για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική

Στρατηγικη

Share Button
Γαλάνη Δέσποινα-Δανάη
Η συνθήκη INF(Intermediate Nuclear Forces) ή αλλιώς Συνθήκη για τις Πυρηνικές Δυνάμεις Μέσου Βεληνεκούς, αποτελεί συνθήκη αμυντικού τύπου, που υπογράφηκε στις 8 Δεκεμβρίου του 1987 και τέθηκε σε ισχύ από την 1η Ιουνίου του 1988, μεταξύ του τότε ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, και του πρώην προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ρόναλντ Ρήγκαν. Στόχος ήταν ο έλεγχος ή ακόμη και η εξάλειψη των πυρηνικών όπλων μέσης εμβέλειας, τερματίζοντας παράλληλα την κούρσα εξοπλισμών στην οποία είχαν επιδοθεί οι 2 χώρες.

Συνέχεια ανάγνωση

            Την 1η Φλεβάρη του 2019, ο Ντόναλντ Τραμπ, και σε ξεχωριστή δήλωση ο Μάικ Πομπέο, δήλωσαν την απόφαση των ΗΠΑ να αναστείλουν τις υποχρεώσεις τους και να προχωρήσουν σε διαδικασίες αποχώρησης από την συνθήκη, εντός των επόμενων 6 μηνών. Είχε προηγηθεί δήλωση του Πομπέο τον Δεκέμβρη του προηγούμενου έτους (04/12/2018), που έδινε 60 ημέρες διορία στην Ρωσία να καταστρέψει τον πύραυλο Κρουζ 9M729, καθώς σύμφωνα με τις ΗΠΑ παραβίαζε την συνθήκη αφού ήταν εκτός των επιτρεπόμενων ορίων(πράγμα που η Ρωσία αρνείται, υποστηρίζοντας ότι η εμβέλειά του είναι μόλις 480χλμ.), αποτελώντας την αφορμή που οι ΗΠΑ προχώρησαν σε αυτή τους την απόφαση.
              Με την συνθήκη- που μέχρι προσφάτως ίσχυε- απαγορευόταν ρητά η παραγωγή ή η αποθήκευση μόνο χερσαίων βαλλιστικών πυραύλων, πυραύλων τύπου Κρουζ, που ορίζεται ως μη επανδρωμένος πύραυλος, και εκτοξευτήρες. Το εύρος για τους πυραύλους μικρής εμβέλειας οριζόταν στα 500-1.000χλμ, ενώ για τα μέσης 1.000-5.000χλμ. Παράλληλα καταγράφονταν συγκεκριμένα συστήματα τα οποία οι δύο χώρες θα έπρεπε να αποσύρουν. Αξίζει να σημειωθεί, πως μεταξύ άλλων περιορισμών που είχαν τεθεί, οι ΗΠΑ απαγορευόταν να τοποθετήσουν πυραύλους στην Ευρώπη.
            Από πλευράς Ρωσίας, ο Πούτιν την αμέσως επόμενη μέρα, προχώρησε και αυτός σε δηλώσεις έναρξης διαδικασιών αποχώρησης και αναστολής των υποχρεώσεων που προβλέπονταν. Για την Ρωσία, η οποία αρνείται κάθε κατηγορία σχετικά με τον πύραυλο Κρουζ 9M729, οι ΗΠΑ παραβιάζουν την συνθήκη ήδη από το 2014, τοποθετώντας το αμυντικό σύστημα Aegis σε Ρουμανία και Πολωνία. Σε γενικότερο πλαίσιο, έστω και για τυπικούς λόγους, από πλευράς Πούτιν έχουν γίνει αρκετές δηλώσεις, τόσο πριν όσο και μετά την απόφαση των ΗΠΑ να αποχωρήσουν, που καλούσαν σε διάλογο με σκοπό την επίλυση των ζητημάτων μέσω αμοιβαίων υποχωρήσεων, χωρίς να έχει υπάρξει η εκδήλωση αντίστοιχης πρόθεσης από την αντίθετη πλευρά.
            Στο διάγγελμα του Πούτιν στην Ομοσπονδιακή Συνέλευση, στις 20 Φεβρουαρίου, εκτός από ζητήματα εσωτερικής πολιτικής που θίχτηκαν, έγινε εκτενής αναφορά στην συνθήκη INF και στα οπλικά συστήματα που μπορεί να αποκτήσει η Ρωσία, αφήνοντας παρόλα αυτά έδαφος για συζήτηση. Προτεραιότητά του είναι η ασφάλεια της χώρας του, δήλωσε χαρακτηριστικά. Ανέφερε, πως δεν πρόκειται να κάνει το πρώτο βήμα και να “προκαλέσει” τις ΗΠΑ, όμως σε περίπτωση που αντιληφθεί προκλητικότητα, η απάντηση θα είναι ανάλογη. Αναφορικά με την θεωρητική αντεπίθεση της Ρωσίας, στόχο των πυρηνικών θα αποτελέσουν όχι μόνο οι χώρες τις Ευρώπης που θα λειτουργούν ως αποθήκες αμερικανικών πυρηνικών αλλά κυρίως νευραλγικά κέντρα λήψης αποφάσεων των Ηνωμένων Πολιτειών. (Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, με την λήξη της Συνθήκης θα δύνανται πλέον να τοποθετήσουν πυρηνικά σε χώρες της Ευρώπης, φέρνοντας έτσι την πυρηνική απειλή λίγες ώρες μακριά από τα ρωσικά σύνορα.) Ακόμη, γίνεται λόγος για κατοχή πολύ ισχυρών οπλικών συστημάτων, όπως το υποβρύχιο στρατηγικό drone “Posidon”, που αν θεωρήσουμε ότι είναι λειτουργικό και διαθέτει τα τεχνικά χαρακτηριστικά που έχουν γνωστοποιηθεί από την ρωσική ηγεσία και ισχύουν, θα χάριζε στην Ρωσία τακτικό πλεονέκτημα, υπό το πρίσμα ενδεχόμενης επίθεσης. Σε αυτό το σημείο, να σημειωθεί ότι είναι πιθανό, η αναφορά στο συγκεκριμένο υποβρύχιο drone να χρησιμοποιείται από την Ρωσία ως μέσο πίεσης για να μην αποχωρήσουν οι ΗΠΑ από συνθήκες όπως η INF.
            Αναφορικά με την έναρξη διαδικασιών αποχώρησης, οι ΗΠΑ επικαλέσθηκαν την Σύμβαση της Βιέννης (την οποία έχουν υπογράψει, αλλά δεν έχουν κυρώσει) για τις συμφωνίες του 1969 που επιτρέπει στο ένα μέρος της συμφωνίας να αποσυρθεί αν το άλλο μέρος δεν τηρεί τα συμφωνηθέντα.
            Μεταξύ των δηλώσεων Πούτιν και Πομπέο που έγιναν τον Δεκέμβριο και αυτών του Φεβρουαρίου μεσολάβησαν δύο συναντήσεις των κρατών, μία στην Γενεύη και μία σε συνάντηση των P5 στο Πεκίνο.
            Τελευταία εξέλιξη αποτελεί η δήλωση των ΗΠΑ για δοκιμές πυρηνικών όπλων, εμβέλειας που απαγόρευε η συνθήκη, αμέσως μετά την επίσημη λήξη της συμφωνίας. Ανακοινώθηκαν 2 δοκιμές που θα πραγματοποιηθούν η πρώτη εντός του Αυγούστου του 2019 και η δεύτερη τον Νοέμβριο του 2019. Παράλληλα για πρώτη φορά μετά την ανακοίνωση αναστολής των υποχρεώσεων αμφοτέρων των χωρών απέναντι στην συνθήκη έχουμε δήλωση των ΗΠΑ ότι ενδιαφέρονται να έρθουν σε διάλογο με την Ρωσία για να λυθεί το ζήτημα. Η τελευταία, ακόμη δεν έχει προβεί σε απάντηση σε καμία από τις δύο ανακοινώσεις, κάτι που δεν πρέπει να μας εκπλήσσει καθώς έχει καταστήσει σαφές και έχει αναφερθεί πολλές φορές ότι κατέχει όπλα μεγάλου βεληνεκούς.
            Αυτή την στιγμή παρά τις ανησυχίες που έχει προκαλέσει αυτή η εξέλιξη σε επίπεδο κρατών και οργανισμών (ΝΑΤΟ), κανένας από τους δύο ηγέτες δεν φαίνεται να πτοείται. Η εμμονή των ΗΠΑ να αποχωρήσουν παρά την τελευταία δήλωση για επιθυμία συνεννόησης, επικαλούμενοι τις υποτιθέμενες παραβιάσεις της Ρωσίας, δείχνει ότι εξαρχής δεν ήταν στα σχέδια των ΗΠΑ να παραμείνουν στην συνθήκη και να επιλύσουν τα όποια προβλήματα μέσω της διπλωματικής οδού. Με την στάση του ο Τραμπ, λαμβάνοντας υπόψιν τις οικονομικές κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στην Ρωσία και την ανακοίνωση για πιθανή δημιουργία στρατιωτικής βάσης στην Πολωνία, σε συνδυασμό με την άρνηση για συνάντηση με τον Ρώσο ομόλογό του στους G20 και τώρα την αποχώρηση από την INF, φαίνεται πως η συζήτηση και οι φιλικές σχέσεις με την Ρωσία δεν είναι στο πλάνο του. Από την άλλη, η ρωσική πλευρά παρά το γεγονός ότι έχουν γίνει δηλώσεις επιθυμίας για συνεργασία, δεν φαίνεται ουσιαστικά να επιθυμεί επίλυση του ζητήματος, αν και στη προκειμένη δεν ήταν αυτή που “έκοψε το νήμα”. Ο Πούτιν έχει δηλώσει αρκετές φορές ότι η Μόσχα είναι ανοιχτή σε διάλογο και δεν επιθυμεί την ολοκληρωτική ρήξη με την Ουάσινγκτον. Βέβαια, δεν ξεχνάει να αναφέρει, ως μέσα αποτροπής, τις δυνατότητες και τα ισχυρά όπλα που έχει να επιδείξει η Ρωσία. Είναι βαρύνουσας σημασίας το γεγονός ότι οι ΗΠΑ είναι αυτές που έλαβαν την απόφαση για να αποχωρήσουν και όχι η Ρωσία, πράγμα που σημαίνει ότι έχουν περισσότερα να κερδίσουν εκτός συνθήκης.
            Εν κατακλείδι, αναμφίβολα η κατάσταση πλέον χαρακτηρίζεται από ρευστότητα χωρίς να είναι σαφές αν θα υπάρξει εκ νέου σε μια κούρσα εξοπλισμών μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ. Το ερώτημα είναι, αν το διάστημα τεσσάρων μηνών που μας χωρίζει από την ολοκληρωτική ρήξη των χωρών αναφορικά με αυτό το ζήτημα, είναι αρκετό ώστε οι δύο ηγέτες να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να συνάψουν εκ νέου συνθήκη για περιορισμό των πυρηνικών τους όπλων, αυτή την φορά όμως συμπεριλαμβάνοντας και άλλες μεγάλες και ανερχόμενες πυρηνικές δυνάμεις. Κάτι τέτοιο δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα, λαμβάνοντας υπόψιν τις απειλές της Ρωσίας για πανίσχυρα όπλα και των ΗΠΑ για έναρξη δοκιμών σε “απαγορευμένα” όπλα. Σε περίπτωση που δεν επέλθει επίλυση των διαφορών τους, αναμένεται να αυξήσουν τα πυρηνικά που μέχρι πρότινος ήταν απαγορευμένα, χωρίς να μπορούμε να προβλέψουμε πως θα τα εκμεταλλευτούν και ποιες θα είναι οι συνέπειες που θα υποστεί η Ευρώπη ή και άλλες χώρες αν επιλέξουν οι ΗΠΑ να αποθηκεύσουν σε αυτές τα πυρηνικά τους.
Πηγές:
“Treaty Between The United States Of America And The Union Of Soviet Socialist Republics On The Elimination Of Their Intermediate-Range And Shorter-Range Missiles (INF Treaty)”, US STATE OF DEPARTMENT, διαθέσιμο στο: https://www.state.gov/t/avc/trty/102360.htm?fbclid=IwAR2XHkqLWC1Z9IfJmVnzQbDo9IgDUwsqOcPbiZeatdg-9jx-jft2ZwHX2Dg
“US says it will pull out of INF treaty if Russia does not comply within 60 days”, The Guardian,  διαθέσιμο στο: https://www.theguardian.com/world/2018/dec/04/us-inf-russia-nuclear-treaty-deadline?fbclid=IwAR0nloYb0iDO52ySQl_sycTY5EkO0TfSExeUWLgDbTX7Wm-J4SyoCU1kQBE
“The Intermediate-Range Nuclear Forces (INF) Treaty at a Glance”, Arms Control Association, διαθέσιμο στο:  https://www.armscontrol.org/factsheets/INFtreaty?fbclid=IwAR3NY6afYVPv6-b8-9GDtWnnN43mnzTxenjnoWRvYgXSttlLTjeKuOvKEZU
“The US Started This Tit-for-tat”, Cato Institute, διαθέσιμο στο: https://www.cato.org/publications/commentary/us-started-tit-tat
“Vladimir Putin says Russia will target US if it places missiles in Europe”, The Telegraph, διαθέσιμο στο: https://www.telegraph.co.uk/news/2019/02/20/putin-says-russia-will-target-us-places-missiles-europe/
Vladimir Putin suspends Russia’s participation in INF arms treaty, The Economic Times, διαθέσιμο στο:
https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/vladimir-putin-suspends-russias-participation-in-inf-arms-treaty/articleshow/68258787.cms
Time Running Out for Salvaging INF Treaty, Voa News, διαθέσιμο στο: https://www.voanews.com/a/time-running-out-for-salvaging-inf-treaty/4850703.html
U.S. military to test missiles banned under faltering nuclear pact with Russia The Washington Post, διαθλεσιμο στο: https://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-military-to-test-missiles-banned-under-faltering-nuclear-pact-with-russia/2019/03/13/289f7860-45b6-11e9-9726-50f151ab44b9_story.html?noredirect=on&utm_term=.c5e14a74b934
U.S. to Test INF Treaty-Range Missiles , Arms Control Association, διαθέσιμο στο: https://www.armscontrol.org/act/2019-04/news/us-test-inf-treaty-range-missiles
Share Button

Του: Νίκου Παναγιωτίδη, Συνεργάτη Κ.Α.Ν.Σ.

H ανακάλυψη μεγάλων ποσοτήτων φυσικού αερίου στη λεκάνη της λεβαντίνης δημιουργεί άριστες προοπτικές για τη συνεργασία όμορων κρατών με στόχο την προαγωγή κοινών συμφερόντων και προσπορισμό κοινού οφέλους. Ωστοσο, από την άλλη, σε μερικές περιπτώσεις επενεργεί ως συντελεστής επίτασης υφιστάμενων διαφωνιών.

Την δεκαετία του 1990 το Ισραήλ αρχισε να υλοποιεί μια νέα στρατηγική τη λεγόμενη             «στροφή προς τη θάλασσα». Ένα νέο στρατηγικό προσανατολισμό αφού το Εβραϊκό Κράτος παραδοσιακά ήταν προσανατολισμένο στην στρατιωτική στρατηγική. Ο λόγος της στροφής του προς τη ναυτική στρατηγική είναι διττός: Από την μια η ανακάλυψη μεγάλων ποσοτήτων φυσικού αερίου στην ΑΟΖ του και από την άλλη η επεξεργασία συγκεκριμένου σεναρίου στρατιωτικής στρατηγικής με στόχο τη δυνατότητα δεύτερου πυρηνικού πλήγματος εναντίον του Ιράν. Συνέχεια ανάγνωση

Συνολικά το Ισραήλ εκτιμάται ότι διαθέτει 1 τρισεκατομμύριo κυβικά μέτρα  (bcm) στην ΑΟΖ του γεγονός που το καθιστά αυτάρκες σε ενεργειακό επίπεδο. Πιο συγκεκριμένα, στην ΑΟΖ του Εβραϊκού Κράτους έχουν ανακαλυφθεί τα ακόλουθα κοιτάσματα: Το 1999 έγινε η ανακάλυψη δύο μικρών κοιτασμάτων των Noa και Mary μεγέθους 30 bcm. Ακολούθως το 2009 ανακαλύφθηκαν το Τamar 246 bcm και το Dalit 7-14 bcm.

To 2010 η κοινοπραξία της Noble με την Delek πρόεβη στην ανακαλύψη του κοιτάσματος Λεβιάθαν με ποσότητες πέραν των 600 bcm. Ακολούθησε το 2012 η ανακάλυψη δυο άλλων κοιτασμάτων (Κarish – Tanin) μεγέθους 80 bcm.

H ανακάλυψη των εν λόγων κοιτασμάτων προσέφερε πλούτο στο Εβραϊκό Κράτος δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενεργειακή αυτάρκεια όσον αφορά τις αναγκες του σε ηλεκτροπαραγωγή, ενώ το καθιστά εξαγωγέα φυσικού αερίου. To 2016 άρχισε τις εξαγωγές φυσικού αερίου στην Ιορδανία, ενώ μελετάται το ενδεχόμενο εξαγωγών σε Παλαιστινιακή Αρχή, Αίγυπτο και Κύπρο.

Ας περάσουμε στην  Κυπριακή (ΚΔ) η οποία  με την ανακάλυψη το 2011 του κοιτάσματος Αφροδίτη μεγέθους 128 bcm εισέρχεται δυναμικά στα  ενεργειακά δρώμενα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ανακοίνωση τον περασμένο Φεβρουάριο των αποτελεσμάτων στον Γλαύκο στο οικόπεδο 10 με εκτιμώμενες ποσότητες 5-8 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια tcf καθιστά την ΚΔ ένα εν δυνάμει περιφερειακό ενεργειακό γίγαντα.

Το ζητούμενο όμως  είναι η οικονομική ισχύς της ΚΔ να προστεθεί στη σωρευτική ισχύ του κράτους και  να μετατραπεί σε περιφερειακή-γεωπολιτική επιρροή με απώτερο στόχο την επίλυση του χρόνιου Kυπριακού Προβλήματος.

Οι ενεργειακές συνέργειες -συμμαχίες της ΚΔ και της Ελλάδας με το Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Ιορδανία δημιουργούν έναν άξονα αποτροπής των δυνάμεων που υποστηρίζουν το status-quo εναντίον της Τουρκίας η οποία είναι αναθεωρητική δύναμη. Δεν είναι τυχαίο που  το Κατεστημένο Εξωτερικής Πολιτικής σε αυτές τις χώρες προσδιορίζει τις πολιτικές στρατηγικές της Τουρκίας ως απειλή για την ασφάλεια του.

Αγωγός EastMed

H συνεργασία αυτή αποκτά έντονη γεωπολιτική διάσταση με την ιδέα για την κατασκευή του αγωγού EastMed o οποίος θα μεταφέρει το φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου στις ευρωπαϊκές αγορές. Ο αγωγός αποτελεί σημαντικό γεωστρατηγικό εργαλείο και  αν τελικά υλοποιηθεί θα θεσμοποιήσει σε επίσημο επίπεδο τη συνεργασία των δυνάμεων που υποστηρίζουν το status-quo. Οσον αφορά το Ισραήλ, αποτελεί σταθερά στην εξωτερική του πολιτική η συνεργασία με μη αραβικά κράτη και μειονότητες στην προσπάθεια του να αποκτήσει στρατηγικό βάθος και να ξεπεράσει την γεωπολιτική απομόνωση στην περιοχή του.

Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την ενεργειακή ασφάλεια στην περιοχή κατέστη σαφές με την συμμετοχή του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην τριμερή Κύπρου- Ελλάδας- Ισραήλ στην Ιερουσαλήμ στις 20 Μαρτίου. Ως εδώ όλα καλά. Σε επίπεδο προθέσεων έξοχα. Ωστόσο στη συγκεκριμένη περίπτωση τον πρώτο λόγο δεν το έχουν τα κράτη άλλά οι εταιρείες που θα κληθούν να καταβάλουν και το κόστος για την υλοποίηση του έργου.

Το νεοκλασικό- ρεαλιστικό παράδειγμα που λαμβάνει υπόψη και άλλες ενδοκρατικές μεταβλητές πέραν από τις συστημικές-ενδοπεριφερειακές μπορεί να φωτίσει εν προκειμένω καλύτερα το μεταβαλλόμενο στρατηγικό πεδίο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Επιστρέφοντας στον ΕastMed,  το κόστος του έργου ανέρχεται σε 7-10 δισ. δολάρια, με την ΕΕ να δεσμεύεται να επενδύσει 100 εκ. δολάρια για την διεξαγωγή μελέτης βιωσιμότητας. Εκτός από τα οικονομικά δεδομένα κάποιος πρέπει να λάβει υπόψη και τα τεχνικά χαρακτηριστικά που δημιουργούν επιπρόσθετα ζητήματα για τους επενδυτές, οι οποιοι ενδεχομένως να προτιμήσουν πιο μικρά πρότζεκτς- με λιγότερο ρίσκο- όπως π.χ η εξαγωγή ισραηλινού φυσικού αερίου στην Αίγυπτο.

Ας σημειωθεί ότι ο EastMed θα είναι μήκους 1,900 km με πλάνο την μεταφορά 10 bcm ανα έτος. Τέλος, πρέπει να επισημανθεί η προσοχή στο γεγονός ότι η αγορά φυσικού αερίου αποτελεί μια συνεχώς μεταβαλλομενη αγορά όπου ισχύουν οι νόμοι της προσφοράς και της ζήτησης, οι οποίοι σε τελευταία ανάλυση θα καθορίσουν το αν θα γίνουν οι απαιτούμενες επενδύσεις.Παραθέτοντας ένα παράδειγμα εν είδει ερωτήματος: Θα μπορεί το φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου να ανταγωνιστεί το ρωσικό φυσικό αέριο;

Ενεργειακές Συμμαχίες και Κυπριακό

Από επιστημονικής άποψη το θέμα της αξιοποίησης του φυσικού αερίου ως παράγοντα άσκησης εξωτερικής πολιτικής μπορεί να προσεγγιστεί από δύο οπτικές γωνίες. Η μια άπτεται της ρεαλιστικής θεωρίας διεθνών σχέσεων που θεωρεί ότι τα κοιτάσματα είναι στρατηγικά και επαυξάνουν τη σωρευτική ισχύ του κράτους. Η άλλη η φιλελεύθερη,  θεωρεί ότι το θέμα των υδρογονανθράκων μπορεί να προκαλέσει κίνητρο για ευρύτερες συνεργασίες μεταξύ των κρατών τα οποία στο τέλος της ημέρας θα νιώσουν ικανοποίηση από το διαμερισμό των μελλοντικών οικονομικών μερισμάτων.

Ωστόσο, στην περίπτωση της ΚΔ η ανακάλυψη μεγάλων ποσοτήτων υδρογονανθράκων δεν φαίνεται να λειτουργεί ως κίνητρο για την επίλυση του προβλήματος για δύο πολύ απλούς λόγους. Πρώτον, η Τουρκία και η ΤΚ πλευρά επιθυμούν την από τώρα συμμετοχή τους στην διαδικασία διαμοιρασμού του. Αλλά και αν ακόμα επιλυόταν το συνταγματικό ζήτημα του Κυπριακού Προβλήματος, αλλά και η διεθνής πτυχή του δεν θα τα έβρισκαν στη μοιρασία του…αφού οι ΤΚ έχουν κατά καιρούς εκφράσει θέσεις για εξιμισείας διαμοιρασμό του. Στο όλο σκηνικό προστίθενται και οι συνεχείς απειλές της Τουρκίας με την άσκηση εξαναγκαστικής διπλωματίας και του εκφοβισμού.

Επιπρόσθεται, αν ανατρέξει κάποιος στο ιστορικό αρχείο δεν φαίνεται η ενέργεια να αποτελεί καταλύτη για επίλυση μακροχρόνιων συγκρούσεων. Πιο συγκεκριμένα, η πρόταση του Κλίντον για την κατασκευή αγωγού που θα μετέφερε αζερικό πετρέλαιο διαμέσου του Ναγκόρνο- Καραμπάχ και της Αρμενίας στην Τουρκία, ναυάγησε. Την ίδια κατάληξη είχε η πρόταση για κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου Ιράν- Πακιστάν – Ινδίας, αφού η Ινδία αρνήθηκε να συμμετάσει επικαλούμενη ζητήματα ασφάλειας.

Τότε εγείρεται το ερώτημα τι προσφέρουν οι «ενεργειακές συμμαχίες»; Πρώτα απόλα διασφαλίζουν την ασφάλεια κατά τη διαδικασία εξόρυξης και παραγωγής. Επιπροσθετα, αυξάνουν την διαπραγματευτική ισχυ του κράτους το οποίο μπορεί με μια ορθολογική υψηλή στρατηγική να  το εντάξει στις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού.

Σε κάθε περίπτωση όμως, όπως εξάγεται και από την παρούσα ανάλυση, δεν φαίνεται η διαχείριση του θέματος να αποτελεί τον καταλύτη για επίλυση του Κυπριακού Προβλήματος, του οποίου οι προοπτικές επίλυσης υπο το φως των εν λόγω, αλλά και άλλων δεδομένων παραμένουν δυσοίωνες.

 

 

 

Share Button

Καζαντζής Γιώργος – Ερευνητής Κέντρο Ανατολικών Σπουδών

Οι πληροφορίες από την Συρία και το Ιράκ ως προς το κουρδικό ζήτημα είναι συνεχείς και καταδεικνύουν ένταση των ζυμώσεων υπογείως αλλά και μέσω επίσημων επαφών. Το κουρδικό ζήτημα έχει ενταχθεί όπως ήταν αναμενόμενο σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διαπραγματεύσεων μεταξύ περιφερειακών και μεγάλων δυνάμεων.
Η ανακοινωθείσα αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από την Συρία προβληματίζει έντονα τους Κούδους της Συρίας οι οποίοι από καιρό διαβλέπουν εγκατάλειψή τους από τους Αμερικανούς μετά την λήξη των επιχειρήσεων κατά της Daesh. Με μια σειρά δηλώσεων καλούν τους Aμερικανούς να συνεχίσουν την παρουσία τους στα εδάφη της ΒΑ Συρίας που αποτελεί εγγύηση και για τους ίδιους. Συνέχεια ανάγνωση

Χαρακτηριστική η σχετική δήλωση του Mustafa Bali ,εκπροσώπου τύπου του SDF, στον Ιndependent τον Δεκέμβριο του 2018 κατά την οποία, «Υπάρχει σοβαρό ρίσκο η Τουρκία να πραγματοποιήσει τις απειλές της. Υπάρχουν φόβοι μεταξύ των πολιτών για σφαγές και βίαιη μετατώπιση».[1]
Η Τουρκία έχει κινητοποιήσει πολυάριθμη στρατιωτική δύναμη στα σύνορα με την Συρία.
Υπό την απειλή νέας τουρκικής επιχείρησης οι Κούρδοι της Συρίας μη λαμβάνοντας πλέον σαφείς εγγυήσεις από τις ΗΠΑ παρακολουθούν την πορεία των ρωσοτουρκικών επαφών. Η Ρωσία έχει στο παρελθόν προτείνει στους Κούρδους να παραδώσουν τον έλεγχο των εδαφών στον στρατό του Άσαντ προχωρώντας σε έναν συμβιβασμό με τον Σύριο Πρόεδρο[2]. Παράλληλα, η Ρωσία ωθεί την Τουρκία σε συμφωνία με τον Άσαντ εις βάρος των Κούρδων αλλά και των τζιχαντιστών της HTS που δρουν στην Ιντλίμπ. Με τον Αμερικανό Πρόεδρο να ανακοινώνει αποχώρηση των στρατευμάτων ο χρόνος που έχουν τόσο οι Τούρκοι όσο και οι Κούρδοι της Συρίας να διαλέξουν στρατόπεδο μειώνεται. Η Ρωσία προσφάτως πρότεινε στην Τουρκία συμφωνία με τον Άσαντ και επανενεργοποίηση ουσιαστικώς της Συμφωνίας των Αδάνων του 1998[3]. Σε αυτό το πλαίσιο θα είναι ευθύνη της Συρίας να εξαλείψει από το έδαφός της το PKK και τις όμορες οργανώσεις που συνιστούν απειλή για την Τουρκία, μέσω συνεργασίας φυσικά των δύο χωρών. Δεδομένης της σημασίας που έχει για την Τουρκία η διατήρηση επιρροής στα βόρεια εδάφη της Συρίας όπου επιθυμεί να εγκαταστήσει μέρος του προσφυγικού πληθυσμού που φιλοξενεί είναι εξαιρετικά αμφίβολο πως θα δεχθεί την πρόταση η οποία προφανώς προϋποθέτει πλήρη αναγνώριση του Άσαντ απο την Τουρκία. Όσο παραμένουν βεβαίως οι Κούρδοι στα βόρεια από την Μενμπίτζ μέχρι τη Χασάκα οι τουρκικοί σχεδιασμοί προϋποθέτουν κατά μέτωπο σύγκρουση με τους Κούρδους. Η ζώνη (buffer zone) που πρότειναν οι Αμερικανοί στους Τούρκους το προηγούμενο έτος δεν φαίνεται τουλάχιστον αυτή τη στιγμή πως παραμένει επιλογή. Η αμερικανική πρόταση κατά τις διαβουλεύσεις της πρόσφατης συνδιάσκεψης ασφαλείας στο Μόναχο ήταν οι Ευρωπαίοι να στείλουν στρατό δημιουργώντας μια τέτοια ζώνη ασφαλείας και η Αμερική σε αυτή τη περίπτωση να διατηρήσει μία δύναμη διακοσίων ατόμων στη Συρία[4]. Η πρόταση δεν έγινε δεκτή. Αντιστοίχως ο αραβικός συνασπισμός (κατά άλλους αραβικό ΝΑΤΟ) επίσης αρνήθηκε να εμπλακεί ενεργά στη συριακή επικράτεια. Αν οι Κούρδοι δεχθούν την ρωσική πρόταση και συμφωνήσουν με τον Άσαντ θα έχουν κάνει μια στρατηγική επιλογή μη αναστρέψιμη, που ίσως τους καλύψει από την τουρκική επιθετικότητα αλλά τους αναγκάσει να περιοριστούν εδαφικά αλλά και πολιτικά σε ένα πλαίσιο υπαγωγής του υπό τον Σύριο Πρόεδρο ακόμα και με αυξημένη αυτονομία όχι όμως ίδιου επίπεδου με το βόρειο Ιράκ.
Στο Ιράκ η νεοσχηματηθείσα κυβέρνηση υπό τον Ιρακινό Πρόεδρο Μπαρχάμ Σαλίχ αν και διακηρυκτικά επιχειρεί την απεξάρτηση του ιρακινού κράτους τόσο από τις ΗΠΑ όσο και από το Ιράν έχει σαφώς ιρανικές επιρροές. Η σύμπραξη του Σαντρ με το πολιτικό σκέλος των σιιτικών οργανώσεων Χασντ έχει θορυβήσει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Οι Αμερικανοί αν αποχωρήσουν απο την Συρία είναι πλέον βέβαιο πως θα ενισχύσουν την παρουσία τους στο Ιράκ. Πληροφορίες κάνουν λόγο για δημιουργία μεγάλης βάσης στο Ιράκ στα συνορα με τη Συρία αποχωρώντας από το Τανφ στο οποίο υπάρχει αμερικανική βάση όπου εκπαιδεύονται Σύροι αντικαθεστωτικοί[5]. Οι Ισραηλινοί διακηρύσσουν πως η μάχη κατά της ιρανικής επέκτασης ίσως χρειαστεί να επεκταθεί πέραν της Συρίας [6]. Οι επαφές Αμερικανών αξιωματούχων με τους Κούρδους της Περιφερειακής Κουρδικής Κυβέρνησης (KRG) ήταν πυκνές το τελευταίο διάστημα. Σημειώνεται πως η KRG διέκοψε προ ολίγων ημερών την παροχή πετρελαίου προς το Ιράν[7], μια κίνηση η οποία έχει σαφώς αμερικανικό πρόσημο.
Μετά από «περιπέτειες» στο ιρακινό Κουρδιστάν τα κουρδικά κόμματα φαίνεται πως είναι πολύ κοντά πλέόν στον σχηματισμό κυβέρνησης. Το KDP παρά το αποτυχημένο δημοψήφισμα για ανεξαρτησία το προηγούμενο έτος που είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια του Κιρκούκ, ενίσχυσε την θέση του. Ζητούμενο μεταξύ του KDP και του PUK παραμένει το ζήτημα του Κιρκούκ. Λαμβάνοντας υπόψιν τις αμερικανικές πιέσεις για σταθερότητα παρά τις συγκρουσιακές σχέσεις KDP και PUK είναι πολύ πιθανό τα δύο κόμματα να συνεργαστούν τελικώς. Βεβαίως η τελική συμφωνία σχετικά με το Κιρκούκ θε έχει ιδιαίτερη αξία αφού η πιθανότητα να επιστρέψει στον έλεγχο κουρδικών σωμάτων ασφαλείας υπερβαίνει τις ενδοκουρδικές διαφορές. Συμφωνα με κουρδικές πηγές υπάρχουν σημαντικές αμερικανικές πιέσεις για μια τελική διευθέτηση του ζητήματος του Κιρκούκ με κυβερνήτη προερχόμενο από το PUK και έλεγχο από τους Κουρδους Πεσμεργκά και τον Ιρακινό στρατό με κοινό κέντρο επιχειρήσεων[8]. Μέχρι και αυτή τη στιγμή (18/02) δεν έχει υπάρξει τελική συμφωνία μεταξύ KDP και PUK για τον πολιτικό έλεγχο του Κιρκούκ και τον τελικό σχηματισμό Κυβέρνησης.
Σε ότι αφορά την παρουσία του PKK στο βόρειο Ιράκ αξίζει προσοχής πως εκτός από τις παραδοσιακές πολυεπίπεδες σχέσεις του KDP με το τουρκικό κράτος που στρέφονταν και κατά του PKK, το δεύτερο κουρδικό κόμμα PUK δαιφαίνεται πως κινείται και αυτό κατά των Κούρδων ανταρτών[9]. Η Τουρκία συνεχίζει πλέον πτήσεις προς την Σουλειμανίγια[10] (το προπύργιο του PUK) και το PUK κατηγορείται πως διώκει το PKK από τα εδάφη που ελέγχει. Φαίνεται πως στο ιρακινό Κουρδιστάν διαμορφώνεται ένα μέτωπο κατά του PKK και από τα δύο κύρια κόμματα κάτι το οποίο πιθανώς αποτελεί αμερικανική και τουρκική απαίτηση προς τους Ιρακινούς Κούρδους.
Ο Τζεμίλ Μπαγίκ ένας εκ των ηγετών του PKK με αφορμή τη συμπλήρωση είκοσι ετών από την αρπαγή Οτζαλάν καλεί τους αντάρτες σε νέο αγώνα κατά του τουρικού κράτους[11]. Παράλληλα οι ΤΕΔ επιχειρούν σε κωμοπόλεις της ΝΑ Τουρκίας εφαρμόζοντας παράλληλα στρατιωτικό νόμο (προσφάτως στη Lice)[12].
Συνοψίζοντας, η κουρδική οντότητα του βορείου Ιράκ έχει εξαιρετικά μεγάλη αξία για την αμερικανική στρατηγική στη Μεσοποταμία και ασκούνται πιέσεις άμβλυνσης των ενδοκουρδικών διαφορών. Οι πολιτικές εξελίξεις στο Ιράκ, διαμορφώνουν μία πραγματικότητα όπου η αναβάθμιση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Το επόμενο διάστημα θα είναι ενδεικτικό της ικανότητας της νέας ιρακινής κυβέρνησης να ισορροπήσει μεταξύ αντίρροπων δυναμικών προερχόμενων κυρίως από το Ιράν και τις ΗΠΑ.
Το ισχυρό ενδεχόμενο αποχώρησης των αμερικανικών στρατευμάτων από τη Συρία προϊδεάζει για συνεννόηση ΗΠΑ-Ρωσίας και κάποιου είδους ανταλλαγή. Οι ρωσικές θέσεις προς τους ισραηλινούς σε σχέση με την απομάκρυνση του Ιράν από τη Συρία σε συνδυασμό με τις παράλληλες προτάσεις των Ρώσων προς Κούρδους και Τουρκία καταδεικνύουν πως η Ρωσία κατανοεί απόλυτα τα όρια των σχέσεων της με την Τουρκία διατηρώντας τις επιλογές της ανοικτές. Η αμερικανική αποχώρηση θα επιταχύνει τις εξελίξεις αναγκάζοντας την Τουρκία να διαλέξει στρατόπεδο. Οι Κούρδοι της Συρίας θα αναγκαστούν επίσης να επιλέξουν ή αναγκαστικά θα οδηγηθούν από τις εξελίξεις.

[1]https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-trump-kurdish-isis-turkey-us-troop-withdrawal-mattis-a8695151.html
‘We used to trust the US’: Syrian Kurds fear Turkish attack after Trump’s troop withdrawal

[2]https://www.themoscowtimes.com/2017/01/26/russian-delegation-proposes-autonomy-for-syrian-kurds
‘Russian Delegation to Syria Proposes Kurdish Autonomy’

[3]https://www.yenisafak.com/en/news/1998-adana-pact-could-solve-turkey-syria-issues-says-russian-fm-3472937
‘1998 Adana pact could solve Turkey-Syria issues, says Russian FM’

[4]https://www.washingtonpost.com/opinions/2019/02/15/us-is-asking-european-countries-deploy-troops-syria/?utm_term=.c29c21dbc948
The U.S. is asking European countries to deploy troops to Syria

[5]https://foreignpolicy.com/2019/01/25/us-considering-plan-to-stay-in-remote-syrian-base-to-counter-iran-tanf-pentagon-military-trump/
‘U.S. Considering Plan to Stay in Remote Syrian Base to Counter Iran’

[6]https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Israel-might-expand-covert-war-against-Iran-beyond-Syria-in-coming-year-580541
‘WAR AGAINST IRAN BEYOND SYRIA IN COMING YEAR’

[7]https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraq-s-krg-suspends-oil-exports-to-iran/1394795
‘Iraq’s KRG suspends oil exports to Iran’

[8]https://anfenglishmobile.com/features/the-us-plan-for-kirkuk-the-deal-between-puk-and-kdp-32719
‘The US plan for Kirkuk, the deal between PUK and KDP’

[9]http://www.rudaw.net/english/kurdistan/090120194
‘PUK forces shut down PKK-affiliated party office in Garmiyan: report’

[10]http://www.kurdistan24.net/en/news/a7a37d83-1f3a-43da-96b4-c90bb3caf3f8
‘Ban lifted, first Turkish flight in over a year lands in Kurdistan’s Sulaimani’

[11]https://anfenglishmobile.com/features/bayik-our-people-must-start-resistance-everywhere-32638
‘Bayik: Our people must start resistance everywhere’

[12]https://anfenglishmobile.com/kurdistan/military-operation-and-curfew-in-lice-32868
‘Military operation and curfew in Lice’

Share Button

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής*

Η αστάθεια που υπάρχει αυτή την περίοδο στο Όρος Σινά έχει ρίζες που χρονολογούνται πολύ πριν από τις αραβικές εξεγέρσεις του 2011 και το πραξικόπημα του 2013 που ακολούθησε. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η εξτρεμιστική ομάδα al-Tawhid Wal Jihad η οποία δρούσε στο Σινά, συμμάχησε με την Αλ Κάιντα, διαπράττοντας αρκετές επιθέσεις υψηλού προφίλ σε τουριστικά θέρετρα, επιθέσεις που σκότωσαν δεκάδες ανθρώπους και έγιναν γνωστές σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το κράτος απάντησε με καταστολή και προσπάθησε να καταπνίξει την εξέγερση που φαινόταν να παίρνει διαστάσεις. Όμως, στο χάος που ακολούθησε το 2011, οι ισλαμιστές βρήκαν την κατάλληλη στιγμή για να εκδικηθούν τα χρόνια κακομεταχείρισης στα χέρια της αστυνομίας και του στρατού. Αυτή τη στιγμή, μια άλλη μαχητική ομάδα, η Ansar Bayt al-Maqdis, που προέρχεται από την al-Tawhid Wal Jihad, δημιουργήθηκε. Οι βασικοί της στόχοι είναι αγωγοί αερίου στο Σινά οι οποίοι καταλήγουν στο Ισραήλ και την Ιορδανία. Συνέχεια ανάγνωση

Μετά την ανατροπή του προέδρου Μοχάμεντ Μόρσι τον Σεπτέμβριο του 2013 και έπειτα από τη σφαγή των διαδηλωτών στο Κάιρο τον μήνα που ακολούθησε, η εξτρεμιστική ομάδα επέστρεψε στο Σινά και με σχεδόν εβδομαδιαίες επιθέσεις συνέχισε το κλίμα τρόμου. Το 2014, η Ansar Bayt al-Maqdis συμμάχησε με το λεγόμενο “Ισλαμικό Κράτος” που δρούσε με επιτυχία εκείνη την εποχή στη Συρία. Μάλιστα, άλλαξε το όνομα της σε “επαρχία Σινά”, ισχυριζόμενη ότι είναι μέρος της επικράτειας του λεγόμενου “Ισλαμικού Κράτους”.

Η Αιγυπτιακή Κυβέρνηση, προσπάθησε να καταστείλει εκ νέου την οργάνωση. Οι εγκατεστημένες μονάδες της Αιγύπτου προσπαθούσαν να ανακόψουν τα κύματα των Ισλαμιστών και να ελέγξουν τις περιοχές στην ευρύτερη περιοχή της χερσονήσου του Σινά. Επιπλέον, το κύμα υπερ-εθνικισμού της Αιγύπτου δημιούργησε την αφήγηση του “Αιγύπτιου Μαχητή”. Μία θρησκευτική, πειθαρχημένη, τακτοποιημένη και “γεννημένη να σκοτώνει” μαχητική μηχανή. Το 2016, το υπουργείο άμυνας κυκλοφόρησε μια ταινία που δείχνει την καθημερινή ζωή ενός Αιγύπτιου στρατιώτη, παρουσιάζοντας τον ως μια απόλυτα εκπαιδευμένη και ικανή μονάδα. Αυτό οδήγησε σε αύξηση των νεοσυλλέκτων, και επιθυμία τους να υπηρετήσουν την πατρίδα τους απέναντι στην ισλαμιστική απειλή.

Ωστόσο πολλοί από τους στρατιώτες που υπηρετούν στο Σινά δεν το επέλεξαν: ήταν ήδη στρατολογημένοι. Σύμφωνα με το σύνταγμα της Αιγύπτου, οι άνδρες ηλικίας 18 έως 30 ετών οφείλουν να υπηρετούν στο στρατό για τουλάχιστον 18 μήνες, ενώ υπάρχει ρύθμιση ενεργής συμμετοχής στο στράτευμα για εννέα ακόμη χρόνια εάν αυτό τους ζητηθεί. Βέβαια, οι νεαροί άνδρες με σοβαρά ιατρικά προβλήματα, όσοι είναι τα μόνο παιδί μιας οικογένειας, αλλά και άτομα με γνωστές ισλαμιστικές/φονταμενταλιστικές τάσεις, απαλλάσσονται.

Οι ισλαμιστές μαχητές εκπαιδεύονται σε μάχες πραγματικού χρόνου, σε τεχνικές ανταρτοπολέμου εντός και εκτός πόλεων αλλά και στην ψυχική/σωματική αντιμετώπιση της ερήμου. Ακόμη εξαιρετικά πιθανή είναι η στρατιωτική εμπειρία στη Γάζα, τη Συρία, το Αφγανιστάν, το Ιράκ και τη Λιβύη. Στον αντίποδα, ο κύριος όγκος των δυνάμεων της Αιγύπτου είναι στρατιώτες που έχουν περάσει μόνο 45 ημέρες σε στρατόπεδο νεοσυλλέκτων προκειμένου να εκπαιδευτούν στα βασικά θέματα που ένας στρατιώτης θα κληθεί να αντιμετωπίσει στο πεδίο της μάχης.

Η κατάσταση είναι ακόμη πιο προβληματική. Οι στρατιώτες δεν έχουν δυνατότητα ψυχολογικής βοήθειας, ούτε κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας τους στις μονάδες που μάχονται στο όρος Σινά αλλά ούτε και την περίοδο που αποστρατεύονται. Αυτό σημαίνει ότι επιστρέφουν πίσω στην κοινωνία και την “κανονικότητα” με κληρονομιά τους εφιάλτες που έζησαν στο πεδίο της μάχης.

Οι Αιγύπτιοι στρατιώτες που υπηρετούν στο Σινά είναι περισσότερο μια δύναμη ανάγκης παρά μια άρτια εξοπλισμένη και εκπαιδευμένη δύναμη. Αυτός είναι και ο κύριος λόγος που αδυνατούν να ελέγξουν την περιοχή, η οποία όσο τα χρόνια περνούν ερημώνει ολοένα και περισσότερο. Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα ότι ο εξοπλισμός τους προέρχεται από τη δεκαετία του 1990, την ίδια στιγμή που οι ισλαμιστές πολεμούν με γυαλιά νυχτερινής οράσεως, ένα “όνειρο” για τους Αιγύπτιους στρατιώτες (!).

Πολιτικά, αυτό σημαίνει πως η κακομεταχείριση του στρατεύματος είναι ήσσονος σημασίας απέναντι στην “εντολή”. Αυτή είναι μια ιστορική κουλτούρα που υπάρχει στους ανά χώρα στρατούς. Ωστόσο, όσο μεγάλο ποσοστό των στρατών σε παγκόσμιο επίπεδο λειτουργεί έτσι, άλλο τόσο αυτός ο αναχρονισμός αυξάνει τον αριθμό νεκρών στρατιωτών. Είναι μια ιδεολογική σύγκρουση στον τομέα της πειθαρχίας. Από τη μία κάθε αξιωματικός οφείλει να είναι σκληρός και επιτακτικός για την πραγματοποίηση της “εντολής”. Από την άλλη πλευρά όμως ένας μη εκπαιδευμένος και ελλιπώς εξοπλισμένος στρατός δεν μπορεί να ακολουθήσει με επιτυχία το εκάστοτε πρόσταγμα.

Στην περίπτωση της Αιγύπτου, τα συμπεράσματα είναι συγκεκριμένα. Αρχικά, η χώρα δείχνει προς τους εταίρους της στο εξωτερικό πως έχει έναν αξιόμαχο στρατό, έτοιμο για την αντιμετώπιση κάθε απειλής. Ωστόσο, στον αντίποδα το σχέδιο της για εκκαθάριση των ισλαμιστών από τις περιοχές που ελέγχουν στο όρος Σινά έχει αποτύχει παταγωδώς. Αυτό οφείλεται στην έλλειψη βασικού εξοπλισμού στο στρατό της και την απαρχαιωμένη τεχνολογία που χρησιμοποιεί. Το μείζον όμως ζήτημα της στρατιωτικής πολιτικής της χώρας είναι η έλλειψη υπομονής όσον αφορά την εκπαίδευση. Οι 45 ημέρες που δίνονται σε κάθε νεοσύλλεκτο προκειμένου να εκπαιδευτεί μοιάζουν με κακόγουστο αστείο. Όσο η κατάσταση αυτή συνεχίζεται, τόσο οι ισλαμιστές του Σινά -βετεράνοι οι περισσότεροι από 2 ή και περισσότερους πολέμους ήδη- θα συνεχίσουν να έχουν τον έλεγχο σημαντικών περιοχών και να αποτελούν παράγοντα περιφερειακής ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή του Όρους Σινά.

*Ο Μηνάς Λυριστής είναι απόφοιτος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου και μεταπτυχιακός φοιτητής Γεωπολιτικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Share Button

Της Χριστίνας Σ. Φλάσκου⃰

Ο Τούρκος πρόεδρος εκμεταλλευόμενος τις εξελίξεις στη Συρία απειλεί με νέα στρατιωτική επέμβαση προσπαθώντας να εξυπηρετήσει δύο αλληλένδετους στόχους. Η διττή σημασία μιας ενδεχόμενης επέμβασης έγκειται στο ότι από τη μια πλευρά θεωρείται ως πολιτικό «χαρτί» για εσωτερική κατανάλωση ενόψει των επερχόμενων τοπικών εκλογών του Μαρτίου και από την άλλη πλευρά εκτιμάται ως μια ευκαιρία για προώθηση των τουρκικών επιδιώξεων στην περιοχή, με την εκκαθάριση των κουρδικών πολιτοφυλακών και τον ενεργό ρόλο της Τουρκίας στη δημιουργία ζώνης ασφαλείας στη Συρία. Συνέχεια ανάγνωση

Το ζήτημα της τουρκικής στρατιωτικής επιχείρησης ανατολικά του Ευφράτη αναδεικνύεται, μετά και τις τελευταίες εξελίξεις, ως ένα από τα «καυτά» θέματα της προεκλογικής ατζέντας, ενώ χαρακτηρίζεται όχι μόνο σαν στρατηγική επιλογή του Erdoğan, αλλά και ως ένας από τους παράγοντες που θα καθορίσουν τα αποτελέσματα των επικείμενων τοπικών εκλογών.
Επισημαίνεται ότι οι τοπικές εκλογές της 31ης Μαρτίου, που λαμβάνουν χώρα σε ένα κλίμα πολωτικό, είναι οι πρώτες εκλογές σε τοπικό επίπεδο που θα διεξαχθούν με το σχηματισμό συμμαχιών μεταξύ των πολιτικών κομμάτων και η τελευταία εκλογική αναμέτρηση μέχρι το 2023. Τα κόμματα της «Λαϊκής Συμμαχίας» (AKP και MHP) θα προσπαθήσουν να εδραιώσουν περαιτέρω τα εθνικιστικά και συντηρητικά τμήματα της κοινωνίας, ενώ τα CHP και IYI θα προσπαθήσουν να προσελκύσουν τις ψήφους των κεντροδεξιών ψηφοφόρων.
Ένας πρώτος λόγος, λοιπόν, για στρατιωτική επέμβαση τη δεδομένη χρονική στιγμή είναι η προσπάθεια συσπείρωσης της εκλογικής βάσης. Όπως αναφέρεται, στην Τουρκία ο κουρδικός εθνικισμός γενικά και το YPG ειδικότερα αντιμετωπίζονται με βαθιά δυσπιστία, ενώ αυτό που ενώνει τους περισσότερους Τούρκους, ξεπερνώντας τις πολιτικές διαιρέσεις – ένθερμους φιλελεύθερους, θρησκευόμενους συντηρητικούς και σχεδόν όλους τους ενδιάμεσους – είναι η έντονη αντίθεσή τους στην κουρδική αυτονομία. Ο Erdoğan προσπαθεί να αξιοποιήσει αυτή την κατάσταση, αλλά και να κατευνάσει και να εξασφαλίσει την πολιτική στήριξη των ισχυρών υπερεθνικιστών πολιτικών και των οπαδών τους. Γι’ αυτό το λόγο, η ανακοίνωση για στρατιωτική επέμβαση δεν είναι μόνο επίκαιρη, αλλά θεωρείται και στρατηγική επιλογή .
Ένας δεύτερος λόγος είναι η προσπάθεια αποπροσανατολισμού του τουρκικού λαού από την αυξανόμενη δυσαρέσκεια που έχει προκαλέσει η επιβράδυνση της οικονομίας. Σύμφωνα με τον αναλυτή Atilla Yesilada «η χρονική στιγμή μιας επιχείρησης ανατολικά του Ευφράτη μπορεί να είναι μια προσπάθεια σταθεροποίησης της βάσης των ψηφοφόρων». Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος εκτιμά ότι τέτοιου είδους προσπάθειες αποδεικνύονται ανώφελες στο τέλος, καθώς «οι άνθρωποι νοιάζονται αν μπορούν να φέρουν το ψωμί στο σπίτι και αν δεν μπορούν, μια σαφής νίκη σε κάποια απομακρυσμένη τοποθεσία δεν σημαίνει πολλά γι ‘αυτούς».
Να σημειωθεί ότι οι επικείμενες τοπικές εκλογές λαμβάνουν χώρα σε μια μη ευνοϊκή χρονική περίοδο, με τα εισοδήματα να συμπιέζονται και τις εκτιμήσεις να δείχνουν ότι το 2019 θα είναι έτος χωρίς ανάπτυξη. Για να αντιμετωπιστεί η αντιδημοτικότητα που προκαλείται από την διολίσθηση της οικονομίας, ο Erdoğan προέβη σε ορισμένα προεκλογικά «δωράκια» στις χαμηλά εισοδηματικά οικογένειες, ενώ δεσμεύθηκε για αποκατάσταση της οικονομικής ανάπτυξης και μείωση του πληθωρισμού. Σε αυτά τα πλαίσια συμπεριλαμβάνονται η αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 25%, η έκπτωση 10% στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου και η διάθεση δισεκατομμυρίων για προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας .
Σύμφωνα με έρευνες που διεξήχθησαν από διαφορετικά πολιτικά κόμματα η στήριξη προς το AKP είχε μειωθεί στα μέσα Δεκεμβρίου στο 36%. Ένας από τους σημαντικότερους λόγους αυτής της πτώσης είναι η κατάσταση της οικονομίας, η οποία απασχολεί τον τουρκικό λαό πολύ περισσότερο από άλλα ζητήματα, όπως αυτό της τρομοκρατίας. O Erdoğan, δράττοντας της ευκαιρίας ότι ακόμη δεν έχουν γίνει πλήρως ορατές οι επιπτώσεις της οικονομικής αναταραχής από τον λαό, προσπαθεί να αποσπάσει την προσοχή της κοινής γνώμης δίνοντας βαρύτητα στα ακόλουθα:
Πρώτον, στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας εντός και εκτός Τουρκίας. Αν και οι προετοιμασίες για νέα στρατιωτική επιχείρηση στη Συρία δεν γίνονται μόνο για τις τοπικές εκλογές, δεν υπάρχει αμφιβολία πως είναι προς όφελος της συμμαχίας AKP – MHP. Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος κατά του PKK συνεχίζεται, ενώ σε δηλώσεις του στην επαρχία Kastamonu (Μαύρη Θάλασσα) ο υπουργός Εσωτερικών, Suleyman Soylu, ξεκαθάρισε ότι ακόμη και ο βαρύς χειμώνας δεν θα εμποδίσει τις τουρκικές δυνάμεις από το να εξαλείψουν τους «700 τρομοκράτες που έμειναν να κρύβονται στα βουνά».
Δεύτερον, στην ασφάλεια και σταθερότητα της χώρας. Εκτός από το «χαρτί» της τρομοκρατίας, Erdoğan και Bahçeli προσπαθούν, με τις επαναλαμβανόμενες προτροπές προς τα αντιπολιτευόμενα κόμματα ώστε να μην προκαλέσουν μαζικές διαμαρτυρίες τύπου Gezi, να δαιμονοποιήσουν τόσο το CHP, όσο και τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης στα μάτια της τουρκικής κοινωνίας. Οι ανησυχίες έγκεινται στην πιθανότητα εξάπλωσης των διαδηλώσεων τύπου «Κίτρινων Γιλέκων» εξαιτίας του υψηλού κόστους ζωής και της ολοένα και αυξανόμενης ανεργίας. Εντούτοις, οι πολιτικές συνθήκες στην Τουρκία μετά τον Ιούλιο του 2016 δεν δίνουν κανένα περιθώριο ακόμη και για ειρηνικές διαδηλώσεις .

Οι θέσεις των CHP, MHP και HDP για ενδεχόμενη στρατιωτική επιχείρηση στη Συρία

Στις 13 Δεκεμβρίου ο πρόεδρος του κόμματος της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης (Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα), Kemal Kılıçdaroğlu, ερωτηθείς για το ενδεχόμενο στρατιωτικής επέμβασης, ήταν ιδιαίτερα προσεκτικός στις δηλώσεις του. «Η Τουρκία θα πρέπει να ακολουθήσει μια προσεκτική πολιτική έναντι των τρομοκρατικών στοιχείων. Η χώρα έχει το δικαίωμα να προχωρήσει σε επιχείρηση αν αυτό απαιτείται από τα εθνικά της συμφέροντα. Πρέπει να διατηρήσει την ασφάλειά της στη Μέση Ανατολή», υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι «είναι μία από τις ισχυρότερες χώρες της περιοχής και δεν θα πρέπει να επιτρέπει σε τρομοκρατικές οργανώσεις να φωλιάζουν στα σύνορά της» .
Παρ’ όλα αυτά, στις αρχές Ιανουαρίου, ο Kılıçdaroğlu και σε απάντηση των δηλώσεων του υπουργού Άμυνας, Hulusi Akar, ότι είναι καθήκον της Τουρκίας να τελειώσει τον ISIL στη Συρία, αρνήθηκε να υποστηρίξει αυτή τη στρατιωτική επιχείρηση που, όπως υποστηρίζει η κυβέρνηση, είναι εναντίον του ISIL. «Δεν έχουμε ISIL στα σύνορα μας. Στέλνουν τους Τούρκους στρατιώτες στο “τέλμα” της Συρίας» και συνέχισε «ποιος σου έδωσε αυτή την εντολή; Ποιος σου είπε να πολεμήσεις στη Συρία; Γιατί πρέπει να σκοτώνονται Τούρκοι στρατιώτες τη στιγμή που ο Trump αποφεύγει τις απώλειες Αμερικανών στρατιωτών», προειδοποιώντας ταυτόχρονα ότι τώρα η Τουρκία είναι «ανοιχτή» σε παντός είδους ξένες απειλές .
Επιπρόσθετα, ο αντιπρόεδρος της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης ξεκαθάρισε ότι το CHP προτιμά τις διπλωματικές και «ειρηνικές» λύσεις, παρά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή. Παράλληλα, ο Kılıçdaroğlu τόνισε την αναγκαιότητα δημιουργίας διαύλων επικοινωνίας και άμεσων διαπραγματεύσεων με το καθεστώς Assad , δεδομένου ότι εκτίμησή του είναι ότι η Τουρκία από μόνη της δεν μπορεί να αναλάβει το βάρος επιχειρήσεων τόσο ευρείας κλίμακας στη συριακή κρίση.
Επομένως, ο Kılıçdaroğlu φαίνεται να υιοθετεί μια πιο μετριοπαθή στάση στοχεύοντας να μην έχει απώλειες στις τοπικές εκλογές ούτε από τους Κούρδους του HDP, ούτε και από τους εθνικιστές, προσπαθώντας ταυτόχρονα να διατηρήσει τις ισορροπίες με ξένους παράγοντες.
Από την μεριά του, ο ηγέτης του MHP (Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος) και εταίρος της «Λαϊκής Συμμαχίας», Devlet Bahçeli, τάχθηκε εναντίον στον οποιονδήποτε διάλογο της Τουρκίας με το καθεστώς Assad, δηλώνοντας στις 26 Δεκεμβρίου «σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να συμβεί αυτό. Θα είναι ντροπή και ήττα για την Τουρκία αν εγκαταλείψει ότι έχει πετύχει με τον αγώνα της κατά της τρομοκρατίας στα χέρια του καθεστώτος Assad». Τόνισε δε ότι ο κύριος στόχος της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής θα πρέπει να είναι η διάσωση της Συρίας από το καθεστώς Assad και εξέφρασε την υποστήριξή του στην «αποτελεσματική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή».
Να σημειωθεί ότι αυτές οι δηλώσεις έγιναν λίγες μόλις μέρες μετά την αναφορά του υπουργού Εξωτερικών, Mevlüt Çavuşoğlu, όπου άφηνε περιθώρια για κάποια αλλαγή πολιτικής τονίζοντας ότι «ο καθένας πρέπει να σκέφτεται να συνεργαστεί με τον Assad αν αυτός κερδίσει μετά από δημοκρατικές και αξιόπιστες εκλογές στο μέλλον».
Παράλληλα, ο Bahçeli υποστήριξε τον αγώνα κατά της τρομοκρατίας εντός και εκτός συνόρων, υπογραμμίζοντας ότι ο τουρκικός Στρατός πρέπει να διεξάγει την ήδη ανακοινωθείσα επιχείρηση στην ανατολική Συρία. «Οι επιχειρήσεις της Τουρκίας κατά της τρομοκρατίας (Ασπίδα του Ευφράτη και Κλάδος Ελαίας) απέδωσαν καλά αποτελέσματα. Αλλά δεν πρέπει να το αφήσουμε ατελές». Και συνέχισε «η τρομοκρατία πρέπει να εξαλειφθεί» .
Τέλος, το Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών (HDP) αντιτίθεται ανοιχτά στην πιθανή στρατιωτική επιχείρηση, υποστηρίζοντας ότι τόσο η Τουρκία, όσο και η Ρωσία θα πρέπει να εγκαταλείψουν το συριακό έδαφος και να επιτρέψουν στον συριακό λαό να κάνει χρήση του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης. Επιπλέον, η απόφαση απόσυρσης των αμερικανικών δυνάμεων δεν φάνηκε πειστική, εξαιτίας προηγούμενων παρόμοιων ανακοινώσεων.
Αντίθετα με την επίσημη ανακοίνωση του κόμματος, υπάρχουν κύκλοι στο HDP που επικρίνουν δριμύτατα, από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, την απόφαση για απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων, ενώ ξεκίνησαν και εκστρατεία προς τον Λευκό Οίκο. Αντικείμενο της εκστρατείας είναι η στήριξη των Κούρδων από τις ΗΠΑ στη μάχη τους κατά της Τουρκίας, χαρακτηρίζοντας μάλιστα τον τουρκικό Στρατό «κατακτητικό» και «αρπαχτικό» που θα προκαλέσει μια μη αναστρέψιμη ανθρωπιστική καταστροφή .
Επομένως και παρά το γεγονός ότι η τυχόν στρατιωτική επέμβαση της Τουρκίας στη Συρία εξελίσσεται σε ένα από τα κορυφαία θέματα της προεκλογικής εκστρατείας Erdoğan – Bahçeli, τον πρωταρχικό ρόλο φαίνεται ότι θα παίξει η οικονομική κατάσταση στη χώρα. Υπενθυμίζεται ότι η οικονομία είναι το πρώτο από τα τέσσερα βασικότερα προβλήματα που ταλανίζουν την τουρκική κοινωνία, ενώ ακολουθούν κατά σειρά προτεραιότητας: η ανεργία, η εκπαίδευση και η ασφάλεια.

⃰ Η Χριστίνα Σ. Φλάσκου είναι πτυχιούχος Πολιτικής Επιστήμης & Ιστορίας, κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών με ειδίκευση στις Διεθνείς Σχέσεις & Στρατηγικές Σπουδές, επικεφαλής της έρευνας «Τουρκία και Συριακή κρίση» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων, Αρθρογράφος έντυπου και διαδικτυακού Τύπου

[1]Stephen Starr, «Is the YPG really a threat to Turkey?», 6/1/2019, https://thearabweekly.com/ypg-really-threat-turkey

[2]David Barchard, «Why Turkey’s AKP is throwing its weight into local election campaign», 7/1/19, https://www.middleeasteye.net/columns/akp-s-task-2019-local-elections-come-out-unscathed-733788369

[3]Serkan Demirtaş, «Fresh political tensions ahead as local polls loom», 17/12/18, http://www.hurriyetdailynews.com/opinion/serkan-demirtas/fresh-political-tensions-ahead-as-local-polls-loom-139761

[4]«CHP leader gives support to military operation in east of Euphrates», 14/12/18, http://www.hurriyetdailynews.com/chp-leader-gives-support-to-military-operation-in-east-of-euphrates-139722

[5]«CHP opposes Turkey’s imminent anti-ISIL military mission in Syria», 9/1/19, http://www.hurriyetdailynews.com/chp-opposes-turkeys-imminent-anti-isil-military-mission-in-syria-140364

[6]Hazal Duran, «Turkey’s Operation in Syria as the Determinant of the Local Elections», 24/12/18, https://thenewturkey.org/turkeys-operation-in-syria-as-the-determinant-of-the-local-elections

[7]Serkan Demirtaş, «Dialogue with Assad would be a shame for Turkey, MHP leader says», 26/12/18, http://www.hurriyetdailynews.com/dialogue-with-assad-would-be-a-shame-for-turkey-mhp-leader-says-140034

[8]Hazal Duran, «Turkey’s Operation in Syria as the Determinant of the Local Elections», 24/12/18, https://thenewturkey.org/turkeys-operation-in-syria-as-the-determinant-of-the-local-elections