Κέντρο Ανατολικών Σπουδών

για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία

Συνέβη σήμερα

Συνέβη σήμερα

Μεγεθύνσεις

Μεγεθύνσεις

ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ

ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ

Προσεγγίσεις

Προσεγγίσεις

Γεωπολιτική

Γεωπολιτική

Η συριακή κρίση σε άλλη διάσταση ή πως η κλιματική αλλαγή μπορεί να δημιουργήσει αναταρραχές και μεταναστεύσεις.

Νίκος Νικολάου Εδώ και εφτά χρόνια η υφήλιος έχει γίνει μάρτυρας της συριακής κρίσης. Ένα γεγονός που ξεκίνησε σαν διαμαρτυρία κατά ...

Περισσότερο

«Η επαναπροσέγγιση μεταξύ της Hamas και της Fatah: Προσεγγίζοντας το Παλαιστινιακό εντός ενός “Sui Generis” περιβάλλοντος.»

Χριστίνα-Μαρία Καπενεκάκη Προσεγγίζοντας  τη διαδικασία συμφιλίωσης μεταξύ της Fatah και της Hamas, θα χρειαστεί μία σύντομη αναδρομή που θα δώσει φως ...

Περισσότερο

Ο φαύλος κύκλος της «αμοιβαίας ριζοσπαστικοποίησης».

Ο φαύλος κύκλος της «αμοιβαίας ριζοσπαστικοποίησης».

Γιώργος Φράγκος Ερευνητής – Κέντρο Ανατολικών Σπουδών Πάντειο Πανεπιστήμιο Οι τρομοκρατικές επιθέσεις που έγιναν στην Ευρώπη τα τελευταία έτη έχουν δημιουργήσει ένα ...

Περισσότερο

Η προσέγγιση Ισραήλ- Σαουδικής Αραβίας και το Ιράν

Νίκος Νικολάου Στις αρχές Νοεμβρίου, η υφήλιος έγινε μάρτυρας μιάς πρωτοφανούς για τα ιστορικά και γεωπολιτικά δεδομένα της Μέσης Ανατολής προσπάθειας ...

Περισσότερο

Η οπισθοχώριση του Ισλαμικού Κράτους. Η περίπτωση των μαχητών του Ιράκ

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής* Το Ισλαμικό Κράτος βρίσκεται σε αποσύνθεση. Τα εδάφη του μειώνονται με γρήγορους ρυθμούς πλέον, και η υποχώρηση ...

Περισσότερο

Share Button
Prime Minister Erdogan
Αποτελεί πλέον κοινοτυπία, η αναφορά στην διαδικασία επαν-ισλαμοποίησης που βρίσκεται εν εξελίξει στην Τουρκία του 2013, Ερντογάν πρωθυπουργεύοντος. Το πιο πρόσφατο “επεισόδιο” αφορά στην ερώτηση που φέρεται να έχει απευθύνει ο τούρκος πρωθυπουργός προς άπασες τις Πανεπιστημιακές αρχές της χώρας, σχετική με την στέγαση σε φοιτητικές εστίες αρρένων και θηλέων, η οποία κατά τον κ. Ερντογάν, είναι “…αντίθετη στις συντηρητικές, δημοκρατικές μας (sic) αρχές…”.
Σύμφωνα με την εφημερίδα Hürriyet της 5ης Νοεμβρίου, ο κ. Ερντογάν, σε κλειστή συνάντηση που έλαβε χώρα στην Άγκυρα, θέτοντας εντέχνως ζήτημα επάρκειας χώρων στέγασης, έδωσε για μια ακόμη φορά τα διαπιστευτήρια του όσον αφορά στον χαρακτήρα που θα πρέπει να λάβει η Τουρκία του 21ου αιώνα.
Στην ίδια αναφορά, σημειώνεται η πρόθεση της τουρκικής κυβέρνησης, -συμφώνως και πάλι προς την ισλαμική ηθική- να μην υπάρχει πλέον κρατική συμμετοχή σε τυχερά παιχνίδια και ειδικότερα στον στοιχηματισμό, ο οποίος θα περάσει πλέον εξ ολοκλήρου στην ιδιωτική πρωτοβουλία. 
 
 
Share Button

photo poster seminars NYC

Στον σεμιναριακό αυτό κύκλο θα επιχειρηθεί η προσέγγιση και η κατανόηση των εννοιών που άπτονται του ευρύτερου ζητήματος της διεθνούς ασφάλειας και των ειδικότερων θεμάτων που αφορούν στην νοτιοανατολική λεκάνη της Μεσογείου, στην Μέση Ανατολή και στην Βόρειο Αφρική. Τα ζητήματα της αραβικής εξέγερσης και η συνάφειά τους προς την σταθερότητα και ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής, καθώς επίσης και τα ζητήματα που άπτονται των ενεργειακών πόρων της Μεσογείου και της ενεργειακής ασφάλειας, της πολιτικής, οικονομικής και γεωστρατηγικής σημασίας τους, ιδιαιτέρως για την Ελλάδα και την Κύπρο, αποτελούν τους άξονες ανάλυσης και συζήτησης στο πλαίσιο του σεμιναρίου.

Διάρκεια:  Το πρόγραμμα σεμιναρίων επιμόρφωσης θα διαρκέσει έξι (6) εβδομάδες και θα διεξάγεται κάθε Δευτέρα και Τετάρτη 18.00 – 21.00. (25/11/2013 – 20/1/2014)

Συνέχεια ανάγνωση

Διοργανωτές: Κέντρο Γεωπολιτικών Αναλύσεων NYC, Κέντρο Μελέτης Μεσογειακής – Μεσανατολικής Πολιτικής και Πολιτισμού Πανεπιστημίου Αιγαίου (ΚΕ.Μ.ΜΕ.Π.), Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (Ι.Δ.Ο.Σ.), Κέντρο Ανατολικών Σπουδών Παντείου Πανεπιστημίου (Κ.ΑΝ.Σ.)

Επιστημονικός Υπεύθυνος: Δρ.Αφεντούλης Λαγγίδης

Διάρκεια:  Το πρόγραμμα σεμιναρίων επιμόρφωσης θα διαρκέσει έξι (6) εβδομάδες και θα διεξάγεται κάθε Δευτέρα και Τετάρτη 18.00 – 21.00. (25/11/2013 – 20/1/2014)

Έναρξη Σεμιναρίων: Δευτέρα, 25 Νοεμβρίου 2013

Τόπος Διεξαγωγής: KEK NEW YORK STUDIES, Σκούφου 3 – Σύνταγμα

Καταληκτική Ημερομηνία Υποβολής Αιτήσεων: Παρασκευή, 22 Νοεμβρίου 2013

Πληροφορίες – υποβολή αιτήσεων: Κέντρο Επαγγελματικής Κατάρτισης New York Studies, Σκούφου 3, Σύνταγμα. Τηλ: 2103242954, 2130222683, Ηλ.Διεύθυνση Αλληλογραφίας: info@newyorkstudies.gr, icmu@newworkstudies.gr.

Θα δοθούν πιστοποιητικά συμμετοχής στην ελληνική και αγγλική γλώσσα από τα επιστημονικά κέντρα που διοργανώνουν το σεμινάριο.


Θεματικές Ενότητες:

Α. Ιστορία και Γεωπολιτική της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής

  • Ιστορία, γεωπολιτική και γεωστρατηγική σημασία της Μέσης Ανατολής
  • Η Μέση Ανατολή μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας

Β. Μείζονες Περιφερειακές Συγκρούσεις

  • Μέση Ανατολή και Ευρωπαϊκές παρεμβάσεις Σχέσεων
  • Η Μεσόγειος και ο ρόλος της Ευρώπης
  • Η Αίγυπτος και η Συρία σε κρίση
  • Το Ζήτημα του Ιράν
  • Το Παλαιστινιακό Ζήτημα    

Γ. Δυνάμεις επιρροής στην Μέση Ανατολή

  • Η αμερικανική και ρωσική πολιτική στην Μέση Ανατολή
  • Η τουρκική πολιτική στην Μέση Ανατολή

Δ. Το Πολιτικό Ισλάμ

  • Το πολιτικό Ισλάμ μετά τις αραβικές εξεγέρσεις
  • Ισλάμ και δημοκρατία: μία ασύμβατη σχέση;

Ε. Ενεργειακή Ασφάλεια: η περίπτωση της Ανατολικής Μεσογείου

  • Υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ και το «παιχνίδι των αγωγών» στην ενεργειακή  ασφάλεια
  • Περιφερειακές Συμμαχίες και Αντιθέσεις: Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ/ Τουρκία

*Άσκηση Προσομοίωσης


 Η ταυτότητα του σεμιναρίου

Στον σεμιναριακό αυτό κύκλο θα επιχειρηθεί η προσέγγιση και η κατανόηση των εννοιών που άπτονται του ευρύτερου ζητήματος της διεθνούς ασφάλειας και των ειδικότερων θεμάτων που αφορούν στην νοτιοανατολική λεκάνη της Μεσογείου, στην Μέση Ανατολή και στην Βόρειο Αφρική. Τα ζητήματα της αραβικής εξέγερσης και η συνάφειά τους προς την σταθερότητα και ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής, καθώς επίσης και τα ζητήματα που άπτονται των ενεργειακών πόρων της Μεσογείου και της ενεργειακής ασφάλειας, της πολιτικής, οικονομικής και γεωστρατηγικής σημασίας τους, ιδιαιτέρως για την Ελλάδα και την Κύπρο, αποτελούν τους άξονες ανάλυσης και συζήτησης στο πλαίσιο του σεμιναρίου.

Το Πρόγραμμα Σεμιναρίων: Μέση Ανατολή – Μεσόγειος: Ζητήματα Γεωπολιτικής, Ενεργειακής και Διεθνούς Ασφάλειας λαμβάνει χώρα σε μια εξαιρετικά κρίσιμη χρονική συγκυρία, καθώς πραγματώνεται μετά τις αλλεπάλληλες ανατροπές που επισυνέβησαν στην Μέση Ανατολή, ήδη από το 2011 και έχουν επηρεάσει, όχι μόνο την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, αλλά αποκτούν διεθνείς διαστάσεις.

Ταυτόχρονα, και ενώ βρίσκεται εν εξελίξει μια διαδικασία, κατά την οποία οι ενεργειακοί πόροι της λεκάνης της Νοτιοανατολικής Μεσογείου αναδεικνύονται σε μείζον θέμα στις σχέσεις μεταξύ των διεθνών δρώντων, το ζήτημα της ενεργειακής ασφάλειας και επάρκειας διαδραματίζει ένα ολοένα και αυξανόμενο ρόλο στις γεωπολιτικές ισορροπίες, όχι μόνο της Μέσης Ανατολής, αλλά και ολόκληρου του κόσμου.

Όσον αφορά στις αραβικές εξεγέρσεις, παρατηρείται ένας πλουραλισμός δρώντων, κρατικών και μη, που δυσχεραίνουν την πρόβλεψη και τον προσδιορισμό των ενεργειών τους, αλλά και την επίδραση τους στις εξελίξεις, συνδυασμός που καθιστά αβέβαιο το μέλλον της περιοχής. Αυτό το νέο «Μεγάλο Παιχνίδι» διαδραματίζεται στην μεταψυχροπολεμική εποχή, σε ένα παγκοσμιοποιημένο διεθνές περιβάλλον ασταθές και ευμετάβλητο, η δομή του οποίου συμπεριλαμβάνει αντιθέσεις, αλλά και πολλαπλή αλληλεξάρτηση, διασύνδεση και αλληλεπίδραση.


Σε ποιους απευθύνεται:

Το γεγονός πως η Ελλάδα βρίσκεται, όχι απλά στην περιφέρεια, αλλά στο επίκεντρο των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο και την Μέση Ανατολή, λόγω της ίδιας της γεωγραφικής θέσης της χώρας, καθιστά το αντικείμενο των σεμιναρίων εξαιρετικά διευρυμένο ως προς το ακροατήριο. Έτσι, το πρόγραμμα δεν απευθύνεται μόνο σε διαμορφωτές εξωτερικής πολιτικής, χειριστές ζητημάτων που αφορούν στις διεθνείς σχέσεις της χώρας, αλλά και σε όσους ενδιαφέρονται για τα αντικείμενα τα οποία θα διερευνηθούν. Σε αυτό το ευρύτατο φάσμα αποδεκτών, συμπεριλαμβάνονται φοιτητές και σπουδαστές κοινωνικών και πολιτικών επιστημών, στελέχη επιχειρήσεων, στελέχη των ενόπλων δυνάμεων, των σωμάτων ασφαλείας, του διπλωματικού σώματος, δημόσιοι και κρατικοί λειτουργοί, αλλά και μεμονωμένα άτομα, τα οποία στοχεύουν στην διεύρυνση και εμβάθυνση των γνώσεων τους στα συγκεκριμένα γνωστικά πεδία και αντικείμενα.


Στόχοι του Προγράμματος:

Ο κύκλος σεμιναρίων φιλοδοξεί να εμπλουτίσει τις γνώσεις, την κατάρτιση και την εξειδίκευση των συμμετεχόντων – σπουδαστών στα συγκεκριμένα γνωστικά αντικείμενα.

Πέραν των εξειδικευμένων γνώσεων, οι συμμετέχοντες θα αποκτήσουν ένα ορίζοντα του σύγχρονου κόσμου, ο οποίος μεταβάλλεται με ασύλληπτες ταχύτητες, καθιστώντας το κάθε ένα από τα άτομα -που σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό συμμετέχουν στην διαδικασία λήψης αποφάσεων- υποχρεωμένο να είναι εξοικειωμένο με τις βασικές διαστάσεις της δομής και της λειτουργίας του σύγχρονου, διεθνούς συστήματος.

Τα ερωτήματα που θα απαντηθούν συνίστανται κυρίως στο τι σημαίνει για τον κάθε ένα από εμάς η αναταραχή στην Μέση Ανατολή, σε τι συνίσταται η ενεργειακή ασφάλεια, πόσο μεγάλη είναι η γεωπολιτική σημασία της ενέργειας και των ενεργειακών πεδίων για την Ελλάδα και την Κύπρο ως προς την οικονομική τους ανάκαμψη και ως προς την γεωστρατηγική τους αναβάθμιση, ποιες οι επιπτώσεις της λεγόμενης σύγκρουσης Ισλάμ και Δύσης, ποιο θα μπορούσε να είναι το αποτέλεσμα μιας δυνάμει ηγεμονικής αναβάθμισης της Τουρκίας και πως μπορεί μια τέτοια εξέλιξη να εξισορροπηθεί; Επίσης, θα αναλυθούν οι αντιθέσεις των Μεγάλων Δυνάμεων στα ζητήματα των σφαιρών επιρροής και σύγκρουσης συμφερόντων, όπως αναδύονται εν τοις πράγμασι στην τρέχουσα διεθνή πολιτική (το παράδειγμα της Συρίας είναι ανάγλυφο).

Οι εισηγητές, στο σύνολό τους, εντάσσονται στους πλέον καταξιωμένους επιστήμονες του χώρου και γνώστες των εξελίξεων στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Είναι καθηγητές σε ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα της ημεδαπής και της αλλοδαπής και ειδικοί επιστήμονες με αναγνωρισμένη διδακτική, ερευνητική και συγγραφική εμπειρία.

Το υποστηρικτικό υλικό των εισηγήσεων είναι πρωτότυπο, περιορισμένης κυκλοφορίας και παρέχεται αποκλειστικά και μόνο στους συμμετέχοντες στο συγκεκριμένο πρόγραμμα σεμιναρίων. Υπογραμμίζεται πως το υποστηρικτικό υλικό περιλαμβάνει τις παρουσιάσεις των εισηγητών, αποσπάσματα από βιβλία και άρθρα των εισηγητών, πρωτότυπο αρχειακό υλικό, καθώς και επιπρόσθετη αρθρογραφία και βιβλιογραφία. Ενημερώνονται δε, οι ενδιαφερόμενοι, πως κατά την λήξη του σεμιναριακού κύκλου, θα διανεμηθεί ηλεκτρονικός φάκελος CD – ROM με λεπτομερή στοιχεία, κείμενα, οπτικοακουστικό υλικό, καθώς και το υλικό των διαλέξεων.

Ο κύκλος των σεμιναριακών διαλέξεων θα ολοκληρωθεί με μια πρωτοποριακή για τα γνωστικά αντικείμενα, δράση, η οποία θα έχει τον χαρακτήρα άσκησης προσομοίωσης, εμπλέκοντας το σύνολο των συμμετεχόντων στο σεμινάριο. Κατά τεκμήριο, οι ασκήσεις προσομοίωσης πέραν της ακαδημαϊκής γνώσης, προσφέρουν στον κάθε συμμετέχοντα την δυνατότητα να αξιοποιήσει στην πράξη τις γνώσεις, τις οποίες αποκόμισε, καθιστώντας τον μέρος της όλης διαδικασίας διαπραγμάτευσης, αναπτύσσοντας δεξιότητες και ικανότητες, οι οποίες θα του φανούν ιδιαίτερα χρήσιμες σε κάθε μελλοντική ενασχόληση του. Κατ’ αυτή την έννοια οι συμμετέχοντες καθίστανται ενεργό τμήμα της διαδικασίας παραγωγής και συσσώρευσης πρωτότυπης γνώσης. Η άσκηση προσομοίωσης θα λειτουργήσει και σε δεύτερο επίπεδο, αναπτύσσοντας μοντέλα, πρότυπα και συμπεριφορές, τα οποία πιθανότατα οι συμμετέχοντες θα υιοθετήσουν και θα αξιοποιήσουν στην καθημερινή δραστηριότητά τους ως υποδείγματα.


 

Διοργανωτές

Κέντρο Γεωπολιτικών Αναλύσεων Νew ΥorkCollege: Το Κέντρο Γεωπολιτικών Αναλύσεων πραγματοποιεί ένα διεθνές εγχείρημα επιστημονικής και πολιτικής προσέγγισης του φαινομένου της κρίσης, όπως λαμβάνει χώρα στην καθημερινή πραγματικότητα σε επίπεδο κοινωνιών, λαών και κρατών στοχεύοντας στην αναλυτική καταγραφή και ανάδειξη των σημαντικότερων κρίσεων του κόσμου, στην αναζήτηση των αιτίων και των παραγόντων που ορατά ή αθέατα επηρεάζουν και παράγουν τις κρίσεις, αλλά και στις επιπτώσεις κρίσεων και συγκρούσεων στο εθνικό, περιφερειακό και διεθνές σύστημα. Μέσω της δίγλωσσης ιστοσελίδας του και της Διεθνούς Μονάδας Καταγραφής Κρίσεων (icmu.nyc.gr) το Κέντρο εστιάζει σε γεγονότα που λαμβάνουν χώρα σε ολόκληρο τον κόσμο και επηρεάζουν την ιστορική διαδρομή της ανθρωπότητας ως παρόν και ως μέλλον.

Πληροφορίες: icmu.cga@gmail.com Ιστοσελίδα: icmu.nyc.gr (Αγγλικά), icmu.nyc.gr/el (Ελληνικά) Facebook: Center for Geopolitical Analyses


Κέντρο Μελέτης Μεσογειακής – μεσανατολικής Πολιτικής και πολιτισμού (ΚΕ.Μ.ΜΕ.Π.): Το ΚΕ.Μ.ΜΕ.Π. αποτελεί μια πρωτοβουλία, η οποία υλοποιείται στο πλαίσιο του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών (ΤΜΣ) του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Δημιουργείται ως αντίδραση στην κρίση αλλά και ως απάντηση στην ανάγκη εποικοδομητικής αλληλεπίδρασης με τον μεσογειακό και τον μεσανατολικό περίγυρο. Η στελέχωσή του γίνεται με την ανάδειξη του πλούσιου ανθρώπινου δυναμικού του ΤΜΣ, δηλαδή με την συμμετοχή του Διδακτικού και Επιστημονικού Προσωπικού του ΤΜΣ, φοιτητών προπτυχιακών και μεταπτυχιακών προγραμμάτων αλλά και υποψηφίων διδακτόρων του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών. Μέσω των διαφόρων δράσεων και εκδόσεών του, έντυπων και ηλεκτρονικών,  στοχεύει στο να καταστεί ένα χρήσιμο εργαλείο κατανόησης, ανάλυσης και σύνθεσης των όσων συμβαίνουν στην περιοχή της Μεσογείου και της ευρύτερης Μέσης Ανατολής, υποσυστήματα που συνδέονται μεταξύ τους με πολλούς τρόπους, αναπτύσσοντας μία σχέση «συγκοινωνούντων δοχείων». Πρόκειται για περιοχές με πλούσια Ιστορία, που απετέλεσαν την κοιτίδα του ανθρώπινου πολιτισμού και τον χώρο ανάπτυξης του.

Πληροφορίες: kemmep@gmail.com Ιστοσελίδα: www.kemmep.gr

Διεύθυνση: Λεωφόρος Δημοκρατίας 1, 85100 Ρόδος, Ελλάς


Κέντρο Ανατολικών Σπουδών για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία του Παντείου Πανεπιστημίου (ΚΑΝΣ): Το ΚΑΝΣ αποτελεί επίσημο ερευνητικό θεσμό του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. Έχει ως αποστολή του την ακαδημαϊκή, δηλαδή την επιστημονική ενασχόληση με τον ευρύτερο χώρο της Ανατολής, της Εγγύς, Μέσης και Άπω, που περιλαμβάνει ένα μεγάλο κομμάτι της Ασίας, της Βορείου Αφρικής, της Τουρκίας  και της Υπερκαυκασίας. Η επιστημονική ενασχόληση έχει ως περιεχόμενό της την έρευνα, την διεξαγωγή σεμιναρίων και επιστημονικών εκδηλώσεων, την οργάνωση και διεκπεραίωση μετεκπαιδευτικών και μεταπτυχιακών προγραμμάτων εξειδικευμένων στις κατευθύνσεις του πολιτισμού, της πολιτικής, της οικονομίας, των διεθνών σχέσεων και της επικοινωνίας των χωρών και των περιοχών της Ανατολής, ενώ ειδική έμφαση δίδεται στον τομέα των δημοσιεύσεων και εκδόσεων σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή. Η ιστοσελίδα του (kans.gr) αποτελεί το πρώτο και βασικό εργαλείο επικοινωνίας του Κέντρου με την δημοσιότητα, την κοινή γνώμη και ιδιαιτέρως τους φοιτητές, σπουδαστές και την Πανεπιστημιακή Κοινότητα. Επιδιώκεται η ανάπτυξη μιας διαλεκτικής σχέσης αλληλεπίδρασης που αφορά στις εξελίξεις στην Εγγύς, Μέση και ευρύτερη Ανατολή και που είναι συναφείς με τα γεγονότα της καθημερινότητας, τα προβλήματα των κρατών, ζητήματα συγκρούσεων, εθνικών διενέξεων, θρησκευτικών αντιπαραθέσεων, προβλημάτων ειρήνης και δημοκρατίας, δικαιωμάτων και ελευθεριών.

Πληροφορίες: info@kans.gr, kans.panteion@gmail.com Ιστοσελίδα: www.kans.gr

Διεύθυνση: Τρικούπη 1 και Σάκη Καράγιωργα (από την πλευρά της οδού Λαγουμιτζή), Κτίριο ΔΕΣ.ΚΟΙ, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Γραφείο Γ.9, Αθήνα, 17671.


Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (Ι.Δ.Ο.Σ): Το Ι.Δ.Ο.Σ. είναι ένα ερευνητικό κέντρο που ιδρύθηκε το 1993 από τον Σύνδεσμο Ανωνύμων Εταιρειών και Ε.Π.Ε.. Οι κυριότεροι σκοποί του Ινστιτούτου είναι: Η διεξαγωγή έρευνας σχετικά με τα σημαντικότερα ζητήματα της διεθνούς οικονομίας και πολιτικής καθώς και των διεθνών οικονομικών σχέσεων της Ελλάδας. Η ανάπτυξη και ο εμπλουτισμός της δημόσιας συζήτησης μεταξύ των επιχειρηματικών, ακαδημαϊκών και πολιτικών κύκλων, η προαγωγή και η δημόσια προβολή θεμάτων σχετικών με τις διεθνείς οικονομικές σχέσεις σε συνάρτηση με τις πολιτικές εξελίξεις. Η προσφορά εξειδικευμένων πληροφοριών και συμβουλών σε ιδιωτικούς φορείς καθώς και σε δημόσιες υπηρεσίες που συντονίζουν τις εξωτερικές οικονομικές σχέσεις της Ελλάδας. Τα ερευνητικά προγράμματα του Ι.Δ.Ο.Σ. εστιάζονται κυρίως στους παρακάτω τομείς: την ανάλυση και τη διερεύνηση των στόχων και των προοπτικών της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας και της διεθνούς πολιτικής οικονομίας. Στην ανεύρεση μεθόδων προώθησης των ελληνικών εξαγωγών και επενδύσεων στο εξωτερικό.  Στη μελέτη των οικονομικών σχέσεων και των προοπτικών συνεργασίας της Ελλάδας με τις χώρες των Βαλκανίων, της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, της Μεσογείου, της Αφρικής και της Ασίας. Στη διερεύνηση του φαινομένου της παγκοσμιοποίησης και των διεθνών περιφερειακών συνεργασιών.

Ιστοσελίδα: idec/iier.gr Διεύθυνση: Πανεπιστημίου 16, Αθήνα 10673

Share Button

Βαλκανικοί πόλεμοι ( 1912-1913) –  Περίοδος ηθικής και εθνικής ανάτασης του Ελληνισμού

Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους (1830) η σημαντικότερη εδαφική του επέκταση -με το λάβαρο της Μεγάλης Ιδέας-  σημειώθηκε κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913). Η συμμετοχή του Ελληνισμού στα πεδία των μαχών υπήρξε καθολική: από την ορεινή  Ευρυτανία μέχρι και την ιδιαίτερη πατρίδα του γράφοντος, τη  μακρινή Κύπρο, που αγωνιζόταν για την Ένωσή της με την Ελλάδα.

Ύστερα από το Κίνημα στο Γουδή (1909) ο ελληνικός στρατός βελτίωσε  το επίπεδο εκπαιδεύσεως με την άφιξη ξένων γαλλικών αποστολών. Είχε, ακόμη, διοικητικά αναδιοργανωθεί με τη βελτίωση του συστήματος των προαγωγών των αξιωματικών και την απομάκρυνση των Βασιλοπαίδων από την ηγεσία του στρατεύματος. Ταυτόχρονα τέθηκε σε εφαρμογή και το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού του στόλου με  την απόκτηση – μεταξύ των άλλων πολεμικών πλοίων – του Θωρηκτού «Αβέρωφ» (1911) με τον θρυλικό Υποναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη, αρχηγό του ελληνικού στόλου του Αιγαίου κατά τον A΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Συνέχεια ανάγνωση

Τον Μάρτιο του 1912 η Σερβία και η Βουλγαρία κατόπιν εγκρίσεως της  Ρωσίας συνήψαν συμμαχία εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, πρωθυπουργός της Ελλάδος, θεωρώντας ότι,  σε ενδεχόμενη  ένοπλη σύγκρουση στα Βαλκάνια χωρίς Ελληνική συμμετοχή, θα  καθίσταντο  ανέφικτες οι ελληνικές εθνικές διεκδικήσεις στη Μακεδονία και στη Θράκη, υπέγραψε τον Μάιο του 1912 αμυντική συμμαχία με τη Βουλγαρία, χωρίς  ωστόσο  την επίτευξη συμφωνίας ως προς το μοίρασμα των εδαφών.  Η Ελλάδα αντιμετώπιζε το δίλημμα εάν θα ήταν προτιμότερη η συμμαχία με τους Χριστιανούς Σλάβους εναντίον των  Οθωμανών λόγω του κινήματος του Πανσλαβισμού και του προηγηθέντος      Μακεδονικού    Αγώνα.

Χάρτης Βαλκανίων - Πρώτος Βαλκανικός Πόλεμος 1912

Τότε, η αρχικά επιτευχθείσα  Βαλκανική Συμμαχία (Σερβία, Μαυροβούνιο, Ελλάδα και Βουλγαρία) κατόρθωσε να αποσπάσει από την Οθωμανική Αυτοκρατορία την Μακεδονία και το μεγαλύτερο μέρος της Θράκης.  Εν συνεχεία, μετά τις διαφωνίες μεταξύ των νικητών ως προς την τελική διανομή των εδαφών, ξέσπασε δεύτερος πόλεμος, με τη συμμετοχή και της Ρουμανίας.  Η  Βουλγαρία υπήρξε η μεγάλη  ηττημένη λόγω απώλειας  των περισσοτέρων  εδαφών, που είχε μόλις κερδίσει.

Το Μαυροβούνιο ήταν το πρώτο που κήρυξε τον πόλεμο στις 8 Οκτωβρίου 1912, με κύρια επιδίωξη την κατάληψη της Σκόδρας. Οι Βούλγαροι κατέλαβαν την Ανατολική Θράκη και η πορεία του στρατού τους ανακόπηκε στα προάστια της Κωνσταντινούπολης. Οι Σέρβοι κινήθηκαν νότια και κατέλαβαν τα Σκόπια και το Μοναστήρι, όπου συνάντησαν τον ελληνικό στρατό αργότερα. Η Ελλάδα αποβίβασε στρατό στην Χαλκιδική.  Οι κύριες δυνάμεις  της κινήθηκαν  από τη Θεσσαλία προς Μακεδονία μέσω του Σαραντάπορου. Μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τον ελληνικό στρατό (26 Οκτωβρίου 1912), ολοκληρώθηκε και η προώθησή του στην Ήπειρο, μέχρι και την γραμμή Αργυροκάστρου – Κορυτσάς.

Τα υπό οθωμανική διοίκηση νησιά του νοτιοανατολικού Αιγαίου περιήλθαν στην Ελλάδα. Ο τουρκικός στόλος δύο φορές αποπειράθηκε  ανεπιτυχώς να εξέλθει  από τα στενά των Δαρδανελλίων,  για να απωθήσει τον ελληνικό (ναυμαχίες Έλλης και Λήμνου). Στις 22 Φεβρουαρίου 1913 απελευθερώθηκαν τα Ιωάννινα. Τελικά, ο Σουλτάνος αναγκάστηκε να συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις ειρήνης και στην υπογραφή της Συνθήκης του Λονδίνου, στις 17 Μαΐου 1913, βάσει της οποίας ο Σουλτάνος  παραιτήθηκε των δικαιωμάτων του στην Κρήτη, ενώ οι Μεγάλες Δυνάμεις  θα καθόριζαν τα σύνορα της Αλβανίας και  το μέλλον των νήσων του Ανατ.Αιγαίου και των Δωδεκανήσων, που τα κατείχαν οι Ιταλοί (Ιταλοτουρκικός πόλεμος 1911-1912).

Ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος εξερράγη λόγω της δυσαρέσκειας των Βουλγάρων, επειδή τους πρόλαβαν οι Έλληνες  με την από μέρους τους κατάληψη της Θεσσαλονίκης. Η Ελλάδα και η Σερβία υπέγραψαν σύμφωνο συμμαχίαςκαι από κοινού επιθέσεως σε περίπτωση, κατά την οποία μία από τις δύο χώρες δεχτεί επίθεση από τρίτο κράτος  (1 Ιουνίου 1913). Στις 30 Ιουνίου 1913, ο Βούλγαρος Τσάρος Φερδινάνδος ο Α’ και ο Στρατηγός Σαβόφ, χωρίς προηγούμενη έγκριση του κοινοβουλίου τους, κήρυξαν πόλεμο στην Σερβία και την Ελλάδα. Επιτέθηκαν στον σερβικό στρατό στη Γευγελή και στον ελληνικό στη Νιγρίτα. Ο ελληνικός στρατός αντεπιτέθηκε και επικράτησε στη Μάχη Κιλκίς-Λαχανά. Αμέσως μετά διαχωρίστηκε σε δύο κατευθύνσεις: προς δυτικά στον ποταμό Νέστο και προς τον Στρυμόνα, νικώντας στη Μάχη της Δοιράνης.Χάρτης Βαλκανίων - Δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος 1913

Η Ρουμανία κήρυξε τον πόλεμο στις 10 Ιουλίου 1913 και συναντώντας ελάχιστη αντίσταση έφτασε 30 χιλιόμετρα έξω από την Σόφια. Με την Συνθήκη του Βουκουρεστίου τερματίστηκαν επίσημα οι συγκρούσεις. Οι Τούρκοι ανακατέλαβαν την Ανδριανούπολη από τους Βούλγαρους, που την είχαν χάσει κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο, καθώς  και όλη την Ανατολική Θράκη.

Οι συνέπειες των Βαλκανικών Πολέμων

Οι  Βαλκανικοί  πόλεμοι -και ειδικά ο Α΄- υπήρξαν για την Ελλάδα σημαντικοί, γιατί με μικρές απώλειες η Ελλάδα διπλασιάσθηκε σε έκταση και σε πληθυσμό, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν οι καλύτερες προϋποθέσεις για κοινωνική, πολιτική και οικονομική ανάπτυξη. Προσαρτήθηκαν εύφορα και αρδεύσιμα εδάφη της Δυτικής και Κεντρικής Μακεδονίας, της Ηπείρου, των νησιών του Αιγαίου και της Κρήτης .

Με την ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης, αλλά και της Μακεδονίας γενικότερα,  μεταβάλλεται η κοινωνική δομή του ελληνικού κράτους  με την απόκτηση αστών και εργατών. Ενσωματώνονται ακόμη (μέχρι την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923) μεγάλες μάζες μουσουλμάνων και μερικές χιλιάδες Εβραίων.  Η Μακεδονία ήταν   περισσότερο ευρωπαϊκή από τις υπόλοιπες περιοχές του ελληνικού κράτους. Στις αρχές του 20ου αιώνα οι νέες Ελληνίδες, ακόμη και στα χωριά της Μακεδονίας, δεν φορούν, πλέον, τις παραδοσιακές ενδυμασίες, αλλά ειδικά οι εύπορες αστές  ακολουθούν τη γαλλική μόδα.

Η  Θεσσαλονίκη ήταν εκείνη την περίοδο η πιο ευρωπαϊκή πόλη του ελληνικού κράτους. Η  πολυεθνική Federation, η οποία είχε ως βάση της  το εβραϊκό εργατικό στοιχείο, αποτελούσε, πλέον,  την  πιο σημαντική εργατική οργάνωση. Ενίσχυσε το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος, το οποίο μετεξελίχθηκε  σε KKE.

Την περίοδο εκείνη, με το πρόγραμμα της «Ανόρθωσης», ο μεγάλος Ηγέτης Ελευθέριος Βενιζέλος  κατέστησε την ηττημένη και ανυπόληπτη Ελλάδα  του 1897  κράτος σεβαστό και υπολογίσιμο στη διεθνή σκηνή με την πολιτική  των συμμαχιών και  της σοβαρής  στρατιωτικής προπαρασκευής.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Αρχείο Ευρυτανικών Σπουδών και Ερευνών, Βαλκανικοί Αγώνες (1912-1913). Οι Ευρυτάνες  Βαλκανιομάχοι: Υπεύθυνος και επιμέλεια έκδοσης:  Καθηγητής Κλεομένης Σ. Κουτσούκης, χρόνος 5ος, τεύχος 9ο, Ιανουάριος – Ιούνιος 2012, Ευρωπαϊκό Κέντρο Ευρυτανικών Σπουδών και Ερευνών, σελ.2-9 (Άρθρα της Σύνταξης και των Σωτηρίου Κ. Σταφυλά, Δημητρίου Δ. Πολύζου, Στρατηγού ε.α. και Σπύρου Ζορμπαλά).

Ελλήνων Ιστορικά, Θεσσαλονίκη. 100 χρόνια από την Απελευθέρωση, εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ, Επιμέλεια έκδοσης: Αρτέμης Ψαρομήλιγκος – Βασιλική Λάζου, τεύχος 6, 2012.

Ιμερόεσσα Λάπηθος, 3000 χρόνια. Υπεύθυνος β΄έκδοσης: Νεοπτόλεμος Κότσαπας, Δήμαρχος Λαπήθου, Λευκωσία, 2012 ( Για τον Ιωάννη Τσαγγαρίδη, σελ. 201-202).

Ιστορικό Αρχείο, Το Πανόραμα των Βαλκανικών Πολέμων (1912-1913), Επιμέλεια έκδοσης: Αρτέμης Ψαρομήλιγκος – Βασιλική Λάζου, εφημ. ΕΠΕΝΔΥΤΗΣ, 2012

Οικονόμου  Νικόλαος – Σβολόπουλος Κωνσταντίνος, Οι  Βαλκανικοί Πόλεμοι και η προσάρτηση των Νέων Χωρών  στο  «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», τόμ. ΙΔ΄, Εκδοτική Αθηνών, 1977, σελ. 289-355.

Παπαπολυβίου Πέτρος, Ο κυπριακός Εθελοντισμός στους πολέμους της Ελλάδας, 1866-1945 στο «Κύπρος». Αγώνες Ελευθερίας στην Ελληνική Ιστορία, ό.π., σελ.205-229: χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Χριστόδουλου Σώζου, Δημάρχου Λεμεσού, που έπεσε μαχόμενος στο Μπιζάνι τον Δεκέμβριο του 1912. 55 Κύπριοι σκοτώθηκαν στους Βαλκανικούς Πολέμους. Ανάμεσα  στους  850, περίπου, εθελοντές υπήρξαν ο Νικόλαος Κλ.Λανίτης και ο μετέπειτα Στρατηγός Ιωάννης Τσαγγαρίδης  από την κατεχόμενη σήμερα Λάπηθο, τόπο καταγωγής του γράφοντος (ό.π, σελ. 216 – 217).

Share Button

Eastern Thrace

Η  Μικρασιατική Καταστροφή (1922) δεν οδήγησε μόνο στην απώλεια της Μικράς Ασίας, αλλά και της Ανατολικής Θράκης. Με τη συνθήκη των Σεβρών της 28ης Ιουλίου/10ης Αυγούστου 1920* παραχωρούνταν στην Ελλάδα -μεταξύ των άλλων- η Ανατολική Θράκη, η Ίμβρος και η Τένεδος. Ακολούθησαν οι  μοιραίες εκλογές της 14ης Νοεμβρίου του 1920 και η ήττα του κόμματος των Φιλελευθέρων. Σε αυτές  έλαβαν μέρος και ψηφοφόροι από την Δυτική και Ανατολική Θράκη, από τις οποίες ο Ελευθέριος Βενιζέλος  κέρδισε τις μισές , περίπου, έδρες του: 52  από τις 118 συνολικά των Φιλελευθέρων. Συνέχεια ανάγνωση

Δρ. Ιωάννης Χρ. Ιακωβίδης

Η  Μικρασιατική Καταστροφή (1922)  δεν οδήγησε μόνο στην απώλεια της Μικράς Ασίας, αλλά και της Ανατολικής Θράκης. Με τη συνθήκη των Σεβρών της 28ης Ιουλίου\10 ης Αυγούστου 1920* παραχωρούνταν στην Ελλάδα -μεταξύ των  άλλων- η Ανατολική Θράκη, η Ίμβρος και η Τένεδος. Ακολούθησαν οι  μοιραίες εκλογές της 14 ης Νοεμβρίου του 1920 και η ήττα του κόμματος των Φιλελευθέρων. Σε αυτές  έλαβαν μέρος και ψηφοφόροι από την Δυτική και Ανατολική Θράκη, από τις οποίες ο Ελευθέριος Βενιζέλος  κέρδισε τις μισές , περίπου, έδρες του: 52  από τις 118 συνολικά των Φιλελευθέρων.

Στο διάστημα  μέχρι την τουρκική επίθεση το 1922 μεσολάβησαν διάφορα  γεγονότα, όπως οι στρατιωτικές μας επιχειρήσεις Ιουνίου-Σεπτεμβρίου 1921 στη Μικρά Ασία, η σύμπτηξη του Μετώπου  με τη μάχη του Αφιόν Καραχισάρ  ( 17-25 /9/1921), το Γαλλοκεμαλικό Σύμφωνο ( 20/10/1921).

Στη διασυμμαχική Συνδιάσκεψη των Παρισίων ( Μάρτιος 1922) η τελική  συμμαχική πρόταση υιοθετούσε για την Ανατολική Θράκη  τη Γραμμή Γανοχώρων- Μηδείας και επιστροφή της Κωνσταντινούπολης στους Τούρκους.

*Η πρώτη ημερομηνία είναι βάσει του παλαιού ημερολογίου και η δεύτερη του νέου.


 

Ο αθηναϊκός Τύπος δεν αποδέχθηκε με ευμενή σχόλια αυτό  το μεσολαβητικό σχέδιο. Κατηγορούσε τη Μ.  Βρετανία ότι «έχοντας  εξασφαλίσει τα ζωτικά της συμφέροντα στα Στενά και τη  βόρεια Μεσοποταμία, εγκατέλειπε τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Μικράς Ασίας  στην  τύχη τους».

Τον Ιούλιο του  1922, λίγο πριν την Καταστροφή, προτάθηκαν τα μη εφαρμοσθέντα  σχέδια για τη δημιουργία «Μικρασιατικού Κράτους» και για την κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως από τον ελληνικό στρατό. Ακολούθησαν η κατάρρευση του μετώπου,  η πυρπόληση της Σμύρνης και  η ολοκλήρωση της Μικρασιατικής Καταστροφής. Σε 1.500.000 περίπου ανέρχονταν οι πρόσφυγες.

Η Μικρά Ασία είχε, πλέον, χαθεί.  Για τους Κεμαλικούς παρέμενε ανοικτό το ζήτημα της Ανατολικής Θράκης. Ο Κεμάλ  είχε δηλώσει στον Άγγλο  πρόξενο H. Lamb  ότι η Τουρκία βρισκόταν σε   πόλεμο  με την Αγγλία   και ότι μόνο «άμεση παραχώρηση της Ανατ. Θράκης στην κυβέρνηση της Άγκυρας θα μπορούσε να αποτρέψει τη σύγκρουση ανάμεσα στο συμμαχικό και στον τουρκικό στρατό, στην ουδέτερη ζώνη των Στενών». Η Γαλλία και η Ιταλία πρότειναν θορυβημένες τη μετατόπιση των Ελλήνων στη γραμμή  Αίνου – Μηδείας.  Οι Τούρκοι  γνώριζαν τις αγγλογαλλικές διαφωνίες και προσπαθούσαν να κερδίσουν όλη την Ανατολική Θράκη, απειλώντας με πολεμική σύγκρουση. Τελικά, σε κοινή  ανακοίνωσή τους οι Άγγλοι, Γάλλοι  και οι Ιταλοί στις 23/9/1922 καλούσαν την Τουρκία σε διαπραγματεύσεις ειρήνης «με αντάλλαγμα την προσφορά της  Ανατ. Θράκης». Σε όλες αυτές τις διαπραγματεύσεις η Ελλάδα δεν διαδραμάτισε  ρόλο, αλλά απλώς την ενημέρωσαν για τα α ποτελέσματα.

Έτσι αναγκάστηκε ο ελληνικός στρατός να αποχωρήσει  δυτικά του Έβρου, πριν το Συνέδριο Ειρήνης, για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο πολέμου Τουρκίας- Μ. Βρετανίας.  Άλλωστε, ο πρωθυπουργός Τριανταφυλάκος στις  25 Σεπτεμβρίου 1922 αποδέχτηκε «τις σοβαρές συνέπειες που θα είχε για την Αγγλία ο πόλεμος με την κεμαλική Τουρκία». Στις 26 Σεπτεμβρίου, όμως, ο στρατός και ο στόλος έπλεαν  προς την Αττική, για να ανατρέψουν τον  βασιλέα  Κωνσταντίνο και να σωθεί η Ανατ. Θράκη.

Μετά την  επικράτηση του στρατιωτικού κινήματος , στις 28 Σεπτεμβρίου οι Πλαστήρας και Γονατάς σε συνάντηση με τους πρεσβευτές  Αγγλίας και Γαλλίας, δεν προέβαλαν  αντιρρήσεις για το θέμα της Ανατ. Θράκης. Ο Βενιζέλος  τηλεγραφούσε στις 3 Οκτωβρίου  ότι  η απώλεια της Ανατολ. Θράκης ήταν «καταστροφή  ανεπανόρθωτος». Οι Δυνάμεις της Entente  έδωσαν εντολή στους αντιπροσώπους τους στα Μουδανιά  να υπογράψουν συμφωνία ανακωχής  με  τους όρους της  αποχώρησης του ελληνικού στρατού πίσω από τον Έβρο και της παράδοσης της Ανατ.Θράκης στην Τουρκία, χωρίς τη μεσολάβηση συμμαχικού ελέγχου της επαρχίας. Η Συνδιάσκεψη τελείωσε στις 28 Σεπτεμβρίου/ 11 Οκτωβρίου 1922. Από τα μεσάνυκτα της 14ης Οκτωβρίου 1922 ο ελληνικός στρατός  άρχισε να αποχωρεί από την Ανατ. Θράκη. Στις 12/25 Νοεμβρίου 1922 οι Έλληνες την παρέδωσαν στους Συμμάχους και εκείνοι αυθημερόν στους Τούρκους. 

Ο  Τίτος Αθανασιάδης αναφέρει ότι η παράδοσή της έγινε «αυθαιρέτως και χωρίς να ηττηθεί εκεί ο Ελληνικός Στρατός, υπήρξε εξίσου οδυνηρό πλήγμα με την τραγωδία της Μ. Ασίας». Ο ελληνικός  πληθυσμός της περιοχής,  περί τις 250.000, είχε αγανακτήσει, αλλά φοβήθηκε από την επικείμενη επάνοδο της τουρκικής διοίκησης. Γι αυτό εντός ενός μηνός  εγκατέλειψε τις πατρογονικές εστίες. Η φυγή προς την Ελλάδα  έγινε οδικώς, αλλά και με πλοία.

Την πορεία του καταγράφει ο διάσημος Αμερικανός  συγγραφέας  Έρνεστ  Χεμινγουέι, ανταποκριτής τότε καναδικής εφημερίδας στην Ανατ. Θράκη: «….Είκοσι μίλια αραμπάδες, που τους σέρνουν  αγελάδες και βόδια με λασπωμένα  πόδια, ενώ δίπλα τους βαδίζουν εξαντλημένοι άνδρες, γυναίκες  και παιδιά….Εγκατέλειψαν όλοι τα σπίτια τους, τα χωριά τους και τα χωράφια τους και προστέθηκαν στο ποτάμι των προσφύγων, μόλις έμαθαν ότι έρχονται οι Τούρκοι…. Πρόκειται για πορεία  προς το άγνωστο σιωπηλών ανθρώπων…».

Τόσο άδοξα  και αμαχητί έληξε η παρουσία του Ελληνισμού στην Ανατ. Θράκη. Λόγω  ακριβώς αυτής της απώλειας και της μη δυνατότητας, πλέον,  της Ελλάδος να ελέγχει τη μία  πλευρά των Στενών με την ταυτόχρονη παρουσία της στην Ίμβρο και στην Τένεδο,  δημιουργήθηκαν όλες οι  μεταγενέστερες τριβές  στις ελληνοτουρκικές σχέσεις: τα Σεπτεμβριανά (1955) και  οι Απελάσεις (1964) στην Κωνσταντινούπολη, η τουρκική Εισβολή στην Κύπρο (1974), οι τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο κλπ.

Εύστοχη είναι η παρατήρηση του Πασχάλη Μ. Κιτρομηλίδη: «….Στην Ανατ. Θράκη (σε αντίθεση με τη Μ. Ασία: σημ. αρθρογράφου) το ελληνικό κράτος είχε πλήρη  κυριαρχικά δικαιώματα και η στρατιωτική εκκένωσή της  το φθινόπωρο του 1922 ισοδυναμούσε με ακρωτηριασμό του εθνικού χώρου…Η Ελλάδα έχασε όχι μόνο κυρίαρχο  εθνικό έδαφος, αλλά και τον μόνο χώρο από τα εδάφη της Συνθήκης των Σεβρών, όπου η χριστιανική πλειοψηφία ήταν  αδιαμφισβήτητη, ένα χώρο μεγάλης οικονομικής σημασίας από την άποψη της  γεωργικής παραγωγικότητας, τη διέξοδό της στη Μαύρη Θάλασσα και τη συμμετοχή της στον έλεγχο του Ελλησπόντου. Η σημασία  μερικών από τους παράγοντες  αυτούς μπορεί να συνειδητοποιηθεί μόνο στο φως των σημερινών πιέσεων και απειλών της Τουρκίας εις βάρος της Ελλάδας  και των ερεισμάτων που ακριβώς οι ίδιοι αυτοί παράγοντες της παρέχουν, για να στηρίζει τις διεκδικήσεις της».

Στην εποχή μας  υπάρχει η εντύπωση  ότι ζούμε στη χώρα των Λωτοφάγων. Δεν μας έχουν διδάξει, στο βαθμό που θα έπρεπε, η Μικρασιατική Καταστροφή (1922) και η Κυπριακή Τραγωδία (1974). Ένα μέρος του λαού, ειδικά της πολιτικής ηγεσίας  και των Διανοουμένων, στο βωμό της ετεροβαρούς «ελληνοτουρκικής  φιλίας» επιμένει  να  θυσιάζει τη θεμελιώδη επισήμανση του ισπανοαμερικανού φιλοσόφου George Santayana: «Όποιος δεν θυμάται το παρελθόν του είναι καταδικασμένος να το ξαναζήσει ».

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Αθανασιάδης Τίτος, Μικρά Ασία 1919-1922, Από την εποποιία στην Καταστροφή, τόμος  Β΄, εκδ.  εφημ. ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ, σελ.106-109.

Γιαννουλόπουλος Ιωάννης,  Η Επανάσταση του 1922, η Δίκη των Έξι και η Συνθήκη της Λωζάννης στο Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμ. ΙΕ’, Εκδοτική Αθηνών,  1978, σελ. 248-255.

Κιτρομηλίδης Μ. Πασχάλης, Η ιδεολογία του προσφυγισμού  στο Η Μικρασιατική Καταστροφή 1922, τόμ. 2,  εφημ. ΤΑ ΝΕA/ιστορία, 2010, σελ.167-173.

Ρήγος Άλκης, 1922: Η χώρα σε διάλυση-  Η Ανατολική Θράκη χάνεται στο   Σμύρνη, Μικρασία, Ε ΙΣΤΟΡΙΚΑ, εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, τεύχη από το 1999-2005, σελ.149-152.

Smyrna, smirniadou,  Ιστολόγιο.                       

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην πλήρη του μορφή  στα « Επίκαιρα»,  11/10-17/10\2012 ,τεύχος 156ο, σελ. 88-89                                                   

Share Button

Ναυμαχία της Ναυπάκτου

Η ναυμαχία της Ναυπάκτου (ιταλ. Battaglia di Lepanto) θεωρείται μια από τις σημαντικότερες στην παγκόσμια ιστορία κατατασσόμενη, ίσως, μετά  από αυτήν της Σαλαμίνας. Συνετέλεσε στην εξέλιξη της ναυπηγικής και της ναυτικής  τακτικής. Σηματοδοτεί το τέλος των κωπήλατων πολεμικών πλοίων και την έναρξη χρήσης των ιστιοφόρων στους κατά θάλασσα αγώνες, κυρίως όμως το τέλος των επιδιώξεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για προώθησή  της στον Ατλαντικό. Συνέχεια ανάγνωση

Δρ.Ιωάννης Χρ.Ιακωβίδης

Η ναυμαχία της Ναυπάκτου (ιταλ. Battaglia di Lepanto) θεωρείται μια από τις σημαντικότερες στην παγκόσμια ιστορία κατατασσόμενη, ίσως, μετά  από αυτήν της Σαλαμίνας. Συνετέλεσε στην εξέλιξη της ναυπηγικής  και της ναυτικής  τακτικής.

Διεξήχθη στις 7 Οκτωβρίου του 1571 μεταξύ των ενωμένων στόλων της Βενετίας, της Γένουας και της Ισπανίας,  των Ιπποτών της Μάλτας, των  δουκάτων του Ουρμπίνο και της Σαβοΐας, του μεγάλου δουκάτου της Τοσκάνης και του Πάπα Πίου του Ε, που αποτελούσαν τον «Ιερό Συνασπισμό» κατά των Τούρκων (Sacra Liga Antiturca, 20 Μαϊου 1571) αφενός και του ενιαίου στόλου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αφετέρου, κοντά  στην είσοδο του Κορινθιακού Κόλπου  και πλησίον  των νοτίων  Εχινάδων νήσων.

Η ονομασία της προήλθε όχι από την πόλη της Ναυπάκτου,  αλλά από τη θέση διεξαγωγής της, την οποία οι Βενετοί αποκαλούσαν τότε “Κόλπο της Ναυπάκτου”. Αφορμές  υπήρξαν η  κατάληψη της Κύπρου από τον Σουλτάνο Σελήμ Β΄ τον Αύγουστο του 1571,  οι τουρκικές ωμότητες κατά των παραδοθέντων Βενετών, με χαρακτηριστικότερη την εξόντωση του Βενετού διοικητή της Αμμοχώστου, του Μαρκαντώνιου Βραγαδίνου  και η απερίγραπτη συμπεριφορά των Οθωμανών απέναντι στα χριστιανικά κράτη.

Το μεγαλύτερο αριθμό δυνάμεων  διέθεσε η Βενετία, επειδή  ήταν η περισσότερο πληγείσα στις κτήσεις της, ενώ με το  στόλο της Ισπανίας συνενώθηκαν οι ναυτικές δυνάμεις  της Σικελίας  και Νεάπολης, οι οποίες υπάγονταν σε αυτήν και της Γένουας με τα παπικά  σκάφη. Του βενετικού στόλου, που ήταν διαιρεμένος σε δύο μοίρες,  ηγούντο  οι ναύαρχοι Μάρκο Kουερίνι, Σεμπαστιάνο Βενιέρ και Αγκοστίνο Μπαρμπαρίγκο, του παπικού ο Μαρκαντόνιο Κολλόνα, του γενουατικού ο ναύαρχος Τζαναντρέα Ντόρια και  του ισπανικού ο αδελφός του Βασιλέως της Ισπανίας Δον Ιωάννης ο Αυστριακός (Don Juan de Austria), υπό την αρχηγία  του οποίου τέθηκε όλη ενωμένη ναυτική δύναμη.  Ανάμεσά τους υπήρχαν και ελληνικά καράβια με κρητικά και επτανησιακά πληρώματα. Εν τέλει, ο στόλος αυτός  συγκεντρώθηκε στη σικελική Μεσσήνη στα μέσα του 1571.

Στις 17 Σεπτεμβρίου ο συμμαχικός στόλος, ο οποίος  αριθμούσε συνολικά περί τα  285 πλοία και με δύναμη πεζικού, περίπου,   40.000 ανδρών, από τους οποίους μεγάλο μέρος ήταν Έλληνες υπήκοοι της Βενετίας, ανεχώρησε από τη Μεσσήνη για τον  ελλαδικό χώρο προς συνάντηση του οθωμανικού στόλου. Οι συμμαχικές δυνάμεις καταφθάνουν στην Κέρκυρα στις 26 Σεπτεμβρίου. Μετά από μικρή ανάπαυλα  απέπλευσαν προς νότο. Ο οθωμανικός στόλος,  κυρίως αιγυπτιακός, ενισχυμένος από τον αλγερινό και αποτελούμενος από διάσημους πειρατές,  τις αντιλήφθηκε, όταν  κατέπλευσε  στις Εχινάδες νήσους του Κόλπου της Ναυπάκτου.

Τον αποτελούσαν 230 περίπου γαλέρες και πενήντα μικρότερα πλοία. Αρχιναύαρχος ήταν ο Καπουδάν  Αλή πασάς Ζαντέ Μουεζίν,  έχοντας υπό τις διαταγές του τον Μπέη της Αλεξανδρείας Μεχμέτ Σιρρόκο και τον εξωμότη Ναπολιτάνο Μπέη του Αλγερίου Ουλούτς Αλή.

Οι δύο αντίπαλοι παρατάχθηκαν για μάχη στις 7 Οκτωβρίου. Το κέντρο του συμμαχικού στόλου κατέλαβε  ο Δον Ιωάννης, τη διοίκηση της δεξιάς πτέρυγας ανέλαβε ο Γενουάτης ναύαρχος Ντόρια, της αριστερής ο Βενετός Βαρβαρίγος, ενώ εφεδρική δύναμη είχε παραταχθεί πίσω από το κέντρο. Αντίθετα,  ο οθωμανικός στόλος αποσκοπούσε  εξ αρχής στην περικύκλωση των χριστιανικών πλοίων. Ενώ φαινόταν ότι  είχε παρακάμψει την αριστερή πλευρά των συμμαχικών δυνάμεων, επιτέθηκαν οι Βενετοί, οι οποίοι και διέσπασαν  την αιγυπτιακή άμυνα, συντελώντας στην πλήρη καταστροφή της. Στην αρχική αυτή φάση φονεύθηκαν ο Αιγύπτιος και ο Βενετός ναύαρχος, ενώ ιδιαιτέρως διακρίθηκαν τα επτανησιακά πλοία  των Βενετών. 

Ταυτοχρόνως, στο κέντρο των παρατάξεων η μάχη υπήρξε  σφοδρότερη, εκ του συστάδην,  όταν τα πλοία άρχισαν να πλευρίζουν. Οι δύο ναυαρχίδες, του Δον Ιωάννη και του Καπουδάν Πασά, προσήγγισαν  η μία την άλλη και τα τηλεβόλα τους έβαλλαν εναντίον αλλήλων. Υπερίσχυσε όμως η ισπανική, από το πυρ της οποίας φονεύθηκε ο Καπουδάν Πασάς με αποτέλεσμα την κατάληψη της ναυαρχίδας του. Τα αλγερινά πλοία, όμως, υπερτερούσαν στη δεξιά πτέρυγα. Τα καράβια του Ντόρια προσπαθώντας να τα περικυκλώσουν, αναγκάσθηκαν να ανοιχθούν γρήγορα στο πέλαγος με τα ιστία (πανιά). Απομονώθηκαν και κινδύνευσαν. Τα εφεδρικά πλοία της δεύτερης γραμμής  έσπευσαν προς βοήθειά του,  ανέκοψαν τον πλουν των αλγερινών,  τρέποντάς τα σε φυγή.

Ως εκ τούτου, η ναυμαχία αυτή έληξε  εντός πέντε, περίπου,  ωρών με ολοκληρωτική  νίκη των συμμαχικών πλοίων, εκ των οποίων μόνο δεκαπέντε  βυθίστηκαν, φονεύθηκαν 7.500  μαχητές από τα πληρώματά τους και 14.000 τραυματίστηκαν.  Από τους 2. 300 κωπηλάτες χριστιανικών πλοίων που είχαν πνιγεί,  οι περισσότεροι κατάγονταν από ελληνικά μέρη.  Οι απώλειες του οθωμανικού στόλου υπήρξαν τεράστιες. Μόλις περί τα πενήντα πλοία από τα 230 διέφυγαν την αιχμαλωσία ή την καταστροφή, υπό τον Ουλούτς Αλή ή Κιλίτζ Αλή Πασά, (όπως ήταν το μετέπειτα όνομά του). Σε έμψυχο  δυναμικό οι απώλειες υπολογίζονται  πέραν των  20.000 νεκρών και 13.500 αιχμαλώτων. Εξ αυτών οι 10.000 περίπου ήταν Χριστιανοί κωπηλάτες των ελλαδικών και τουρκικών παραλίων, οι οποίοι υπηρετούσαν στον οθωμανικό στόλο και απελευθερώθηκαν. Χιλιάδες, όμως, χριστιανοί σκλάβοι έτυχαν οικτρού θανάτου στα οθωμανικά πλοία,  που πυρπολήθηκαν ή εμβολίστηκαν από τα συμμαχικά. Ως προς τις απώλειες οι Έλληνες του οθωμανικού στόλου  είχαν το προβάδισμα, μεταξύ 30%-40%.

Την πανωλεθρία των Οθωμανών επισφράγισε νυκτερινή καταιγίδα με μεγάλη θαλασσοταραχή, η οποία έπληξε τα τουρκικά σκάφη που είχαν πλεύσει στα ανοικτά, εκ των οποίων σώθηκε μόνο η αλγερινή ναυαρχίδα. Οι Τούρκοι, εν συνεχεία, προέβησαν σε αντίποινα στην Πελοπόννησο, στην Ήπειρο, στην Κύπρο,  στο Αιγαίο και αλλού.

Ο υπαξιωματικός της γαλέρας «Μαρκέσα» (Marquesa), ο μετέπειτα διάσημος Ισπανός συγγραφέας Μιγκέλ ντε Θερβάντες (1547-1616),  έλαβε μέρος σε αυτή τη ναυμαχία. Αν και εμπύρετος την ημέρα εκείνη, ο Θερβάντες πολέμησε και πληγώθηκε τρεις φορές από σφαίρα, η μία του άφησε μόνιμη αναπηρία στο αριστερό του χέρι  και οι δύο τον τραυμάτισαν στο στήθος. Στο  αλληγορικό  ποίημά του «Ταξίδι στον Παρνασσό» (Viage del Parnaso ) το 1614  αναφέρει ότι στη Ναύπακτο αχρηστεύτηκε το αριστερό του χέρι “προς δόξαν του δεξιού” (προφανώς υπαινισσόταν  τη μετέπειτα επιτυχία του πρώτου μέρους του Δον Κιχώτη). Ο Θερβάντες πάντα αισθανόταν υπερήφανος για τη συμμετοχή του στη ναυμαχία. Θεωρούσε  ότι είχε λάβει μέρος στην ενδοξότερη  διαχρονικά  μάχη (γεγονός που η μεταγενέστερη Ιστορία δεν διέψευσε). Προσέθεσε  για αυτήν “την ημέρα εκείνη διαλύθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο η μέχρι τότε κρατούσα πεποίθηση, ότι οι Τούρκοι ήταν στη θάλασσα αήττητοι”.

Αυτή την άποψη ενστερνίστηκαν αργότερα ο Montaigne (1533-1592) και ο Γάλλος ιστορικός Fernand  Braudel. Δυστυχώς, όμως,  οι τότε Ηγεμόνες άργησαν πολύ να αξιοποιήσουν  τη  νέα διεθνή πολιτική  δυναμική της, σε αντίθεση  με την ταχεία προσαρμογή στα νέα δεδομένα της  ναυτικής τέχνης και βεβαίως της ναυπηγικής. Για  αυτό περί τα τέλη της ανοίξεως του 1572 ο νέος καπουδάν πασάς, ο Ουλούτζ Αλή εμφανίστηκε απειλητικός στο Αιγαίο με 250 γαλέρες. Ωστόσο, ο οθωμανικός στόλος  παρουσίαζε ελλείψεις σε έμψυχο  υλικό και οπλισμό, ενώ η παλαιά  επιθετικότητά του κάμφθηκε  ως συνέπεια της ήττας του.

Επιπλέον, η ναυμαχία της Ναυπάκτου σηματοδοτεί το τέλος των κωπήλατων πολεμικών πλοίων και την έναρξη χρήσης των ιστιοφόρων στους κατά θάλασσα αγώνες. Μία ιστορική διαδρομή 2.500 -και πλέον- ετών, της  κωπήλατης ναυτιλίας, η οποία  είχε αφετηρία την Αργοναυτική εκστρατεία έληξε, για να δώσει τη σειρά της στο πανί ως κύριο μέσο πλου. Αρχικά χρησιμοποιήθηκε  στα εμπορικά πλοία, λόγω των μεγάλων αποστάσεων που έπρεπε να διανύσουν. Η χρήση του,όμως, υπήρξε περιορισμένη σε μικρής  έκτασης  ναυμαχίες. Την περίοδο της ναυμαχίας  και μεταγενέστερα  άρχισαν να δημιουργούνται τεράστια ιστιοφόρα, που κατέληξαν στα λεγόμενα Δίκροτα και Τρίκροτα, που θα ικανοποιήσουν ανάγκες των επόμενων αιώνων μέχρι την εισαγωγή της ατμήλατης ναυτιλίας στα μέσα του 19ου αιώνα.  Επίσης, η ναυμαχία αυτή σηματοδοτεί  το τέλος των επιδιώξεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για προώθησή  της στον Ατλαντικό.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Δαμασκηνός, Αρχιμανδρίτης, Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου .7 Οκτωβρίου 1571, Αδελφότης Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Ναυπάκτου, 1998.

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,  Ο Ελληνισμός υπό ξένη κυριαρχία( 1453-1669) τόμος Ι΄,  Εκδοτική Αθηνών, 1974, σελ. 304-320, 468.    

Κιτρομηλίδης  Μ. Πασχάλης,  Κυπριακές πηγές για την άλωση της Αμμοχώστου, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ε.Ι.Ε.). Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών, 2011.

Crowley Roger, Οι αυτοκρατορίες των θαλασσών .Η τελική μάχη για τη Μεσόγειο 1521-1580: Η πολιορκία της Μάλτας, η ναυμαχία της Ναυπάκτου και η διαμάχη για την κατάκτηση του κέντρου του κόσμου, Ψυχογιός , 2010.

Μισύρης Βασίλης, Η ναυμαχία της Ναυπάκτου 1571 μ. Χ. Άγνωστες σελίδες δόξας του Μεσαιωνικού Ελληνισμού, Εύανδρος, 2004.

Bicheno Hugh, Η ναυμαχία της Ναυπάκτου 1571 . Η κρίσιμη σύγκρουση του Σταυρού και της Ημισελήνου, Ενάλιος,  2006.

Braudel Fernand, Η Μεσόγειος και ο μεσογειακός κόσμος την εποχή του Φιλίππου Β’ της Ισπανίας, ΜΙΕΤ, 1999.

 Petacco Arrigo, Ο Σταυρός και η Ημισέληνος . Ναύπακτος, 7 Οκτωβρίου 1571: Όταν η Xριστιανοσύνη απώθησε το Iσλάμ, Ωκεανίδα 2006.

 Siliato Grazia Maria,  Η πολιορκία της Αμμοχώστου , ιστορικό μυθιστόρημα,  Σακκάς Σ.- ΜΑΜ Κυπριακές Εκδόσεις, 2003.