τον τελικό σχηματισμό Κυβέρνησης.
Σε ότι αφορά την παρουσία του PKK στο βόρειο Ιράκ αξίζει προσοχής πως εκτός από τις παραδοσιακές πολυεπίπεδες σχέσεις του KDP με το τουρκικό κράτος που στρέφονταν και κατά του PKK, το δεύτερο κουρδικό κόμμα PUK δαιφαίνεται πως κινείται και αυτό κατά των Κούρδων ανταρτών[9]. Η Τουρκία συνεχίζει πλέον πτήσεις προς την Σουλειμανίγια[10] (το προπύργιο του PUK) και το PUK κατηγορείται πως διώκει το PKK από τα εδάφη που ελέγχει. Φαίνεται πως στο ιρακινό Κουρδιστάν διαμορφώνεται ένα μέτωπο κατά του PKK και από τα δύο κύρια κόμματα κάτι το οποίο πιθανώς αποτελεί αμερικανική και τουρκική απαίτηση προς τους Ιρακινούς Κούρδους.
Ο Τζεμίλ Μπαγίκ ένας εκ των ηγετών του PKK με αφορμή τη συμπλήρωση είκοσι ετών από την αρπαγή Οτζαλάν καλεί τους αντάρτες σε νέο αγώνα κατά του τουρικού κράτους[11]. Παράλληλα οι ΤΕΔ επιχειρούν σε κωμοπόλεις της ΝΑ Τουρκίας εφαρμόζοντας παράλληλα στρατιωτικό νόμο (προσφάτως στη Lice)[12].
Συνοψίζοντας, η κουρδική οντότητα του βορείου Ιράκ έχει εξαιρετικά μεγάλη αξία για την αμερικανική στρατηγική στη Μεσοποταμία και ασκούνται πιέσεις άμβλυνσης των ενδοκουρδικών διαφορών. Οι πολιτικές εξελίξεις στο Ιράκ, διαμορφώνουν μία πραγματικότητα όπου η αναβάθμιση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Το επόμενο διάστημα θα είναι ενδεικτικό της ικανότητας της νέας ιρακινής κυβέρνησης να ισορροπήσει μεταξύ αντίρροπων δυναμικών προερχόμενων κυρίως από το Ιράν και τις ΗΠΑ.
Το ισχυρό ενδεχόμενο αποχώρησης των αμερικανικών στρατευμάτων από τη Συρία προϊδεάζει για συνεννόηση ΗΠΑ-Ρωσίας και κάποιου είδους ανταλλαγή. Οι ρωσικές θέσεις προς τους ισραηλινούς σε σχέση με την απομάκρυνση του Ιράν από τη Συρία σε συνδυασμό με τις παράλληλες προτάσεις των Ρώσων προς Κούρδους και Τουρκία καταδεικνύουν πως η Ρωσία κατανοεί απόλυτα τα όρια των σχέσεων της με την Τουρκία διατηρώντας τις επιλογές της ανοικτές. Η αμερικανική αποχώρηση θα επιταχύνει τις εξελίξεις αναγκάζοντας την Τουρκία να διαλέξει στρατόπεδο. Οι Κούρδοι της Συρίας θα αναγκαστούν επίσης να επιλέξουν ή αναγκαστικά θα οδηγηθούν από τις εξελίξεις.

[1]https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-trump-kurdish-isis-turkey-us-troop-withdrawal-mattis-a8695151.html
‘We used to trust the US’: Syrian Kurds fear Turkish attack after Trump’s troop withdrawal

[2]https://www.themoscowtimes.com/2017/01/26/russian-delegation-proposes-autonomy-for-syrian-kurds
‘Russian Delegation to Syria Proposes Kurdish Autonomy’

[3]https://www.yenisafak.com/en/news/1998-adana-pact-could-solve-turkey-syria-issues-says-russian-fm-3472937
‘1998 Adana pact could solve Turkey-Syria issues, says Russian FM’

[4]https://www.washingtonpost.com/opinions/2019/02/15/us-is-asking-european-countries-deploy-troops-syria/?utm_term=.c29c21dbc948
The U.S. is asking European countries to deploy troops to Syria

[5]https://foreignpolicy.com/2019/01/25/us-considering-plan-to-stay-in-remote-syrian-base-to-counter-iran-tanf-pentagon-military-trump/
‘U.S. Considering Plan to Stay in Remote Syrian Base to Counter Iran’

[6]https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Israel-might-expand-covert-war-against-Iran-beyond-Syria-in-coming-year-580541
‘WAR AGAINST IRAN BEYOND SYRIA IN COMING YEAR’

[7]https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraq-s-krg-suspends-oil-exports-to-iran/1394795
‘Iraq’s KRG suspends oil exports to Iran’

[8]https://anfenglishmobile.com/features/the-us-plan-for-kirkuk-the-deal-between-puk-and-kdp-32719
‘The US plan for Kirkuk, the deal between PUK and KDP’

[9]http://www.rudaw.net/english/kurdistan/090120194
‘PUK forces shut down PKK-affiliated party office in Garmiyan: report’

[10]http://www.kurdistan24.net/en/news/a7a37d83-1f3a-43da-96b4-c90bb3caf3f8
‘Ban lifted, first Turkish flight in over a year lands in Kurdistan’s Sulaimani’

[11]https://anfenglishmobile.com/features/bayik-our-people-must-start-resistance-everywhere-32638
‘Bayik: Our people must start resistance everywhere’

[12]https://anfenglishmobile.com/kurdistan/military-operation-and-curfew-in-lice-32868
‘Military operation and curfew in Lice’