για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική

Μεσογειος

Share Button

Νικόλαος Νικολάου- Ερευνητής ΚΑΝΣ

Το φθινόπωρο του 2018 η Τουρκία έδειξε καθαρά τις προθέσεις της στη περιοχή της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου συμπεριλαμβανομένης και της Μέσης Ανατολής. Η όσο το δυνατόν πιο ορθή ανάλυση της τουρκικής στρατηγικής στον ενεργειακό τομέα καταδεικνύει ότι ο «σουλτάνος» έχει σχέδιο σε ό,τι κάνει. Συνέχεια ανάγνωση

 Οι πραγματικές επιδιώξεις της Τουρκίας

Η επιθετική στάση της Τουρκίας με τη προβολή των ενόπλων δυνάμεων της και με «αλυτρωτική» ρητορεία, οφείλεται σε έναν διακαή φόβο της. Η τουρκική πλευρά, από τα μέσα του Ψυχρού Πολέμου δεν έκρυψε τις νεοοθωμανικές της βλέψεις. Με την έλευση του 21ου αιώνα, ο νεοοθωμανισμός ως δόγμα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής που θα καθιστούσε τη Τουρκία περιφερειακή δύναμη επανήλθε. Μάλιστα, με την ανάδειξη του Αχμέτ Νταβούτογλου στη θέση του επικεφαλής της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, ο νεοοθωμανισμός άρχισε να εφαρμόζεται και πρακτικά.

Η Τουρκία επί της εποχής Ερτογάν κατάφερε να σημειώσει πρόοδο σε πολλούς τομείς. Επίσης, συνεχίζει την ανοδική της πορεία παρά τις όποιες έξωθεν πιέσεις. Στρατιωτικά είναι πολύ ισχυρή εν συγκρίσει με τα υπόλοιπα περιφερειακά κράτη, έχει μια πολύ δυναμική εξωτερική πολιτική με «ανοίγματα» και σε περιοχές που δεν στρεφόταν παλαιότερα, έναν πληθυσμό που συνεχώς αυξάνεται, εγχώρια βιομηχανική και αγροτική παραγωγή και ισχυροποιημένη οικονομία. Κάτι της λείπει όμως για να ολοκληρώσει τα σχέδιά της περί περιφερειακής ανώτερης ισχύος: η ενεργειακή αυτάρκεια. Η τουρκική κυβέρνηση γνωρίζει ότι χωρίς ενέργεια όλα όσα έχει επιτύχει είναι μετέωρα. Φοβάται ότι δεν θα αποκτήσει αυτάρκεια. Συνεπώς, αναγκάζεται να αναπτύξει μια ενεργειακή στρατηγική, ώστε να αποκτήσει την αυτάρκεια που επιδιώκει.

Η «πολυμερής στροφή» του Ερτογάν

Ο Τούρκος πρόεδρος αντιλαμβάνεται εδώ και καιρό ότι οι εξελίξεις ενδέχεται να τον κρατήσουν εκτός ενεργειακού παιχνιδιού στη Μεσόγειο. Οι εξελίξεις είναι οι διάφορες συναντήσεις των ηγετών μεσογειακών χωρών πλην της Τουρκίας, η σύσφιγξη σχέσεων κάποιων κρατών μεταξύ τους και οι περίτεχνες διπλωματικές  κινήσεις της Κύπρου αναφορικά με την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων της. Αξίζει να προστεθούν η στάση των Η.Π.Α. καθώς και οι εξελίξεις στη Συρία.

Όλα αυτά τα γεγονότα έπεισαν την Άγκυρα να ακολουθήσει μια «πολυμερή στροφή», δηλαδή να στραφεί ταυτόχρονα σε πολλές πλευρές ώστε να ενδυναμωθεί η θέση της στον ενεργειακό ανταγωνισμό. Η τουρκική πλευρά ψάχνει τρόπους για να καταφέρει να καταστεί ενεργειακά αυτάρκης σε πολλές μεριές. Εκείνες είναι η ανατολική Μεσόγειος, η Μαύρη Θάλασσα και η Συρία.

Αναφορικά με την ανατολική Μεσόγειο, το ενδιαφέρον της Τουρκίας εστιάζεται στα κοιτάσματα στο Αιγαίο πέλαγος και ανοιχτά της Κύπρου. Οι συνεχείς αμφισβητήσεις των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι ακατάπαυστες παραβιάσεις, η «επιθετική» ρητορική και η πλεύση πλοίων για έρευνα δείχνουν μια εντατική προσπάθεια της Τουρκίας να καταφέρει να συνεκμεταλλευτεί τον ορυκτό πλούτο της ανωτέρω θαλάσσιας περιοχής.

Σχετικά με τις τουρκικές κινήσεις στη Μαύρη Θάλασσα, εκείνες αναμένεται να στεφθούν με μεγαλύτερη επιτυχία. Αφενός, ανέκαθεν η Θάλασσα του Μαρμαρά εθεωρείτο μια περιοχή «χαμηλής» συγκρουσιακής έντασης. Αφετέρου, η Τουρκία δεν είχε κάτι να χωρίσει με τις άλλες χώρες της περιοχής. Πλέον, μιας και οι σχέσεις με τη Ρωσία- κυρίαρχο της θαλάσσιας περιοχής- εξομαλύνθηκαν, το τουρκικό εγχείρημα είναι πιο εύκολο. Ήδη, από τον Νοέμβριο, πλωτά μέσα του τουρκικού ναυτικού βρίσκονται ανοιχτά των βόρειων ακτών της τουρκικής επικράτειας για να οριοθετήσουν τη τουρκική «ζώνη» εκμετάλλευσης.

Η Συρία αποτελεί το άλλο στοίχημα του Ερτογάν. Είναι κοινώς γνωστό ότι η τουρκική επέμβαση στη βόρεια συριακή επικράτεια ή αλλιώς στο «συριακό Κουρδιστάν» αποσκοπούσε στο να λύσει ένα πρόβλημα ασφάλειας των Τούρκων που αφορά τους Κούρδους. Με τις δύο επεμβάσεις τους («Ασπίδα του Ευφράτη» και «Κλάδος Ελαίας») πέτυχαν όχι μόνο να περιορίσουν τη κουρδική δραστηριότητα, αλλά και να δημιουργήσουν τουρκικούς θύλακες ώστε να πιέσουν το καθεστώς Άσσαντ και να ιδρύσουν στο μέλλον ψευδοκράτος για να αποκτήσουν στρατηγικό βάθος. Μέσα σε όλα αυτά, ενυπάρχει και μια άλλη, όχι τόσο εμφανής, επιδίωξη. Εκείνη αφορά πάλι την ενέργεια. Ο τουρκικός στρατός έφτασε έξω από το Χαλέπι όπου και σταμάτησε. Οι περιοχές που κατέχει, βρίσκονται πλησίον της συριακής πόλης. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Από το Χαλέπι και διαμέσου των συριακών εδαφών που ελέγχει τώρα ο τουρκικός στρατός, έμελλε να περάσει η προέκταση του «Αραβικού Αγωγού» («Arab Gas Pipeline») που θα μετέφερε φυσικό αέριο με τερματικό σταθμό τη πόλη Κιλίς της Τουρκίας. Η προέκταση του δεν έγινε ποτέ. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα γίνει στο μέλλον. Με τη τουρκική παρουσία εκεί, η Τουρκία θα καταφέρει να εισάγει ενέργεια. Δεν είναι τυχαίο ούτε ότι συνεργάζεται στη Συρία με τη Ρωσία ούτε ότι προσέγγισε τη νόμιμη συριακή κυβέρνηση. Ο Ερτογάν φαίνεται να αποβλέπει τη συμμετοχή της χώρας του στο ενεργειακό παιχνίδι στη Μέση Ανατολή[i].

Αντί Επιλόγου

Είναι εμφανές ότι η Τουρκία κινείται βάσει σχεδιασμού βραχυπρόθεσμου, μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου. Στρέφεται σε πολλές πλευρές προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση σε ενεργειακά κοιτάσματα.

Η αμερικανική υποχώρηση από τη Συρία είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για τη Τουρκία. Της δίνεται η δυνατότητα να επεκτείνει τη σφαίρα επιρροής της με τις «ευλογίες» και της Μόσχας. Επίσης, μέσω της Ρωσίας, δύναται να αποκτήσει πρόσβαση στο ενεργειακό παιχνίδι σε Μαύρη Θάλασσα και Συρία. Η ελληνική πλευρά θα πρέπει να βολιδοσκοπήσει πολύ προσεκτικά τις τουρκικές κινήσεις ώστε να διασφαλίσει τα συμφέροντά της. Αρκεί να γνωρίζει ότι για την Άγκυρα τίποτα δεν είναι τυχαίο.

 

 

 

[i]  Μια σημείωση είναι σημαντική εδώ. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι κουρδικές περιοχές που έχει καταλάβει ο τουρκικός στρατός είναι μόνο η αρχή. Πιθανόν, σκοπεύει να επεκτείνει σε ολόκληρη τη βόρεια Συρία τη παρουσία και επιρροή του. Αν γίνει αυτό, όχι μόνο πλήττει ανεπανόρθωτα τους Κούρδους, αλλά στη βορειοανατολική Συρία υπάρχουν κοιτάσματα πετρελαίου, τα οποία θα περάσουν στα χέρια της Άγκυρας.

Share Button

Νίκος Παναγιωτίδης

Στις 30 Noεμβρίου του 1963 ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος και πρώτος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατία (ΚΔ) παρέδωσε στον Τούρκο αντιπρόεδρο ένα υπόμνημα με 13 προτάσεις που θα καταστούσαν λειτουργικό το σύνταγμα της ΚΔ και θα δημιουργούσαν ομαλές συνθήκες για την εύρυθμη λειτουργία της πολιτικής διεργασίας στη νεότευκτη KΔ.
ΟΙ Τουρκοκύπριοι (ΤΚ) με τα υπερπρονόμια που είχαν πετύχει βραχυκύκλωναν την πολιτική διεργασία στη νήσο. Συγκεκριμένα, τον Μάιο του 1961 αρνήθηκαν να ψηφίσουν τους φορολογικούς νόμους, ενώ τον Οκτώβρίο του ιδίου έτους ο Αντιπρόεδρος Κουτσιούκ έθεσε βέτο για τη δημιουργία ενιαίου Κυπριακού στρατού. Οι Τουρκοκύπριοι χρησιμοποιούσαν τα υπερπρονόμια τους για να πετύχουν παραχωρήσεις σε άλλα πεδία όπως η αξίωση τους για την εγκαθίδρυση χωριστών δήμων στις 5 πόλεις της νήσου. Πέραν του διοικητικού διαχωρισμού αξίωναν συγκεκριμένα γεωγραφικό διαχωρισμό των δήμων κάτι που δημιουργούσε πολυποίκιλα προβλήματα και ήταν αντιθετο με το άρθρο 173 του Κυπριακού Συντάγματος. Συνέχεια ανάγνωση

Οι προτάσεις του Μακαρίου έγιναν μετά από παραίνεση του Βρετανού Υπάτου Αρμοστή Αρθουρ Κλαρκ. Εχει επικρατήσει σε μέρος της κοινής γνώμης και έχει καταγραφεί και στην βιβλιογραφία ότι η βρετανική παραίνεση προς τον Μακάριο ήταν δόλια με σκοπό την υποδαύλιση διακοινοτικής κρίσης. Αυτή η προσέγιση δεν ευσταθεί αφού δεν επιβεβαιώνεται από το αρχειακό υλικο και την εν γένει έρευνα.
Πιο συγκεκριμένα το Υπουργείο Αποικιών (CRO) ήταν πιο ευαίσθητο σε θέματα κοινοπολιτείας και συνεπώς η στάση που τήρησε στο επίμαχο θέμα δεν ήταν αποθαρρυντική, εν αντιθέσει με το Foreign Office το οποίο ήταν πιο ευαίσθητο στη διεθνή διάσταση του Κυπριακού και στη σχέση με την Άγκυρα στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου.
Ποιες ήταν όμως οι απόψεις του Βρετανού υπάτου αρμοστή; Αν και ο ύπατος αρμοστής δεν υποβλήθηκε σε ορό της αλήθειας για να εξακριβώσουμε τις μύχιες σκέψεις του, τα διαθέσιμα στοιχεία συνηγορούν ότι ο Βρετανός διπλωμάτης πίστευε ότι οι κυπριακή κρίση οφειλόταν στα υπερπρονόμια των Τουρκοκυπρίων και γι’αυτό το το λόγο θεωρούσε ότι αν δεν αναγνωριζόταν αυτό οι Ελληνοκύπριοι θα δρούσαν μονομερώς με αποτέλεσμα την πυροδότηση κρίσης στην Κύπρο. Μετά από διαβουλεύσεις μεταξύ των δύο υπουργείων επικράτησε η άποψη του ύπατου αρμοστή, η οποία και κοινοποιήθηκε στον Μακάριο.
Ας επισημανθεί εδώ ότι το foreign office αποδέχτηκε την αναθεώρηση περιορισμένου εύρους και όχι ριζική μεταβολή του συντάγματος αντιλαμβανόμενο ότι αυτή θα προέκυπτε μετά από διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Στις 12 Νοεμβρίου του 1963 ο Μακάριος παρέδωσε στον ύπατο αρμοστή τις προτάσεις του οι οποίες δεν διαβιβάστηκαν αυτούσιες στο Λονδίνο, παρά μόνο μερικές από αυτές.

Συγκρουόμενοι στόχοι και επιδιώξεις

Στις 20 Δεκεμβρίου του 1963 ένα τυχαίο περιστατικό στην παλαιά Λευκωσία πυροδότησε την κρίση που έμελλε να οδηγήσει σε έντονη διακυβερνητική διαμάχη και ακολούθως κατάρρευση της συνταγματικής τάξης. Όταν μια παρέα Τουρκοκυπρίων αρνήθηκε να σταματήσει σε ελληνοκυπριακό περίπολο, ακολούθησε διαπληκτισμός και ακολούθως δέχθηκε πυροβολισμούς με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένας ΤΚ και μια ΤΚ πόρνη. Όπως εύστοχα έγραψε αργότερα η εφημερίδα Πατρις, 21.12.1966 « Φονεύθηκε μια πόρνη και κατέρρεευσε ένα κράτος».
Μετά το συμβάν ακολούθησαν σφοδρές διακοινοτικές συγκρούσεις με τους ΤΚ να συγκεντρώνονται σε 6 μεγάλους θύλακες που αντιστοιχούσαν στο 4,86 % του εδάφους του νησιού. Την ίδια ώρα οι ΤΚ αποχώρησαν από τη Βουλη των Αντιπροσώπων, το Υπουργικό Συμβούλιο και τη Δημόσια Υπηρεσία.Στο όλο σκηνικό προστίθετο η δεύτερη τουρκική απειλή για εισβολή στην Κύπρο (η πρώτη ήταν το 1958 μετά τις τότε διακοινοτικές ταραχές).
Πρέπει να σημειωθεί ότι το κλίμα στην Κύπρο ειχε δυναμιτιστεί από τον τον Μάρτιο του 1962 όταν άγνωστοι τοποθέτησαν βόμβες σε δυο τουρκικά τεμένη στην ελληνική συνοικία στη Λευκωσία με αποτέλεσμα οι δυο πλευρές να αλληλοκατηγορούνται για το συμβάν.Λίγο αργότερα διαφάνηκε ότι οι βόμβες τοποθετήθηκαν από ΤΚ εθνικιστές για να δημιουργηθεί διακοινοτική κριση.
Ως προς την τουρκοανταρσία, αυτό που εκπλήσσει τον ερευνητή είναι η αστραπιαία και οργανωμένη αντίδραση τους. Πιο συγκεκριμένα, οι Τουρκοκύπριοι άρχισαν να εισαγάγουν οπλισμό –είναι γνωστή η υπόθεση του πλοιαρίου Ντενίζ τον Οκτώβριο του 1959- ο οποίος ανήλθε στις 10000 τεμάχια. Aς σημειώθει ότι περίπου δυο χρόνια μετά την υπογραφή των συμφωνιών οι Τούρκοι συνέχιζαν την εισαγωγή οπλισμού. Εξάλλου, σύμφωνα με έγγραφο που βρέθηκε στο γραφείο του Τουρκοκύπριου υπουργού Άμυνας Οσμαν Ορέκ οι ΤΚ αποδέχτηκαν τις συμφωνίες Ζυρίχης Λονδίνου ως μεταβατικό στάδιο. Επιπλέον, στο έγγραφο προστίθετο πως θα επιδιωκόταν η σύγκρουση ούτως ώστε τα Ηνωμένα Έθνη να πειστούν για την διχοτόμηση.
Από την πλευρά τους, οι Ελληνοκύπριοι δημιούργησαν την οργάνωση Ακρίτας με πρόεδρο τον Πολύκαρπο Γιωρκάτζη και υπαρχηγούς τον Γλάυκο Κλήρίδη και τον Τάσσο Παπαδόπουλο. Στόχος της οργάνωσης ήταν να σταλεί σε διεθνές επίπεδο το μήνυμα ότι οι συμφωνίες Ζυρίχης Λονδίνου δεν ήταν δίκαιες και ότι η αναθεώρηση τους αποτελει επιτακτική ανάγκη.
Στο δεύτερο μέρος του εγγράφου της οργάνωσης τονιζόταν η ιδέα της αναγκαστικής τροποποίησης του συντάγματος «εστω και μονομερώς» αν αυτό απαιτείτο από τις περιστάσεις. Αν και η χρονική αλληλουχία των γεγονότων φαίνεται να δικαιώνει την ελληνοκυπριακή θέση ότι η οργάνωση είχε αμυντικό χαρακτήρα η πρόνοια του σχεδίου Ακρίτας στο κεφάλαιο «τακτική» «για κήρυξη της ενώσεως» έδειχνε κακοπιστία. Γιατί είναι ένα πράγμα το δικαίωμα στην αυτοάμυνα και άλλο να αντιμετωπίσεις την παρανομία με ένα παράνομο και ανεφάρμοστο- όπως έδειξαν τα μετέπειτα τραγικά γεγονότα- αίτημα για Ενωση με τον μητρικό κορμό.

Μεγάλες Δυνάμεις και «διαίρει και βασίλευε»

Η σφοδρή διακοινοτική κρίση έδωσε την ευκαιρία στις Μεγάλες Δυνάμεις ΗΠΑ και Βρετανία να επαναπροσδιορίσουν τους στόχους τους που αυτή την φορά θα αποσκοπούσαν στην κατάργηση της ΚΔ και στη θεσμοθέτηση της διχοτόμησης.
Αποκαλυπτική των προθέσεων των ΗΠΑ ήταν η προτροπή του Αμερικανού υφυπουργού Εξωτερικών Τζιορτζ Μπολ προς τον επικεφαλής των τριμερών περιπόλων ανακωχής Μαρτιν Πάκαρτ ο οποίος επιχειρούσε να εξομαλύνει την κατάσταση σε μικτά χωριά, αρκετές φορές με επιτυχία. Του ανέφερε συγκεκριμένα « Δεν κατάλαβες γιε μου; Εδώ ο στόχος μας δεν είναι η επανένωση, αλλά η διχοτόμηση».
Τα πράγματα στην Κύπρο ακολούθησαν επικίνδυνες ατραπους όταν τον Ιανουάριο του 1964 στο Λονδίνο επιχειρήθηκε από τους αγγλοαμερικάνους δια του ούτω καλούμενου σχεδίου Σαντυς – Μπολ να παραμεριστεί η διεθνώς αναγνωρισμένη ΚΔ και η Κύπρος να καταστεί ένα οιονεί προτεκτοράτο μεγάλο δυνάμεων μέσω μιας πολιτικής επιτροπής στην οποία η ΚΔ δεν θα εκπροσωπείτο.
Ακολούθως, οι ΗΠΑ η ανερχόμενη ηγεμονική δύναμη του ψυχροπολεμικού διεθνούς συστήματος θα επιχερήσει μέσω του Αμερικανού απεσταλμένου του Ντην Άτσεσον να καταλύσει την ΚΔ.Το σχέδιο που εστίαζε στην επίφαση είχε στην πρωμετοπίδα του την Ένωση, αλλά ως περιεχόμενο την διχοτόμηση μέσω της διπλής ένωσης.
Καταληκτικά εν είδει συμπεράσματος, Έλληνες και Τούρκοι αποδέχτηκαν την Ζυρίχη όταν εμφανίστηκαν χειρότερες επιλογές στον ορίζοντα, για τους μεν η Ένωση και για τους δε η διχοτόμηση. Ωστόσο οι φυγόκεντρες τάσεις φάνηκαν πολύ πιο δυνατές από την ροπή και τη δυναμική που θα μπορούσε να αναπτύξει το κοινό όραμα για μια ενιαία ανεξάρτητη ΚΔ.Όπως φαίνεται και από την παρούσα διαπραγμάτευση και τις θέσεις των ΤΚ για πολλαπλά βέτο σε όλο το φάσμα των κυβερνητικών λειτουργιών, αλλά και εγγυητικά δικαιώματα η έλλειψη κοινού εδάφους για την επανένωση συνεχίζεται.

Share Button

By Angeliki Charalampopoulou, Researcher in Center for Eastern Studies, Panteion University
Shortly after blocking ENI’s vessel from drilling, Turkish President Erdogan returns with “the sequel of the show”. By condemning Greek-Cypriot practice of rightful engagement in Cypriot exclusive economic zone (EEZ) and justifying Turkey’s blockage of private companies practicing their resulting rights from bilateral contract with Cypriot government, concludes that these “”had hopefully been instructive for some who saw an opportunity to start unilateral moves in the region when Turkey is engaged in anti-terrorism operations elsewhere.” Συνέχεια ανάγνωση

Undoubtedly by now, Erdogan’s stance on several issues commencing from his EU relations, USA relations up to his engagement in his “backyard”, nobody in the world would doubt his motives. Taking the above into consideration, it should be crystal clear to the Cypriot government and all the involved parties (ENI, ExxonMobil, Qatar Petroleum) that any involvement of the Turkish-Cypriots –which directly involves Turkey – will not only stall the drilling processes –increasing the cost that way- but will also create a vicious circle with unpredictable outcome.
Thus, even if Cypriot government would be considered conciliatory recalling Cypriot President’s Anastasiades statement that Turkish Cypriot community is entitled to the island’s natural resources, this specific dispute could either trap the Greek-Cypriots in a new round of pressing negotiations with dangerous and concessive results against them or fuel the tension between the island and the neighboring country resulting to the isolation of both as “a disputed area” drawing away the island’s economic growth.
Share Button

Δρ. Νικόλας Παναγιωτίδης

Πολλοί είναι εκείνοι-μεταξύ αυτών και ο γράφων- που εναπέθεσαν ελπίδες στο ζήτημα της ανακάλυψης Φυσικού Αερίου στην Κυπριακή ΑΟΖ για επίλυση του Κυπριακού.
Αυτή η συλλογιστική στηρίχθηκε στη λογική ότι τα κοιτάσματα στην κυπριακή ΑΟΖ είναι στρατηγικά και συνεπώς η διαμόρφωση μιας ορθολογικής υψηλής στρατηγικής με κεντρικό άξονα τους υδρογονάνθρακες θα βοηθούσε στην επίλυση του εθνικού μας προβλήματος. Συνέχεια ανάγνωση

Ωστόσο όπως φαίνεται-μέχρι στιγμής τουλάχιστον- συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Το Φυσικό Αέριο ενισχύει τις υπάρχουσες διαφωνίες και εντάσεις στην περιοχή αντί να επενεργει ως όχημα ειρήνης, σταθερότητας και συνεργασίας.
Από επιστημονικής σκοπιάς το θέμα της ενέργειας μπορεί να προσεγγιστεί από δύο οπτικές γωνίες. Η μια είναι η φιλελεύθερη θεωρία των διεθνών σχέσεων, η οποία θεωρεί ότι το θέμα των υδρογονανθράκων μπορεί να προκαλέσει ευρύτερες συνεργασίες μεταξύ των κρατών τα οποία στο τέλος της ημέρας θα νιώσουν ικανοποίηση από το διαμερισμό των μελλοντικών οικονομικών μερισμάτων. Αυτή η προσέγγιση όμως έχει περιορισμούς καθώς προσκρούει στον παράγοντα « τουρκικός ηγεμονισμός».
Από την άλλη, υπάρχει η ρεαλιστική σχολή σκέψης που υποδεικνύει ότι το όποιο οικονομικό όφελος από τους υδρογονάνθρακες επαυξάνει την οικονομική ισχύ ενός εκάστου των κρατών που προσπορίζονται το όφελος. Συνεπώς, κατ’ αυτή την άποψη, το φυσικό άεριο προστίθεται στη σωρευτική ισχυ των κρατών. Επιπρόσθετα, οι ρεαλιστές εντάσσουν τα ενεργειακά ζητήματα στα θέματα ενεργειακής ασφαλείας των κρατών.
Πρέπει εδώ να υπογραμμίσουμε ότι η ρεαλιστική σχολή σκέψης αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό το επιχείρημα της νεοφιλελευθερης για συνολική ικανοποίηση των δρώντων καθώς όπως επισημαίνει το όλο θέμα προσκρούει στο δίπολο σχετικά- απόλυτα κέρδη. Με πιο απλά λόγια, τα κράτη δεν ενδιαφέρονται μόνο για πόσο θα κερδίσουν από μια ενδεχόμενη οικονομική συνεργασία σε απόλυτους όρους, αλλά πόσο θα κερδίσουν οι γειτόνες τους.
Στην περίπτωση της Κύπρου το όλο ζήτημα καθίσταται ακόμη πιο περίπλοκο καθώς αφορά μια ενδεχόμενη συνεργασία μεταξύ δρώντων άνισης ισχύος. Συγκεκριμένα, αφορά την Τουρκία η οποία επιδεικνύει αναθεωρητικές τάσεις τόσο στο Αιγαίο, όσο και στην Κύπρο αλλά και στην ευρύτερη γειτονία της, όπου επιδωκεί να κασταστει περιφερειακη ηγεμονική δύναμη. Ένα άλλο θέμα που περιορίζει τη συνεργασία κρατικών δρώντων είναι ο φόβος της εξαπάτησης (cheating).
Πως μπορεί η Κυπριακή Δημοκρατία (ΚΔ) να εμπιστευτεί μια ενεργειακή συνεργασία με την Τουρκία π.χ. με την διοχέτευση του κυπριακού φυσικού αερίου στην Ευρώπη μεσω αυτής όταν η τελευταία επιδεικνύει την συγκεκριμένη στρατηγική συμπεριφορά;
Θωρούμε ότι στην περίπτωση της Κύπρου, επιχειρήθηκε να υπάρξει ένας συγκερασμός μεταξύ των δύο προσεγγίσεων. Από την μια πλευρά προτάχθηκε και προτάσσεται το επιχειρημα προς την Τουρκία ότι«αν δεν συνεργαστεί για επίλυση του Κυπριακού, θα έχει πολλά να χάσει». Από την άλλη, γίνεται μια προσπάθεια μέσω των εργαλείων του ρεαλισμού, δηλαδή της αποτροπής, η Κύπρος να χτίσει περιφερειακές συμμαχίες στην περιοχή, οι οποίες θα αυξήσουν την διαπραγματευτική, θα της επιτρέψουν να προβεί στις γεωτρήσεις και να διασφαλίσει τα ενεργειακά της συμφέροντα.
Ωστόσο, ο εκβιασμός της Άγκυρας στο οικόπεδο 3 έδειξε ότι δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα.
Η Τουρκία έδειξε ότι είναι διατεθειμένη να ασκήσει ένοπλη βία για να τερματίσει τις γεωτρήσεις, καθιστώντας το όλο ζήτημα αντικείμενο εκβιασμού για να επιβάλει τις δικές τις απόψεις τόσο στο Κυπριακό, όσο και στο ευρύτερο ζήτημα της διαχείρισης του φυσικού αερίου.
Αν εστιάσουμε σε άλλες περιπτώσεις διμερών διαφορών όπου επιχειρήθηκε η ενέργεια να δράσει ως καταλύτης για επίλυση συγκρούσεων μεταξύ τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά. Η πρόταση του Κλίντον για την κατασκευή αγωγού που θα μετέφερε αζερικό πετρέλαιο διαμέσου του Ναγκόρνο- Καραμπάχ και της Αρμενίας στην Τουρκία, ναυάγησε. Την ίδια κατάληξη είχε η πρόταση για κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου Ιράν- Πακιστάν – Ινδίας, αφού η Ινδία αρνήθηκε να συμμετάσει επικαλούμενη ζητήματα ασφάλειας.
Σε κάθε περίπτωση πάντως δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας ότι η ΚΔ αντιμετωπίζει πρόβλημα ασφάλειας λογώ της κατοχής του εδάφους της από τον στρατό μιας χώρας με έντονες αναθεωρητικές τάσεις. Το κίνητρο της ΚΔ πρέπει είναι η ορθή επίλυση του Κυπριακού. Είναι και τα κέρδη από το φυσικό αέριο σημαντικά, ειδικά σε μια περίοδο δημοσιονομικής κρίσης, αλλά όχι το μείζον. Το μείζον είναι η επίλυση του εθνικού μας προβλήματος και μακάρι το φυσικό αέριο να δράσει καταλυτικά προς αυτή την κατεύθυνση.

 

Share Button

του: Δρος. Νικόλα Παναγιωτίδη, Επιστημονικού Συνεργάτη Κ.Α.Ν.Σ.

Η τουρκική αναθεωρητική στρατηγική και επιχειρησιακή τακτική εις βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου και της Ελλάδας δεν είναι νεοφανής, αλλά πάει δεκαετίες πίσω. Τον Νοέμβριο του 1973 αποτελεί το έτος γένεσης της αμφισβήτησης της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Τότε ήταν που η Τουρκία παραχώρησε στην Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίων 27 άδειες έρευνας για ανεύρεση υδρογονανθράκων δυτικά νησιών του Αιγαίου εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Μερικούς μήνες μετά αποδέσμευσε την επεκτατική της ισχύ καταλαμβάνοντας το 37 τοις εκατό του κυπριακού εδάφους και κατακρεουργώντας την διοικητική και συνταγματική δομή της νήσου με ότι αυτό συνεπάγετο για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Κύπρο.
Πρόσφατα στις αρχές Φεβρουαρίου η τουρκική στρατηγική υλοποιήθηκε με τον εκβιασμό της Άγκυρας στην κυπριακή ΑΟΖ αφού δια του πολεμικού της ναυτικού εμπόδισε την γεώτρηση στο οικόπεδο 3 της Κυπριακής ΑΟΖ. Η τουρκική αναθεωρητικη στρατηγική ερείδεται σε δύo κύριες συνιστώσες: Συνέχεια ανάγνωση

1) Αμφισβήτηση του διεθνούς δικαίου.

2) Εκβιασμός-Εξαναγκαστική διπλωματία.

Αιγαίο

Όσον αφορά τα νησιά του Αιγαίου αλλά και την Κύπρο η Τουρκία αμφισβητεί το διεθνές δίκαιο και συγκεκριμένα τη Σύμβαση για δίκαιο της θαλάσσης του 1982 προτάσσοντας τη θέση ότι δεν είναι συμβαλλόμενη σε αυτή κράτος. Ωστόσο, η εν λόγω σύμβαση δημιουργεί έννομες υποχρεώσεις και για την Τουρκία, η οποία δεσμεύεται από το διεθνές εθιμικό δίκαιο.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 121 (2) της σύμβασης για το διεθνές δίκαιο της θάλασσας όλα τα νησιά δικαιούνται αιγιαλίτιδας ζώνης (χωρικά ύδατα), υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Ειδικά ως προς το θέμα της αιγιαλίτιδας ζώνης η Τουρκία θεωρεί ότι τυχόν επέκταση του στα 12 ν.μ. αποτελεί Casus Belli (βλ. Απόφαση τουρκικής βουλής 1995). Ας σημειωθεί ότι η Τουρκία επεξέτεινε τα χωρικά της ύδατα στα 12 ν.μ. στον Εύξεινο Πόντο και σε μέρος της Μεσογείου.
Η Τουρκιά θεωρεί τυχόν επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. θα καταστήσει το Αιγαίο «ελληνική λίμνη». Με το ισχύον καθεστώς η Ελλάδα ασκεί κυριαρχία στο 35% των υδάτων, ενώ η Τουρκία στο 9%. Αν ισχύσει καθεστώς 12 ν.μ. η Ελλάδα θα ασκεί κυριαρχία στο 64 % εκατό του Αιγαίου, ενώ η Τουρκία στο 10.
Όσον αφορά δε την υφαλοκρηπίδα η ¨Άγκυρα προβάλλει κυρίως γεωλογικά επιχειρήματα. Μεταξύ άλλων προβάλλει το επιχείρημα ότι το Αιγαίο αποτελεί ημίκλειστη θάλασσα, ενώ τα νησιά του αποτελούν εξάρσεις του βυθού που συγγενεύουν γεωλογικά με την Ανατολία.
Συναφώς η Τουρκία επιχειρεί την πολιτικοποίηση μια νομικής διαφοράς αρνούμενη τη δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.
Η τουρκική αναθεωρητική πολιτική κορυφώθηκε με τις δυο ελληνοτουρκικές κρίσεις του 1987 και 1996 στα Ίμια, όπου προτάχθηκε από Τούρκους αξιωματικούς η θεωρία περί « γκρίζων ζωνών». Αλλά και στις μέρες μας επί Ερντογάν η Τουρκία επανήλθε εκ νέου με την αμφισβήτηση της Συνθήκης της Λωζάνης αξιώνοντας των σφετερισμό συγκεκριμένων νησιών και νησίδων που θεωρεί ότι της ανήκουν γιατί δεν αναφέρονται ονομαστικά στην εν λόγω Συνθήκη.
Ωστόσο, η Ελλάδα και η Κύπρος κατέχουν ένα άριστο διεθνονομικό οπλοστάσιο που τις θωρακίζει εναντίον της τουρκικής αναθεωρητικής στρατηγικής.Συγκεκριμένα, με βάση το άρθρο 15 της Συνθήκης της Λωζάνης η Τουρκία παραιτήθηκε των δικαιωμάτων της από 14 νησία του Αιγαίου που ανήκουν στο σύμπλεγμα των Δωδεκανήσων και των εξαρτωμένων τους νησίδων (περιλαμβανομένων των Ιμίων) υπέρ της Ιταλίας. Τα νησιά αυτά εκχωρήθηκαν στην Ελλάδα ως διάδοχο κράτος με βάση την Συνθήκη των Παρισίων του 1947 (άρθρο 14).
Τέλος, όπως προκύπτει από το άρθρο 12 της Συνθήκης της Λωζάνης η Τουρκία παραιτήθηκε κάθε δικαιώματος επί των νήσων που βρίσκονται σε απόσταση μεγαλύτερη των 3 μιλίων από την ασιατική ακτή, πλην της Ίμβρου και της Τενέδου. Τα Ίμια απέχουν από τις ασιατικές ακτές 3,7 μίλια. Άρα λοιπόν, οι νομικές θέσεις της Ελλάδας είναι σαφείς και αδιαμφισβήτητες.

Κύπρος

Η τουρκική υψηλή στρατηγική δεν διαχωρίζει το Αιγαίο από την Κύπρο θεωρώντας τα ενιαίο γεωπολιτικό χώρο και χρησιμοποιώντας την ίδια αναθεωρητική τακτική. Συναφώς, οι τουρκικές θέσεις για τα νησιά του Αιγαίου ισχύουν και για την Κύπρο. Η Τουρκία δεν αναγνωρίζει στην νήσο Κύπρο χωρικά ύδατα, συνορεύουσα ζώνη υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ. Ωστόσο κατά παρανοϊκό τρόπο το 2011 συνομολόγησε με τα κατεχόμενα συμφωνία οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας.
Συνακόλουθα, η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει τις συμφωνίες που έχει συνομολογήσει η Κύπρος με την Αίγυπτο, το Ισραήλ και το Λίβανο. Θεωρεί ότι τα τεμάχια 1, 4, 5, 6 και 7 εμπίπτουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, ενώ τα τεμάχια 8,9, 2, 3 και 12 είναι αδειοδοτημένα εκ μέρους της Τουρκίας στην τουρκική εταιρεία πετρελαίου για έρευνα.
Η Τουρκία με την τακτική του εκβιασμού τερμάτισε την γεώτρηση στον στόχο «σουπιά» στο τεμάχιο 3 στην Κυπριακή ΑΟΖ επικαλούμενη τα συμφέροντα των τουρκοκυπρίων και αξιώνοντας τη συνδιαχείριση του φυσικού αέριου.

Τουρκικοί στόχοι

Όπως αναφέραμε και σε προηγούμενη αρθρογραφία μας η Τουρκία θεωρεί ότι η Κύπρος βρίσκεται στο ζωτικό της χώρο, η οποία ως βάση- αεροπλανοφόρο ελέγχει τις υδάτινες οδούς στον κόλπο του Άντεν, στα στενά του Ορμούζ μαζί με τον περσικό Κόλπο και την Κασπία θάλασσα, τις πιο σημαντικές οδούς που συνδέουν την Αφρική με την Ευρασία.
Ο θεωρητικός των Ισλαμιστών και Αχμετ Νταβούτογλου επηρεάστηκε αρκετά από τον πιο δημοφιλή θεωρητικό επί ναυτικών θεμάτων, Θάιερ Μάχαν, ο οποίος είχε ταυτίσει την αναβίβαση μιας χώρας στο στάτους της Μεγάλης Δύναμης με την θαλάσσια ισχύ.Όπως υποδεικνύει ο Μάχαν θαλάσσια και η οικονομικής ισχύς είναι αλληλένδετες. Κατά τον Νταβούτογλου η Τουρκία πρέπει να εκσυγχρονίσει τον στόλο της και να γίνει υπολογίσιμη ναυτική δύναμη. Η Κύπρος εκλαμβάνεται από τους ισλαμιστές ως γεωπολιτικό εργαλείο εξυπηρέτησης των ευρύτερων τους γεωστρατηγικών σχεδιασμών.
Το πολλά υποσχόμενο κοίτασμα στο στόχο Καλυψώ δυνητικά μεταβάλλει υπέρ της Κύπρο τους γεωοικονομικούς συσχετισμούς αφού η γεωλογική του δομή προσομοιάζει με του Ζορ, το κοίτασμα Μαμούθ της Αιγύπτου. Η εν λόγω η εξέλιξη θορύβησε την Άγκυρα η όποια δεν επιθυμεί να καταστεί η Α. Μεσόγειος εναλλακτικός ενεργειακός διάδρομος.
Ως γνωστόν η Άγκυρα εποφθαλμιά το κυπριακό φυσικό αέριο. Λαμβάνοντας υπόψη το το δόγμα του θεωρητικού των Ισλαμιστών Αχμετ Νταβούτογλου – το οποίο δεν έχει αποκηρυχθεί μέχρι στιγμής από την τουρκική διακυβέρνηση-είναι εύκολο να αντιληφθεί κάποιος την τουρκική στοχοθεσία. Ένας από τους άξονες του ούτω καλούμενου στρατηγικού βάθους του Νταβούτογλου είναι ο γεωοικονομικός. .Το να καταστεί η Τουρκία σημαντικός ενεργειακός κόμβος θα την ενισχύσει τόσο σε οικονομικό, αλλά και σε γεωπολιτικό επίπεδο ενδυναμώνοντας τις νεο0θωμανικές βλέψεις της. Kατά τον Νταβούτογλου η Τουρκία αποτελεί γεωπολιτικό κέντρο και όχι περιφέρεια. Όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενες αναλύσεις μας η εν λόγω τουρκική στοχοθεσία ελαχιστοποιεί τις προοπτικές δίκαιης επίλυσης του προβλήματος.