για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική

Οικονομια

Share Button

Του Γιώργου Φράγκου, Υποψήφιος Διδάκτορας – Ερευνητής ΚΑΝΣ.

Το Ιράν, από το 1979 και έπειτα, αποτελεί στρατηγικό αντίπαλο των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Μέχρι σήμερα ο συνασπισμός ΗΠΑ-Ισραήλ-Σαουδικής Αραβίας είναι κοινωνός αυτής της θέσης και την αναπαράγει σταθερά. Όμως οι προσπάθειες του συνασπισμού για απομόνωση του Ιράν σε Συρία και Υεμένη απέτυχαν, ενώ ούτε οι οικονομικές κυρώσεις αποδίδουν τους προσδοκώμενους καρπούς. Αφού λοιπόν απέτυχαν σε αυτές τις προσπάθειες, προσπαθούν να πλήξουν το Ιράν μέσω μιας φιλικά διακείμενης χώρας προς αυτό και μέρος του περίφημου «Σιιτικού Άξονα», το Ιράκ.

Τους τελευταίους μήνες λαμβάνουν χώρα αναταραχές στο Ιράκ. Αρχικά οι διαδηλώσεις είχαν δίκαια αιτήματα του λαού, τα οποία πηγάζουν από εσωτερικά προβλήματα όπως η διαφθορά και το αναποτελεσματικό, πλέον, πολιτικό σύστημα των ποσοστώσεων. Όμως, αυτές οι νόμιμες διαμαρτυρίες χρησιμοποιούνται από εξωτερικούς δρώντες με την προοπτική να εξελιχθούν σε πραξικόπημα. Αυτές οι προσπάθειες έχουν σαν τον απώτερο σκοπό να πλήξουν τις Hashd al Shaabi, μια οργάνωση η οποία υποστηρίζεται από το Ιράν και την κυβέρνηση της χώρας. Συνέχεια ανάγνωση

Κατά την διάρκεια των διαδηλώσεων υπήρχαν αναφορές για ελεύθερους σκοπευτές ακροβολισμένους σε ταράτσες, οι οποίοι πυροβολούσαν αδιακρίτως προς τους διαδηλωτές αλλά και τις δυνάμεις καταστολής. Μια αναδρομή στην ιστορία θα μας θυμίσει πως παρόμοιες τακτικές είχαν συμβεί και στο πραξικόπημα εναντίον του Τσάβες, στη Βενεζουέλα το 2002. Αρκετοί αξιωματούχοι της κυβέρνησης στο Ιράκ έχουν αναφερθεί, αρκετό καιρό πριν το ξέσπασμα των αναταραχών, σε προσπάθειες υποκίνησης εξέγερσης εναντίον της κυβέρνησης και στην ύπαρξη πολλών συνεργατών των ΗΠΑ στο Ιράκ. Αυτό ίσως να εξηγεί και την κίνηση της ιρακινής κυβέρνησης να καθαιρέσει τον δημοφιλή αξιωματικό Abdul Wahab Al-Saadi (υποστηρίζεται πως διατηρεί στενές σχέσεις με τον στρατό των ΗΠΑ) από τη θέση του ως διοικητή των Ιρακινών Αντιτρομοκρατικών Δυνάμεων (ICTS) χωρίς αιτιολόγηση.

Επίσης, παρατηρείται μεγάλη έξωθεν επιρροή και στο συντονισμό των διαδηλώσεων μέσω social media. Αναλυτές, όπως ο Δρ. Marc Owen Jones, υπολογίζουν πως στις εκστρατείες επιρροής στα social media (κυρίως μέσω Twitter) περίπου το 20% των λογαριασμών πιθανότατα είναι ψεύτικοι. Πολλοί από αυτούς του λογαριασμούς δημιουργήθηκαν μόλις στις αρχές Οκτωβρίου, δεν έχουν καθόλου δεδομένα θέσης και δημιουργήθηκαν ή/και χρησιμοποιούνται από iPhones (ένα μοντέλο κινητού τηλεφώνου που οι αναλυτές αμφιβάλλουν κατά πόσο είναι δημοφιλές στους μέσους Ιρακινούς πολίτες).

Παράλληλα η κατάσταση είναι τεταμένη και στα δυτικά της χώρας και πιο συγκεκριμένα στην περιοχή Anbar. Η εν λόγω περιοχή έχει μεγάλη στρατηγική σημασία για τη πρόσβαση στη Συρία και την διατήρηση του Σιιτικού Άξονα. Ελέγχεται σε πολύ μεγάλο βαθμό από στρατιωτικές ομάδες σιιτών φίλα προσκείμενων στο Ιράν, οι οποίες αποτελούν την ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη στην περιοχή. Στην Anbar υπάρχουν και δυνάμεις των ΗΠΑ με 5000 στρατιώτες σε δύο βάσεις, οι οποίες είναι οι μόνες που μπορούν αντιπαραταχθούν στις σιιτικές ομάδες. Παράλληλα η ισραηλινή αεροπορία χτυπάει συνεχώς θέσεις των σιιτικών στρατιωτικών ομάδων, γεγονός που έχει δημιουργήσει ένταση στην περιοχή και μια ακόμα μεγαλύτερη προσπάθεια επιβολής αυτών των ομάδων. Την ίδια στιγμή αμερικανικές πηγές αναφέρουν πως το Ιράν διοχετεύει βαλλιστικούς πυραύλους μικρής εμβέλειας στο Ιράκ προκειμένου να ισχυροποιήσει την θέση του.

Μένει να δούμε κατά πόσο θα είναι πετυχημένη η προσπάθεια του αντί-ιρανικού συνασπισμού να επιφέρει πλήγμα στο Ιράν μέσω μιας αλλαγής καθεστώτος στο Ιράκ ή αν θα αποτύχει για μια ακόμη φορά. Το μόνο σίγουρο είναι πως δεν πρόκειται να σταματήσει η προσπάθεια περιορισμού του Ιράν, καθώς εκτός από το Ιράκ παρόμοια γεγονότα παρουσιάζονται και στον Λίβανο. Μην ξεχνάμε όμως, πως η αντίστοιχη προσπάθεια στη Συρία, ασχέτως τελικής έκβασης, είχε σαν αποτέλεσμα ένα μακροχρόνιο και αιματηρό εμφύλιο πόλεμο.

Share Button

Του: Νίκου Παναγιωτίδη, Συνεργάτη Κ.Α.Ν.Σ.

H ανακάλυψη μεγάλων ποσοτήτων φυσικού αερίου στη λεκάνη της λεβαντίνης δημιουργεί άριστες προοπτικές για τη συνεργασία όμορων κρατών με στόχο την προαγωγή κοινών συμφερόντων και προσπορισμό κοινού οφέλους. Ωστοσο, από την άλλη, σε μερικές περιπτώσεις επενεργεί ως συντελεστής επίτασης υφιστάμενων διαφωνιών.

Την δεκαετία του 1990 το Ισραήλ αρχισε να υλοποιεί μια νέα στρατηγική τη λεγόμενη             «στροφή προς τη θάλασσα». Ένα νέο στρατηγικό προσανατολισμό αφού το Εβραϊκό Κράτος παραδοσιακά ήταν προσανατολισμένο στην στρατιωτική στρατηγική. Ο λόγος της στροφής του προς τη ναυτική στρατηγική είναι διττός: Από την μια η ανακάλυψη μεγάλων ποσοτήτων φυσικού αερίου στην ΑΟΖ του και από την άλλη η επεξεργασία συγκεκριμένου σεναρίου στρατιωτικής στρατηγικής με στόχο τη δυνατότητα δεύτερου πυρηνικού πλήγματος εναντίον του Ιράν. Συνέχεια ανάγνωση

Συνολικά το Ισραήλ εκτιμάται ότι διαθέτει 1 τρισεκατομμύριo κυβικά μέτρα  (bcm) στην ΑΟΖ του γεγονός που το καθιστά αυτάρκες σε ενεργειακό επίπεδο. Πιο συγκεκριμένα, στην ΑΟΖ του Εβραϊκού Κράτους έχουν ανακαλυφθεί τα ακόλουθα κοιτάσματα: Το 1999 έγινε η ανακάλυψη δύο μικρών κοιτασμάτων των Noa και Mary μεγέθους 30 bcm. Ακολούθως το 2009 ανακαλύφθηκαν το Τamar 246 bcm και το Dalit 7-14 bcm.

To 2010 η κοινοπραξία της Noble με την Delek πρόεβη στην ανακαλύψη του κοιτάσματος Λεβιάθαν με ποσότητες πέραν των 600 bcm. Ακολούθησε το 2012 η ανακάλυψη δυο άλλων κοιτασμάτων (Κarish – Tanin) μεγέθους 80 bcm.

H ανακάλυψη των εν λόγων κοιτασμάτων προσέφερε πλούτο στο Εβραϊκό Κράτος δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενεργειακή αυτάρκεια όσον αφορά τις αναγκες του σε ηλεκτροπαραγωγή, ενώ το καθιστά εξαγωγέα φυσικού αερίου. To 2016 άρχισε τις εξαγωγές φυσικού αερίου στην Ιορδανία, ενώ μελετάται το ενδεχόμενο εξαγωγών σε Παλαιστινιακή Αρχή, Αίγυπτο και Κύπρο.

Ας περάσουμε στην  Κυπριακή (ΚΔ) η οποία  με την ανακάλυψη το 2011 του κοιτάσματος Αφροδίτη μεγέθους 128 bcm εισέρχεται δυναμικά στα  ενεργειακά δρώμενα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ανακοίνωση τον περασμένο Φεβρουάριο των αποτελεσμάτων στον Γλαύκο στο οικόπεδο 10 με εκτιμώμενες ποσότητες 5-8 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια tcf καθιστά την ΚΔ ένα εν δυνάμει περιφερειακό ενεργειακό γίγαντα.

Το ζητούμενο όμως  είναι η οικονομική ισχύς της ΚΔ να προστεθεί στη σωρευτική ισχύ του κράτους και  να μετατραπεί σε περιφερειακή-γεωπολιτική επιρροή με απώτερο στόχο την επίλυση του χρόνιου Kυπριακού Προβλήματος.

Οι ενεργειακές συνέργειες -συμμαχίες της ΚΔ και της Ελλάδας με το Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Ιορδανία δημιουργούν έναν άξονα αποτροπής των δυνάμεων που υποστηρίζουν το status-quo εναντίον της Τουρκίας η οποία είναι αναθεωρητική δύναμη. Δεν είναι τυχαίο που  το Κατεστημένο Εξωτερικής Πολιτικής σε αυτές τις χώρες προσδιορίζει τις πολιτικές στρατηγικές της Τουρκίας ως απειλή για την ασφάλεια του.

Αγωγός EastMed

H συνεργασία αυτή αποκτά έντονη γεωπολιτική διάσταση με την ιδέα για την κατασκευή του αγωγού EastMed o οποίος θα μεταφέρει το φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου στις ευρωπαϊκές αγορές. Ο αγωγός αποτελεί σημαντικό γεωστρατηγικό εργαλείο και  αν τελικά υλοποιηθεί θα θεσμοποιήσει σε επίσημο επίπεδο τη συνεργασία των δυνάμεων που υποστηρίζουν το status-quo. Οσον αφορά το Ισραήλ, αποτελεί σταθερά στην εξωτερική του πολιτική η συνεργασία με μη αραβικά κράτη και μειονότητες στην προσπάθεια του να αποκτήσει στρατηγικό βάθος και να ξεπεράσει την γεωπολιτική απομόνωση στην περιοχή του.

Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την ενεργειακή ασφάλεια στην περιοχή κατέστη σαφές με την συμμετοχή του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην τριμερή Κύπρου- Ελλάδας- Ισραήλ στην Ιερουσαλήμ στις 20 Μαρτίου. Ως εδώ όλα καλά. Σε επίπεδο προθέσεων έξοχα. Ωστόσο στη συγκεκριμένη περίπτωση τον πρώτο λόγο δεν το έχουν τα κράτη άλλά οι εταιρείες που θα κληθούν να καταβάλουν και το κόστος για την υλοποίηση του έργου.

Το νεοκλασικό- ρεαλιστικό παράδειγμα που λαμβάνει υπόψη και άλλες ενδοκρατικές μεταβλητές πέραν από τις συστημικές-ενδοπεριφερειακές μπορεί να φωτίσει εν προκειμένω καλύτερα το μεταβαλλόμενο στρατηγικό πεδίο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Επιστρέφοντας στον ΕastMed,  το κόστος του έργου ανέρχεται σε 7-10 δισ. δολάρια, με την ΕΕ να δεσμεύεται να επενδύσει 100 εκ. δολάρια για την διεξαγωγή μελέτης βιωσιμότητας. Εκτός από τα οικονομικά δεδομένα κάποιος πρέπει να λάβει υπόψη και τα τεχνικά χαρακτηριστικά που δημιουργούν επιπρόσθετα ζητήματα για τους επενδυτές, οι οποιοι ενδεχομένως να προτιμήσουν πιο μικρά πρότζεκτς- με λιγότερο ρίσκο- όπως π.χ η εξαγωγή ισραηλινού φυσικού αερίου στην Αίγυπτο.

Ας σημειωθεί ότι ο EastMed θα είναι μήκους 1,900 km με πλάνο την μεταφορά 10 bcm ανα έτος. Τέλος, πρέπει να επισημανθεί η προσοχή στο γεγονός ότι η αγορά φυσικού αερίου αποτελεί μια συνεχώς μεταβαλλομενη αγορά όπου ισχύουν οι νόμοι της προσφοράς και της ζήτησης, οι οποίοι σε τελευταία ανάλυση θα καθορίσουν το αν θα γίνουν οι απαιτούμενες επενδύσεις.Παραθέτοντας ένα παράδειγμα εν είδει ερωτήματος: Θα μπορεί το φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου να ανταγωνιστεί το ρωσικό φυσικό αέριο;

Ενεργειακές Συμμαχίες και Κυπριακό

Από επιστημονικής άποψη το θέμα της αξιοποίησης του φυσικού αερίου ως παράγοντα άσκησης εξωτερικής πολιτικής μπορεί να προσεγγιστεί από δύο οπτικές γωνίες. Η μια άπτεται της ρεαλιστικής θεωρίας διεθνών σχέσεων που θεωρεί ότι τα κοιτάσματα είναι στρατηγικά και επαυξάνουν τη σωρευτική ισχύ του κράτους. Η άλλη η φιλελεύθερη,  θεωρεί ότι το θέμα των υδρογονανθράκων μπορεί να προκαλέσει κίνητρο για ευρύτερες συνεργασίες μεταξύ των κρατών τα οποία στο τέλος της ημέρας θα νιώσουν ικανοποίηση από το διαμερισμό των μελλοντικών οικονομικών μερισμάτων.

Ωστόσο, στην περίπτωση της ΚΔ η ανακάλυψη μεγάλων ποσοτήτων υδρογονανθράκων δεν φαίνεται να λειτουργεί ως κίνητρο για την επίλυση του προβλήματος για δύο πολύ απλούς λόγους. Πρώτον, η Τουρκία και η ΤΚ πλευρά επιθυμούν την από τώρα συμμετοχή τους στην διαδικασία διαμοιρασμού του. Αλλά και αν ακόμα επιλυόταν το συνταγματικό ζήτημα του Κυπριακού Προβλήματος, αλλά και η διεθνής πτυχή του δεν θα τα έβρισκαν στη μοιρασία του…αφού οι ΤΚ έχουν κατά καιρούς εκφράσει θέσεις για εξιμισείας διαμοιρασμό του. Στο όλο σκηνικό προστίθενται και οι συνεχείς απειλές της Τουρκίας με την άσκηση εξαναγκαστικής διπλωματίας και του εκφοβισμού.

Επιπρόσθεται, αν ανατρέξει κάποιος στο ιστορικό αρχείο δεν φαίνεται η ενέργεια να αποτελεί καταλύτη για επίλυση μακροχρόνιων συγκρούσεων. Πιο συγκεκριμένα, η πρόταση του Κλίντον για την κατασκευή αγωγού που θα μετέφερε αζερικό πετρέλαιο διαμέσου του Ναγκόρνο- Καραμπάχ και της Αρμενίας στην Τουρκία, ναυάγησε. Την ίδια κατάληξη είχε η πρόταση για κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου Ιράν- Πακιστάν – Ινδίας, αφού η Ινδία αρνήθηκε να συμμετάσει επικαλούμενη ζητήματα ασφάλειας.

Τότε εγείρεται το ερώτημα τι προσφέρουν οι «ενεργειακές συμμαχίες»; Πρώτα απόλα διασφαλίζουν την ασφάλεια κατά τη διαδικασία εξόρυξης και παραγωγής. Επιπροσθετα, αυξάνουν την διαπραγματευτική ισχυ του κράτους το οποίο μπορεί με μια ορθολογική υψηλή στρατηγική να  το εντάξει στις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού.

Σε κάθε περίπτωση όμως, όπως εξάγεται και από την παρούσα ανάλυση, δεν φαίνεται η διαχείριση του θέματος να αποτελεί τον καταλύτη για επίλυση του Κυπριακού Προβλήματος, του οποίου οι προοπτικές επίλυσης υπο το φως των εν λόγω, αλλά και άλλων δεδομένων παραμένουν δυσοίωνες.

 

 

 

Share Button

Του: Σπύρου Ζενεμπίση

Κατά την προηγούμενη χρονιά η τουρκική οικονομία πέρασε μια περίοδο σημαντικής νομισματικής αστάθειας με σαφή χαρακτηριστικά κρίσης. Παρά τους εντυπωσιακούς ρυθμούς μεγέθυνσης που κατεγράφησαν στο τέλος του 2018 (7,4%), την άνοιξη εκείνης της χρονιάς η αξία της τουρκικής λίρας ξεκίνησε να υποχωρεί σε σχέση με το αμερικανικό δολάριο, ενώ το καλοκαίρι η διαδικασία αυτή έλαβε τα χαρακτηριστικά ανεξέλεγκτης διολίσθησης δημιουργώντας σοβαρά προβλήματα στον τουρκικό ιδιωτικό και τραπεζικό και τραπεζικό τομέα, οι οποίοι έπρεπε να εξυπηρετήσουν εξωτερικό χρέος σε πολύ «σκληρότερο» πλέον ξένο νόμισμα. Συνέχεια ανάγνωση

Η Κεντρική Τράπεζα της χώρας, προκειμένου να προσπαθήσει τουλάχιστον να εκπέμψει το μήνυμα πως είναι διατεθειμένη να δράσει υπέρ της νομισματικής σταθερότητας αλλά και υπέρ του θεσμοθετημένου αντιπληθωριστικού ρόλου της, ανέβασε δύο φορές τα επιτόκια. Παρά την αρχική οριακή επιτυχία της πράξης αυτής, οι επιλογές του Προέδρου Ερντογάν σε ρητορικό και θεσμικό επίπεδο συνέβαλαν στην περεταίρω κλιμάκωση της κρίσης, η απόλυτη φάση της οποίας εκδηλώθηκε κατά τα μέσα Αυγούστου.
Από το Σεπτέμβριο της προηγούμενης χρονιάς η κρίση ξεκίνησε να περνά σε μία καινούρια φάση. Ειδικά μετά τις 13/9 και την σημαντική αύξηση των επιτοκίων της Κεντρικής Τράπεζας στο 24%, η λίρα ξεκίνησε να ανακτά την αξία της και η ισοτιμία δολαρίου/λίρας σταθεροποιήθηκε από τα τέλη Σεπτεμβρίου μέχρι και σήμερα μεσοσταθμικά γύρω στο 5,3. H ισοτιμία αυτή, παρά το γεγονός ότι είναι σημαντικά βελτιωμένη από τις ακραίες τιμές που έλαβε κατά το μήνα Αύγουστο, παραμένει προβληματική για τον τουρκικό ιδιωτικό τομέα.
Ο Ερντογάν και τότε ακόμη αντιτάχθηκε σε επίπεδο ρητορικής τουλάχιστον στην άνοδο των επιτοκίων. Τις μέρες που η Τράπεζα ετοιμαζόταν να προβεί στην περιοριστική νομισματική της κίνηση, ο Ερντογάν επέμενε δυναμικά στην προτίμησή του σε πολιτικές φθηνού χρήματος αποκαλώντας δημόσια τα υψηλά επιτόκια «…εργαλείο εκμετάλλευσης» και συνόδεψε τη δράση της Τράπεζας με μια κατ’ ουσίαν απειλή προς τις νομισματικές αρχές, ότι «αυτή είναι η τελευταία τους ευκαιρία» να διαχειριστούν κατ΄ αυτόν τον τρόπο τη νομισματική πολιτική της χώρας, για να αντιμετωπιστεί η αστάθεια. Παρά το γεγονός όμως ότι ο Πρόεδρος πλέον έχει και θεσμικά πολύ μεγαλύτερη δύναμη να παρέμβει για τη μείωσή των επιτοκίων, δεν το έπραξε και δεν το έχει πράξει και μέχρι και τις 16/01/19, οπότε και συντελέστηκε η πιο πρόσφατη συνεδρίαση της επιτροπής νομισματικής πολιτικής της Τράπεζας. Τα επιτόκια παραμένουν στο 24%, γεγονός που σηματοδοτεί μάλλον την αποδοχή από τον Ερντογάν της χρήσης της περιοριστικής νομισματικής πολιτικής, όχι μόνο για τη συγκράτηση δυνητικής διολίσθησης της αξίας του νομίσματος, αν προβεί εκ νέου σε νομισματικές επεκτάσεις, αλλά και για την αντιμετώπιση των σοβαρών πληθωριστικών πιέσεων στην οικονομία.
Ο μεγάλος και με ακραία μεταβλητότητα πληθωρισμός είναι μαζί μα την προβληματική εξωτερική ανισορροπία της χώρας τα πιο χαρακτηριστικά προβλήματα της οικονομικής ιστορίας της Τουρκίας. Από το καλοκαίρι ο πληθωρισμός άρχισε να ανεβαίνει σταθερά, γεγονός που έκανε την επίδραση της κρίσης ακόμη πιο αισθητή στα πιο φτωχά στρώματα της τουρκικής κοινωνίας. Χαρακτηριστικό του πώς βιώνουν οι οικονομικά πιο αδύναμες τάξεις της Τουρκίας τη νομισματική αστάθεια είναι, ότι οι ανοδικές πιέσεις στις τιμές ανελαστικών ειδών πρώτης ανάγκης, όπως τα τρόφιμα, ξεπερνά κατά πολύ την μέση τιμή του συνολικού δείκτη τιμών καταναλωτή της οικονομίας.
Ο πληθωρισμός το μήνα Οκτώβριο ξεπέρασε το 24%, αλλά έκτοτε βαίνει σταδιακά οριακά μειούμενος μέχρι και τον Ιανουάριο του ’19. Αυτό δείχνει ότι οι περιοριστικές πολιτικές της Κεντρικής Τράπεζας έχουν κάποια αποτελέσματα. Η σταθεροποίηση όμως του πληθωρισμού (αν δεν πέσει περεταίρω σύντομα χωρίς νέο νομισματικό περιορισμό) στο πολύ υψηλό 20% περίπου, είναι προβληματική για την τουρκική οικονομία ειδικά για τους οικονομικά πιο ευάλωτους Τούρκους. Επίσης, η σταθεροποίηση αυτή δεν συντελείται χωρίς κόστος καθώς οι νομισματικοί περιορισμοί επιφέρουν επιπλέον κόστος στο συνολικό παραγόμενο προϊόν της οικονομίας, οι ρυθμοί μεγέθυνσης του οποίου έχουν βρεθεί ήδη από το προηγούμενο έτος υπό σημαντική πίεση.
Αυτή τη στιγμή η τουρκική οικονομία έχει επέλθει σε μία φάση στασιμότητας, αν όχι μικρής ύφεσης. To γεγονός αυτό σε συνδυασμό με τις μεγάλες πληθωριστικές πιέσεις δημιουργούν ένα νέο πρόβλημα, παρά τη σταθεροποίηση της αξίας του νομίσματος. Η δυσκολία της κατάστασης έγκειται στο γεγονός, ότι τα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους οι νομισματικές αρχές δεν μπορούν να προσπαθήσουν να ανατρέψουν την υφεσιακή δυναμική της οικονομίας, χωρίς να διακινδυνεύσουν ταυτόχρονα νέα διολίσθηση της αξίας του νομίσματος και αύξηση του πληθωρισμού. Αντιστρόφως, δεν είναι ούτε σε θέση να προβούν σε νομισματικούς περιορισμούς, για να μειώσουν περεταίρω τον πληθωρισμό, χωρίς να συμβάλουν στην υφεσιακή δυναμική της τουρκικής οικονομίας.
Σε αυτή τη δύσκολη κατάσταση και σε επίπεδο επιπτώσεων για τους πολίτες αλλά και σε διαχειριστικό επίπεδο για την ηγεσία ο Ερντογάν φαίνεται να έχει επιλέξει τον τρόπο με τον οποίο θα τη αντιμετωπίσει. Παρά την εγνωσμένη προτίμησή του στα χαμηλά, ει δυνατόν μηδενικά επιτόκια, ο Πρόεδρος δείχνει δια των πράξεων του καθ’ όλη την περίοδο αποκλιμάκωσης της κρίσης, ή μάλλον δια της απουσίας αυτών, ότι έχει επιλέξει την αντιπληθωριστικό δρόμο σε αυτό το κατ’ ουσίαν «στασιμοπληθωριστικό σταυροδρόμι».
Καταληκτικά μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι παρά τη σαφή σταθεροποίηση, τα οικονομικά προβλήματα της γειτονικής χώρας έχουν περάσει σε μία καινούρια φάση. Οι κίνδυνοι νέας νομισματικής αστάθειας ελλοχεύουν ακόμα, αλλά εξαρτώνται από τη διάθεση του Ερντογάν να παρέμβει ή όχι στις αντιπληθωριστικές επιλογές της Κεντρικής του Τράπεζας. Κάτι τέτοιο είναι σε θέση να το κάνει πολύ περισσότερο σήμερα απ’ ότι στο παρελθόν, αφού ελέγχει πλήρως, μετά την εκλογή του το καλοκαίρι του 2018, τη σύνθεση της Επιτροπής Νομισματικής Πολιτικής της Τράπεζας. Κάτι τέτοιο βέβαια είναι μάλλον απίθανο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μπορεί να αποκλειστεί τελείως, δεδομένου του απρόβλεπτου χαρακτήρα του Προέδρου συνδυασμένου με τη σημαντική συγκέντρωση εξουσιών στο πρόσωπό του. Το σοβαρότατο πρόβλημα που παραμένει, όμως, ουσιαστικά ανέγγιχτο μέχρι στιγμής και μπορεί να έχει αποσταθεροποιητικές επιδράσεις στο μέλλον είναι το πεισματικό έλλειμα στο λογαριασμό τρεχουσών συναλλαγών της χώρας. Ας μην ξεχνάμε ,ότι εξαιτίας της ιστορικής εξωτερικής της ανισορροπίας, η χώρα έχει οδηγηθεί συνολικά 16 φορές από το 1961 στο να αναζητήσει τη βοήθεια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας.
Share Button

Νικολάου Νικόλαος- Ερευνητής ΚΑΝΣ
Ο εμφύλιος πόλεμος που μαίνεται για οχτώ χρόνια στη Συρία έχει καταβαραθρώσει την οικονομία. Το ΑΕΠ του συριακού κράτους συρρικνώθηκε δραματικά και πλέον με τον Συριακό Αραβικό Στρατό να αποκαθιστά την εξουσία του καθεστώτος Άσσαντ στο εσωτερικό, γεννάται η ανάγκη της πολυδάπανης ανοικοδόμησης της χώρας. Η συριακή κυβέρνηση το αντιλαμβάνεται αυτό και επιδιώκει να αποκαταστήσει την οικονομία.
Αρχικά, στο εσωτερικό η συριακή κυβέρνηση αποσκοπεί να εκμεταλλευτεί την ιδιωτική πρωτοβουλία ώστε να πραγματοποιηθούν επενδύσεις. Δεν είναι τυχαίο που παρέχει κίνητρα σε Σύρους επιχειρηματίες για να δραστηριοποιηθούν εντός της χώρας. Επίσης, με σειρά άλλων μέτρων σκοπεύει να ενισχύσει τη θέση της συριακής λίρας τυπώνοντας ήδη από πέρυσι νέα νομίσματα για να τα διοχετεύσει στην αγορά. Όμως, εξαιτίας της μη οριστικής παύσης των εχθροπραξιών και της μη πλήρους αποκατάστασης της κυριαρχίας του καθεστώτος σε όλη την επικράτεια, δεν υπάρχουν και πολλά να κάνει η κυβέρνηση. Συνέχεια ανάγνωση

Αντίθετα, όσον αφορά την οικονομική διπλωματία, η δραστηριοποίηση της συριακής κυβέρνησης είναι αξιοσημείωτη. Αρχικά, ενισχύει τους δεσμούς της με το Ιράν. Στα τέλη Ιανουαρίου 2019 ο Ιρανός αντιπρόεδρος συναντήθηκε με τον Σύριο πρωθυπουργό και υπογράφηκαν 11 συμφωνίες και MoU’s. Εκείνες, αφορούσαν επενδύσεις Ιρανών σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τις υποδομές, τον πολιτισμό και τη στέγαση, συνεργασία στον τραπεζικό τομέα και γενικότερα εδραιώθηκε μια μακροχρόνια οικονομική συνεργασία.
Η συριακή πλευρά βρίσκεται σε επαφή και με την ιορδανική. Η Ιορδανία ενδιαφέρεται για την ανοικοδόμηση της Συρίας. Οι ευκαιρίες που παρουσιάζονται για επενδύσεις στον κατασκευαστικό είναι σημαντικές, ενώ οι πρώτες ύλες που παράγονται στη χώρα μπορούν να εξαχθούν στη γείτονα. Επίσης, μέσω του λιμανιού της Ακάμπα μπορεί η ιορδανική επικράτεια να λειτουργήσει ως «πύλη» για την εισαγωγή στη Συρία διάφορων αγαθών. Ήδη, αντιπροσωπείες από τα δύο κράτη έχουν συναντηθεί για να κανονίσουν τη τυχόν μελλοντική συνεργασία τους. Σημαντικός λόγος που η ιορδανική κυβέρνηση αποσκοπεί στη μεταπολεμική ανασυγκρότηση είναι το ότι ο προϋπολογισμός θα ελαφρυνθεί, αφού δεν θα διοχετεύονται ποσά για τη περίθαλψη των Σύρων προσφύγων.
Μια επιπλέον χώρα που επιθυμεί να βοηθήσει τη Συρία και με την οποία το καθεστώς έχει καλές σχέσεις είναι η Λευκορωσία. Ο υπουργός εξωτερικών της χώρας δήλωσε ότι επιθυμεί το κράτος του να συμβάλλει στην ανοικοδόμηση της αραβικής χώρας και ότι σέβεται την εδαφική ακεραιότητα της. Παράλληλα, σε συνάντηση με τον Σύρο πρέσβη στο Μινσκ αποφασίστηκε η διεξαγωγή ενός διμερούς πολιτικού διαλόγου.
Σημαντική εξέλιξη που αποδεικνύει την επιτυχία της συριακής οικονομικής διπλωματίας είναι και το γεγονός ότι τα ΗΑΕ επιθυμούν να συμβάλουν με τη σειρά τους στην ανασυγκρότηση του αραβικού κράτους. Δεν είναι περίεργο που επιδιώκουν να επαναλειτουργήσει η πρεσβεία τους στη Δαμασκό, ενώ συριακή επιχειρηματική αντιπροσωπεία είχε συνομιλίες με άλλους Άραβες επιχειρηματίες για επενδύσεις σε τομείς γεωργίας, υποδομών και τουρισμού. Μάλιστα, από πλευράς Σύρων επιχειρηματιών υπάρχει ενημέρωση για τις επενδυτικές εγγυήσεις που δίδει το καθεστώς. Επιπρόσθετα, το συριακό ενδιαφέρον στρέφεται και στη πράσινη ανάπτυξη.

Επίλογος
Είναι εμφανές ότι το συριακό καθεστώς οδεύοντας προς τη λήξη της σύρραξης σκοπεύει να εδραιώσει καλές σχέσεις και σχέσεις συνεργασίας με πολλές χώρες ώστε να διευκολυνθεί στο δύσκολο έργο της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης. Η ανάγκη για τέτοιες ενέργειες είναι μεγαλύτερη αν συνυπολογιστεί ότι η Δύση με προμάχους την Ε.Ε. και τις Η.Π.Α. ετοιμάζεται να εφαρμόσει νέες κυρώσεις που θα πλήξουν ολικά την αραβική χώρα.
Τα μέτρα, συνεπώς, που λαμβάνει η κυβέρνηση αφορούν και το εσωτερικό και την οικονομική διπλωματία και μέχρι στιγμής έχουν αποδώσει καλά. Υπάρχουν πολλές χώρες, μεταξύ αυτών και οι BRICS, που επιδιώκουν να δραστηριοποιηθούν οικονομικά στη μεταπολεμική συριακή επικράτεια.
Τέλος, στο ερώτημα αν η Συρία αποτελεί χώρα η οποία προσφέρει επενδυτικές ευκαιρίες, η απάντηση είναι ναι. Ωστόσο, το ρίσκο θα μειωθεί στο άμεσο μέλλον που αναμένεται, εκτός σοβαρού απρόοπτου γεγονότος, να τερματιστεί η σύγκρουση. Δεν είναι περίεργο που όσες προσπάθειες γίνονται, αφορούν το άμεσο μέλλον και όχι το παρόν.

Ενδεικτικές πηγές
Channel News Asia, Syria and Iran sign “strategic” economic agreement, 29 January 2019, https://www.channelnewsasia.com/news/world/syria-and-iran-sign–strategic–economic-agreement-11178330 (access: 10 February 2019).
Sarah Diaa, Gulf News, Syria in talks with UAE investors to rebuild economy after war, 2o January 2019, https://gulfnews.com/business/syria-in-talks-with-uae-investors-to-rebuild-economy-after-war-1.61560455 (access: 14 February 2019).
Belarusian Telegraph Agency, Belarus ready to help restore Syrian economy, 09 January 2019, https://eng.belta.by/politics/view/belarus-ready-to-help-restore-syrian-economy-117825-2019/ (access: 14 February 2019).
Samaha Nour, European Council on Foreign Relations, The economic war in Syria: why Europe risks losing, 11 February 2019, https://www.ecfr.eu/article/commentary_the_economic_war_on_syria_why_europe_risks_losing (access: 15 February 2019).
TheNational, Jordanians pin hopes on rebuilding opportunities in Syria, 11 February 2019, https://www.thenational.ae/business/economy/jordanians-pin-hopes-on-rebuilding-opportunities-in-syria-1.825444 (access: 15 February 2019).
Maysam Bizaet, Al- Monitor, Race for reconstruction heats up as Syrian war winds down, 01 February 2019, https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/02/iran-syria-cooperation-economic-agreements-trade-jahangiri.html (access: 15 February 2019).
Suleiman al- Khalidi, Angus McDowall, 02 October 2017, Reuters, Hard choices for Syrian industrialists in ruins of Aleppo, https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-economy-insight/hard-choices-for-syrian-industrialists-in-ruins-of-aleppo-idUSKCN1C71B8
Νικόλαος Νικολάου, Η επόμενη μέρα στη Συρία: η πρόκληση της οικονομικής ανάκαμψης, Κέντρο Ανατολικών Σπουδών, 08 Φεβρουαρίου 2018, http://www.kans.gr/%CE%B7-%CE%B5%CF%80%CF%8C%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B7-%CE%BC%CE%AD%CF%81%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%83%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1-%CE%B7-%CF%80%CF%81%CF%8C%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CF%84%CE%B7/ (access: 15 February 2019).

Share Button

Νικόλαος Νικολάου- Ερευνητής ΚΑΝΣ

Το φθινόπωρο του 2018 η Τουρκία έδειξε καθαρά τις προθέσεις της στη περιοχή της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου συμπεριλαμβανομένης και της Μέσης Ανατολής. Η όσο το δυνατόν πιο ορθή ανάλυση της τουρκικής στρατηγικής στον ενεργειακό τομέα καταδεικνύει ότι ο «σουλτάνος» έχει σχέδιο σε ό,τι κάνει. Συνέχεια ανάγνωση

 Οι πραγματικές επιδιώξεις της Τουρκίας

Η επιθετική στάση της Τουρκίας με τη προβολή των ενόπλων δυνάμεων της και με «αλυτρωτική» ρητορεία, οφείλεται σε έναν διακαή φόβο της. Η τουρκική πλευρά, από τα μέσα του Ψυχρού Πολέμου δεν έκρυψε τις νεοοθωμανικές της βλέψεις. Με την έλευση του 21ου αιώνα, ο νεοοθωμανισμός ως δόγμα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής που θα καθιστούσε τη Τουρκία περιφερειακή δύναμη επανήλθε. Μάλιστα, με την ανάδειξη του Αχμέτ Νταβούτογλου στη θέση του επικεφαλής της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, ο νεοοθωμανισμός άρχισε να εφαρμόζεται και πρακτικά.

Η Τουρκία επί της εποχής Ερτογάν κατάφερε να σημειώσει πρόοδο σε πολλούς τομείς. Επίσης, συνεχίζει την ανοδική της πορεία παρά τις όποιες έξωθεν πιέσεις. Στρατιωτικά είναι πολύ ισχυρή εν συγκρίσει με τα υπόλοιπα περιφερειακά κράτη, έχει μια πολύ δυναμική εξωτερική πολιτική με «ανοίγματα» και σε περιοχές που δεν στρεφόταν παλαιότερα, έναν πληθυσμό που συνεχώς αυξάνεται, εγχώρια βιομηχανική και αγροτική παραγωγή και ισχυροποιημένη οικονομία. Κάτι της λείπει όμως για να ολοκληρώσει τα σχέδιά της περί περιφερειακής ανώτερης ισχύος: η ενεργειακή αυτάρκεια. Η τουρκική κυβέρνηση γνωρίζει ότι χωρίς ενέργεια όλα όσα έχει επιτύχει είναι μετέωρα. Φοβάται ότι δεν θα αποκτήσει αυτάρκεια. Συνεπώς, αναγκάζεται να αναπτύξει μια ενεργειακή στρατηγική, ώστε να αποκτήσει την αυτάρκεια που επιδιώκει.

Η «πολυμερής στροφή» του Ερτογάν

Ο Τούρκος πρόεδρος αντιλαμβάνεται εδώ και καιρό ότι οι εξελίξεις ενδέχεται να τον κρατήσουν εκτός ενεργειακού παιχνιδιού στη Μεσόγειο. Οι εξελίξεις είναι οι διάφορες συναντήσεις των ηγετών μεσογειακών χωρών πλην της Τουρκίας, η σύσφιγξη σχέσεων κάποιων κρατών μεταξύ τους και οι περίτεχνες διπλωματικές  κινήσεις της Κύπρου αναφορικά με την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων της. Αξίζει να προστεθούν η στάση των Η.Π.Α. καθώς και οι εξελίξεις στη Συρία.

Όλα αυτά τα γεγονότα έπεισαν την Άγκυρα να ακολουθήσει μια «πολυμερή στροφή», δηλαδή να στραφεί ταυτόχρονα σε πολλές πλευρές ώστε να ενδυναμωθεί η θέση της στον ενεργειακό ανταγωνισμό. Η τουρκική πλευρά ψάχνει τρόπους για να καταφέρει να καταστεί ενεργειακά αυτάρκης σε πολλές μεριές. Εκείνες είναι η ανατολική Μεσόγειος, η Μαύρη Θάλασσα και η Συρία.

Αναφορικά με την ανατολική Μεσόγειο, το ενδιαφέρον της Τουρκίας εστιάζεται στα κοιτάσματα στο Αιγαίο πέλαγος και ανοιχτά της Κύπρου. Οι συνεχείς αμφισβητήσεις των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι ακατάπαυστες παραβιάσεις, η «επιθετική» ρητορική και η πλεύση πλοίων για έρευνα δείχνουν μια εντατική προσπάθεια της Τουρκίας να καταφέρει να συνεκμεταλλευτεί τον ορυκτό πλούτο της ανωτέρω θαλάσσιας περιοχής.

Σχετικά με τις τουρκικές κινήσεις στη Μαύρη Θάλασσα, εκείνες αναμένεται να στεφθούν με μεγαλύτερη επιτυχία. Αφενός, ανέκαθεν η Θάλασσα του Μαρμαρά εθεωρείτο μια περιοχή «χαμηλής» συγκρουσιακής έντασης. Αφετέρου, η Τουρκία δεν είχε κάτι να χωρίσει με τις άλλες χώρες της περιοχής. Πλέον, μιας και οι σχέσεις με τη Ρωσία- κυρίαρχο της θαλάσσιας περιοχής- εξομαλύνθηκαν, το τουρκικό εγχείρημα είναι πιο εύκολο. Ήδη, από τον Νοέμβριο, πλωτά μέσα του τουρκικού ναυτικού βρίσκονται ανοιχτά των βόρειων ακτών της τουρκικής επικράτειας για να οριοθετήσουν τη τουρκική «ζώνη» εκμετάλλευσης.

Η Συρία αποτελεί το άλλο στοίχημα του Ερτογάν. Είναι κοινώς γνωστό ότι η τουρκική επέμβαση στη βόρεια συριακή επικράτεια ή αλλιώς στο «συριακό Κουρδιστάν» αποσκοπούσε στο να λύσει ένα πρόβλημα ασφάλειας των Τούρκων που αφορά τους Κούρδους. Με τις δύο επεμβάσεις τους («Ασπίδα του Ευφράτη» και «Κλάδος Ελαίας») πέτυχαν όχι μόνο να περιορίσουν τη κουρδική δραστηριότητα, αλλά και να δημιουργήσουν τουρκικούς θύλακες ώστε να πιέσουν το καθεστώς Άσσαντ και να ιδρύσουν στο μέλλον ψευδοκράτος για να αποκτήσουν στρατηγικό βάθος. Μέσα σε όλα αυτά, ενυπάρχει και μια άλλη, όχι τόσο εμφανής, επιδίωξη. Εκείνη αφορά πάλι την ενέργεια. Ο τουρκικός στρατός έφτασε έξω από το Χαλέπι όπου και σταμάτησε. Οι περιοχές που κατέχει, βρίσκονται πλησίον της συριακής πόλης. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Από το Χαλέπι και διαμέσου των συριακών εδαφών που ελέγχει τώρα ο τουρκικός στρατός, έμελλε να περάσει η προέκταση του «Αραβικού Αγωγού» («Arab Gas Pipeline») που θα μετέφερε φυσικό αέριο με τερματικό σταθμό τη πόλη Κιλίς της Τουρκίας. Η προέκταση του δεν έγινε ποτέ. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα γίνει στο μέλλον. Με τη τουρκική παρουσία εκεί, η Τουρκία θα καταφέρει να εισάγει ενέργεια. Δεν είναι τυχαίο ούτε ότι συνεργάζεται στη Συρία με τη Ρωσία ούτε ότι προσέγγισε τη νόμιμη συριακή κυβέρνηση. Ο Ερτογάν φαίνεται να αποβλέπει τη συμμετοχή της χώρας του στο ενεργειακό παιχνίδι στη Μέση Ανατολή[i].

Αντί Επιλόγου

Είναι εμφανές ότι η Τουρκία κινείται βάσει σχεδιασμού βραχυπρόθεσμου, μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου. Στρέφεται σε πολλές πλευρές προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση σε ενεργειακά κοιτάσματα.

Η αμερικανική υποχώρηση από τη Συρία είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για τη Τουρκία. Της δίνεται η δυνατότητα να επεκτείνει τη σφαίρα επιρροής της με τις «ευλογίες» και της Μόσχας. Επίσης, μέσω της Ρωσίας, δύναται να αποκτήσει πρόσβαση στο ενεργειακό παιχνίδι σε Μαύρη Θάλασσα και Συρία. Η ελληνική πλευρά θα πρέπει να βολιδοσκοπήσει πολύ προσεκτικά τις τουρκικές κινήσεις ώστε να διασφαλίσει τα συμφέροντά της. Αρκεί να γνωρίζει ότι για την Άγκυρα τίποτα δεν είναι τυχαίο.

 

 

 

[i]  Μια σημείωση είναι σημαντική εδώ. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι κουρδικές περιοχές που έχει καταλάβει ο τουρκικός στρατός είναι μόνο η αρχή. Πιθανόν, σκοπεύει να επεκτείνει σε ολόκληρη τη βόρεια Συρία τη παρουσία και επιρροή του. Αν γίνει αυτό, όχι μόνο πλήττει ανεπανόρθωτα τους Κούρδους, αλλά στη βορειοανατολική Συρία υπάρχουν κοιτάσματα πετρελαίου, τα οποία θα περάσουν στα χέρια της Άγκυρας.

1 2 3 12