Κέντρο Ανατολικών Σπουδών

για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία

Συνέβη σήμερα

Συνέβη σήμερα

Μεγεθύνσεις

Μεγεθύνσεις

ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ

ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ

Προσεγγίσεις

Προσεγγίσεις

Γεωπολιτική

Γεωπολιτική

Η Συμμαχία του Sandr κερδίζει την νέα καταμέτρηση των Ιρακινών Εκλογών.

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής* Η νέα καταμέτρηση των ψήφων των εκλογές του Ιράκ ολοκληρώθηκε, με τη συμμαχία του κληρικού Muqtada al ...

Περισσότερο

Οι ρίζες της τουρκικής νομισματικής κρίσης

Σπύρος Ζενεμπίσης, Βοηθός Ερευνητής, Κ.Α.Ν.Σ. Το Τέλος του «Οικονομικού Θαύματος» του ΑΚΡ; Στις 24 Ιουνίου του 2018 επανεξελέγη, όπως ήταν σε μεγάλο ...

Περισσότερο

“Χάσατε το Ισλάμ”. Αντιδράσεις της Αιθιοπίας προς τις χώρες του Κόλπου

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής* «Πρέπει να μάθουμε γρήγορα αραβικά, ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα τη θρησκεία και να σας τη διδάξουμε εκ ...

Περισσότερο

CWC5YN Jimmy Carter welcomes Anwar Sadat and the Egyptian delegation to Camp David. The delegation was critical to the success of the

Ο Ανουάρ Σαντάτ και οι συμφωνίες του Καμπ Ντεϊβιντ: ρεαλιστική απόφαση ή προδοσία;

Νικολάου Νικόλαος, Ερευνητής Κ.Α.Ν.Σ. Οι Συμφωνίες του Κάμπ Ντεϊβιντ αποτέλεσαν σημείο- τομή για την ιστορία των διεθνών σχέσεων γενικά και για ...

Περισσότερο

Προκλήσεις, προβλήματα και Στρατηγική στο σημερινό Ιράκ. Ένα έτος μετά την ανακατάληψη της Μοσούλης

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής* Τον Ιούλιο του 2014, ο Abu Bakr al-Baghdadi, ευρισκόμενος στο τζαμί al-Nuri στη Μοσούλη, κήρυξε το χαλιφάτο ...

Περισσότερο

Share Button

Νικολάου Νικόλαος- Ερευνητής ΚΑΝΣ
Σε προηγούμενο άρθρο του υπογράφοντος παρουσιάστηκε μια ανάλυση για το πώς θα επανακαθοριστεί η σχέση Ε.Ε.- Τουρκίας. Στο παρόν κείμενο θα τοποθετηθεί μια νέα προσθήκη που το καθιστά συνέχεια του προηγούμενου.
Στις 29 Ιουνίου ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου δήλωσε ότι αν δεν αρθεί το ζήτημα της βίζας για τους Τούρκους πολίτες εκ μέρους των Ευρωπαίων, τότε η Άγκυρα δεν θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της που απορρέουν από τη συμφωνία του Μαρτίου του 2016. Με τη συμφωνία εκείνη, ουσιαστικά, ρυθμιζόταν η συχνότητα των μεταναστευτικών και προσφυγικών (μεικτών) ροών από τη Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη. Το αποτέλεσμα της εφαρμογής της ευνόησε την Ε.Ε. γιατί περιορίστηκε ο αριθμός εισερχομένων ανθρώπων. Παράλληλα, ενισχύθηκαν με ευρωπαϊκά κονδύλια οι Τούρκοι ώστε να περιθάλψουν τους πρόσφυγες.
Γεννιέται, λοιπόν, το ερώτημα, αφού επρόκειτο για μια «στρατηγική» συμφωνία που ευνόησε τα δύο μέρη, πως είναι δυνατόν η Τουρκία να απειλεί με άρση των δεσμεύσεών της. Ιδίως, όταν υπάρχει η πιθανότητα, μελλοντικά, να καταστεί κράτος-μέλος άρα είναι σε υποδεέστερη θέση για να απειλεί και να εκβιάζει. Συνέχεια ανάγνωση

Το ερώτημα είναι εύλογο, αλλά το ίδιο εύλογη και απλή είναι η απάντηση. Με την αναφερόμενη συμφωνία ευνοήθηκαν και τα δύο μέρη, όμως οι Βρυξέλλες «εκχώρησαν» την αρμοδιότητα ρύθμισης των μεικτών ροών στη τουρκική κυβέρνηση. Με αυτόν τον τρόπο αναβάθμισαν τη διαπραγματευτική θέση της Άγκυρας. Έτσι, αν η τουρκική πλευρά αποφασίσει να επιτρέψει στις μεικτές ροές να εισέλθουν σε ευρωπαϊκό έδαφος, τότε τα ευρωπαϊκά κράτη θα βιώσουν την ανθρωπιστική πίεση που με μεγάλη προσπάθεια πέτυχαν να τη μειώσουν.
Σημαντικό στοιχείο είναι και το ότι η συγκυρία που έγινε η δήλωση δεν είναι τυχαία. Όχι μόνο βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία για την άρση χρήσης βίζας για τους Τούρκους που επιθυμούν να ταξιδέψουν στην Ευρώπη, αλλά και οι Βρυξέλλες καλούνται να αντιμετωπίσουν την αντιμεταναστευτική στάση της Ιταλίας και των χωρών του Βίζεγκραντ που δοκιμάζει τις πολιτικές και τη συνοχή της Ένωσης. Η συγκυρία είναι πολύ καλή για εκβιασμούς και απειλές.
Αντί Επιλόγου
Στο προηγούμενο άρθρο το συμπέρασμα ήταν ότι «είναι εμφανές ότι η Ε.Ε. θα στοχεύσει στο να καταστήσει τη Τουρκία «στρατηγικό εταίρο» σε πρώτη φάση, παρά μια υποψήφια προς ένταξη χώρα στο άμεσο μέλλον. Με τη συνεργασία σε διάφορους τομείς θα επιδιώξει η Τουρκία να κινείται στην ευρωπαϊκή «τροχιά» για να είναι δυνατόν να επιβλέπεται». Πλέον, είναι δυνατόν να προστεθεί και το ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να «στρέφεται» προς την Ε.Ε., αλλά οι ευρώ-τουρκικές σχέσεις θα χαρακτηρίζονται και από εκβιαστικές πολιτικές εκ μέρους του Ερτογάν ώστε να εξασφαλίσει σημαντικά ανταλλάγματα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο είναι εμφανές ότι οι Ευρωπαίοι θα καλούνται να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις των Τούρκων αξιωματούχων πολύ συχνά.

 

Share Button

Νικόλας Παναγιωτίδης, Συνεργάτης ΚΑΝΣ, Διευθυντής ΓΕΩΠΑΜΕ

Η φιλόδοξη, επεκτατική και άκρως αναθεωρητική ατζέντα του ISIS,  ή λεγόμενου “Ισλαμικού Κράτους”, για την εγκαθίδρυση ενός χαλιφάτου, δηλαδή ενός πανισλαμικού κράτους στη Μέση Ανατολή και πέρα ​​από αυτό, απέτυχε. Όπως έχουμε σημειώσει σε προηγούμενη ανάλυση, οι ενέργειες του ISIS στη Μέση Ανατολή και ιδιαίτερα η απειλή που συνιστούσε για το περιφερειακό κρατικό σύστημα και την παγκόσμια ασφάλεια προκάλεσαν έναν ευρύ αντι-ηγεμονικό συνασπισμό που έστειλε το όραμα ISIS για τη δημιουργία του χαλιφάτου στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Συνέχεια ανάγνωση

Η απελευθέρωση της Μοσούλης- της οικονομικής πρωτεύουσας του “Ισλαμικού Κράτους” από το ζυγό των τζιχαντιστών στο Ιράκ,  τον Ιούλιο του 2017, και η πτώση της Ράκκας, της αυτό-ανακηρυγμένης πρωτευουσα του  στη Συρία, τον Οκτώβριο του ιδίου έτους σηματοδότησε το τέλος του χαλιφάτου.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η οργάνωση έχει εξαφανιστεί. Αντιθέτως, είναι επιχειρησιακά έτοιμη να συνεχίσει τη θανατηφόρα ατζέντα της ενάντια στους εχθρούς της, τη Δύση, αλλά και γενικά εναντίον εκείνων που θεωρεί  ως απίστους.

Πολλές τρομοκρατικές επιθέσεις που συνδέονται με το ISIS σημειώθηκαν φέτος, στη Ρωσία, τη Γαλλία και το Βέλγιο με αρκετούς θανάτους και βέβαια στη Μέση Ανατολή (Ιράκ και Αφγανιστάν) με δεκάδες θύματα. Επιπλέον, το ISIS απείλησε με αιματοχυσία  το Παγκόσμιο Κύπέλλο στη Ρωσία.

Με άλλα λόγια, το ISIS συνεχίζει ακάθεκτο τις τρομοκρατικές ενέργειές του και επιχειρεί να διαδώσε το μήνυμά του σε μια προσπάθεια να προσηλυτίσει όλο και περισσότερους επίδοξους τρομοκράτες. Το γεγονός ότι έχει ηττηθεί στρατιωτικά δεν σημαίνει ότι δεν θα συνεχίσει να επιδιώκει τους αποκρουστικούς στόχους του.

Μετατόπιση ενδιαφέροντος από την δόμηση κράτους (state building) προς την επιβίωση

Η στρατιωτική ήττα του ISIS αναγκάζει την τρομοκρατική οργάνωση να επαναπροσδιορίσει τους στρατηγικούς της στόχους. Πρέπει σε επιχειρησιακό επίπεδο να ορίσει τη στρατηγική κατεύθυνση που θα ακολουθήσει σε τακτικό επίπεδο:  Πλέον ο στόχος δεν είναι η οικοδόμηση ενός πανισλαμικού κράτους, αλλά  η επιβίωσή των τζιχαντιστών ως τρομοκρατική οργάνωση με ενισχυμένες ικανότητες αντίστασης στις περιοχές που βρίσκονται στη Μέση Ανατολή με την παράλληλη επαύξηση των τρομοκρατικών επιθέσεων.

Συγκεκριμένα, υπάρχουν περίπου 10.000 τζιχάντες στο Ιράκ και στη Συρία που σφυροκοπούνται από τη Ρωσία, από τον διεθνή συνασπισμό υπό τις ΗΠΑ και από περιφερειακούς και τοπικούς δρώντες. Όπως γνωρίζουμε από τη στρατηγική θεωρία, η ασυμμετρία  μέσων – στόχων οδηγεί σε αποτυχία. Ενώ η τρομοκρατία ήταν για το ISIS ένα από τα μέσα για την  κατάληψη εδαφών, τώρα η τρομοκρατία παραμένει ο κύριος στρατηγικός στόχος που προάγει την ακραία ιδεολογία του.

Υπάρχουν πολλοί νέοι άνδρες που είναι άνεργοι και απογοητευμένοι τους οποίους εύκολά  μπορεί να προσεγγίσει το “Ισλαμικό Κράτος” με την προπαγάνδα του. Επιπλέον, οι λεγόμενοι μοναχικοί λύκοι μπορούν εύκολα να επηρεαστούν από την ακραία ιδεολογία του ISIS για τη διάπραξη τρομοκρατικών ενεργειών.

Η νέα στρατηγική της οργάνωσης αντανακλάται στην έκκλησή της να αυξηθούν οι επιθέσεις στην Ευρώπη και αλλού, ιδίως σε περιοχές που είναι πολυσύχναστες. Ως εκ τούτου, η προσοχή της διεθνούς κοινότητας και ιδιαίτερα της αστυνομίας και των μυστικών υπηρεσιών παγκοσμίως πρέπει να επικεντρωθεί σε αυτό.

Διαδίκτυο και τεχνολογία στην υπηρεσία των τρομοκρατών

Η τεχνολογία συνεχίζει να εξυπηρετεί τους στόχους του ISIS. Σύμφωνα με ορισμένες αναφορές, υπάρχουν 200.000 ιστότοποι με ύποπτες διασυνδέσεις με  το ούτω καλούμενο Ισλαμικό Κράτος. Παρά την πανευρωπαϊκή επιχείρηση εναντιον τους που στοχεύει και έχει ήδη καταστρέψει πολλά από τα εργαλεία  του ISIS στο διαδίκτυο η ικανότητά του να διαδώσει το μήνυμά του και να ριζοσπαστικοποιήσει τους νέους δεν έχει καταστραφεί. Ανεξάρτητα από τις τεράστιες απώλειές του και τη στρατηγική συρρίκνωση του στις περιοχές που βρίσκονταν στο παρελθόν υπό τον έλεγχό του, το “Ισλαμικό Κράτος” εντείνει τον πόλεμο προπαγάνδας στο διαδίκτυο.

Για παράδειγμα, ενώ η Amaq, η κύρια διαδικτυακή πύλη του ISIS, έκλεισε για μία ημέρα στα τέλη Απριλίου, την επόμενη μέρα ήταν και πάλι ενεργή μέσω ενός άλλου server (διακομιστή). Αυτό δείχνει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι αρχές και οι υπηρεσίες ασφαλείας για αντιμετώπιση της τρομοκρατίας στην προσπάθεια τους για εξουδετέρωση των κύριων εργαλείων προπαγάνδας του ISIS.

Οι τζιχαντιστές προσαρμόζουν εύκολα τη στρατηγική τους και χρησιμοποιούν διάφορες μεθόδους όπως η εφαρμογή Telegram για την προπαγάνδα τους και για τις τρομοκρατικές τους επιθέσεις. Η εν λόγω εφαρμογή έχει χρησιμοποιηθεί σε πολλές τρομοκρατικές επιθέσεις επειδή είναι πιο ασφαλής στο στάδιο της επικοινωνίας μεταξύ του ISIS και των τρομοκρατών λίγο πριν τη διεξαγωγή της τρομοκρατικής επίθεσης. Αυτό συμβαίνει επειδή η εν λόγω εφαρμογή  αποτρέπει οποιονδήποτε εκτός από τον αποστολέα και τον δέκτη από την πρόσβαση στο μήνυμα. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα  επιλογής της αυτοκαταστροφής του μηνύματος.

Επιπλέον, παρά τις επιθέσεις εναντίον του ISIS από τις υπηρεσίες  ασφαλείας σε διεθνές επίπεδο  η προπαγάνδα του είναι ακόμα ενεργή αφού μπορεί κανείς εύκολα να βρει στο διαδίκτυο βίντεο που περιέχουν συμβουλές για επιθέσεις εναντίον πολιτών με οχήματα και μαχαίρια.

Ως εκ τούτου, θα ήταν λάθος να υποθέσουμε ότι το παγκόσμιο τζιχάντ βρίσκεται σε ύφεση. Αντίθετα, η αξιοσημείωτη πορεία του ISIS στη Μέση Ανατολή ως μη κρατικός δρώντας με ημι-κρατικά χαρακτηριστικά βοήθησε τους τζιχάντιστές να κερδίσουν παγκόσμια φήμη, κάτι που εξυπηρετεί απολύτως τους στόχους τους για προσηλυτισμό νέων μελών.

Πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας, το “ Ισλαμικό Κράτος” έχει εκλείψει ως πολιτική οντότητα στη Μέση Ανατολή. Έχει χάσει το 98% των εδαφών που είχε υπό τον έλεγχο του. Ναι, μπορούμε να ανακοινώσουμε το θάνατο του χαλιφάτου του ISIS. Ωστόσο, δεν μπορούμε να κάνουμε το ίδιο και με την περίπτωση της τζιχαντιστικής τρομοκρατίας.

Share Button

Νικόλαος Νικολάου- Ερευνητής ΚΑΝΣ

Το Χασεμιτικό Βασίλειο της Ιορδανίας από το 2016 βρίσκεται σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης. Οι λόγοι γι’ αυτό είναι πολλοί. Αρχικά, στον πολιτικό τομέα επικρατεί ο ολοκληρωτισμός και η διαφθορά. Υπάρχει ένας βασιλικός οίκος ο οποίος ασκεί την εξουσία. Εκείνος συνεπικουρείται και από μια κυβέρνηση με επικεφαλής έναν πρωθυπουργό, η οποία όμως είναι «μαριονέτα» του βασιλιά. Οι πολιτικές της, ιδίως στον οικονομικό τομέα, έχουν αποτύχει στον μεγαλύτερο βαθμό.

Στον οικονομικό τομέα αποτυχυμένες μεταρρυθμίσεις σε συνδυασμο με την αύξηση της ανεργίας και τις φιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές (ιδιωτικοποιήσεις) οδήγησαν μεγάλο μέρος του πληθυσμού στη φτώχεια, ενώ έπληξαν σφοδρά τη μεσσαία τάξη. Συνέχεια ανάγνωση

Μεταξύ άλλων, ιδιωτικοποιήθηκε η εθνική βιομηχανία φωσφόρου με το δημόσιο ταμείο να χάνει σημαντικά έσοδα. Παράλληλα, η σταδιακή μείωση των δασμών στα εισαγόμενα προϊόντα δεν προστάτευσε τους εγχώριους παραγωγούς, αυξάνοντας τα επίπεδα της ένδειας. Είναι χαρακτηριστικό ότι πληθωρισμός διπλασιάστηκε από το 2006 και έπειτα. Στην οικονομία μπορεί να συμπεριληφθεί και η επιβάρυνση του προϋπολογισμού εξαιτίας των στρατιωτικών δαπανών. Εκείνες πραγματοποιούνται σε συνθήκες αδιαφάνειας, ενώ είναι αμφίβολο αν καταλήγουν όλες στην αγορά οπλικών συστημάτων.

Τέλος, ζητήματα υπάρχουν και στον κοινωνικό τομέα. Η Ιορδανία ήταν ένα κράτος που χαρακτηριζόταν από αποτελεσματικές κοινωνικές πολιτικές. Αυτό είχε ως απόρροια ο πληθυσμός της να διαβιώνει υπό ανθρώπινες συνθήκες και να διασφαλίζονται οι «χαμένοι» του οικονομικού ανταγωνισμού και της παγκοσμιοποίησης. Ωστόσο, από το 2012 με τη κρίση στη Συρία να βρίσκεται στο ζενίθ, πληθώρα Σύρων προσφύγων αφίχθησαν στη χώρα. Μέχρι το 2018 πάνω από 1.000.000 πρόσφυγες διαβιούν σε στρατόπεδα στην ιορδανική επικράτεια.

Οι πολιτικές της ιορδανικής κυβέρνησης

Το αραβικό κράτος άρχισε να αντιλαμβάνεται την οικονομική δυσκολία στα τέλη του 2015. Μέχρι τότε η πολιτική του δεν άλλαξε, ενώ προχώρησε στη περικοπή κοινωνικών παροχών και τη διοχέτευση τους στους πρόσφυγες, δεν ανέπτυξε τη παραγωγική βάση του, αλλά ανέμενε χρηματοδότηση από έτερα αραβικά κράτη και οι δαπάνες για τη συντήρηση στρατού στα σύνορα με τη Συρία ήταν μεγάλες. Συνεπώς, στις αρχές του 2016 η εθνική οικονομία άρχισε να κλυδωνίζεται.

Σε αυτό το κλίμα, η ιορδανική κυβέρνηση στράφηκε προς το Δ.Ν.Τ. ως το κατεξοχήν αρμόδιο διεθνή θεσμό για να μειώσει το χρέος. Πράγματι, στα μέσα του έτους αντιπροσωπεία του Ταμείου αφίχθη στο Αμμάν. Η «συνταγή» που πρότεινε ήταν προώθηση μεταρρυθμίσεων, αύξηση φορολογίας, περικοπή κοινωνικών δαπανών, αύξηση τιμών στην ενέργεια και άλλα. Σε αντάλλαγμα, θα δινόταν δάνειο 723 εκατομμυρίων δολαρίων. Ο βασιλιάς Χουσείν ΙΙ αποφάσισε να προωθήσει σιγά σιγά τις αμφιλεγόμενες μεταρρυθμίσεις ώστε να μην προκαλέσει τη κοινή γνώμη. Η πολιτική αυτή είχε ως αποτέλεσμα να εισέλθει η χώρα σε περίοδο λιτότητας και να αυξηθεί το κόστος ζωής κατακόρυφα. Μάλιστα, το Αμμάν έφτασε να θεωρείται από τις πιο ακριβές πόλεις στον αραβικό κόσμο!

Επιπρόσθετα, η δραστηριοποίηση Αράβων των κρατών του Κόλπου στις μεγάλες πόλεις οδήγησε σε οικοδομική ανάπτυξη, όμως οι Ιορδανοί δεν επωφελήθηκαν, αφού δεν αξιοποιήθηκαν ως εργατικό δυναμικό ούτε και μπορούν να κυκλοφορούν στις περιοχές όπου διαβιούν άλλοι, πάμπλουτοι Άραβες. Επιπλέον, εξαιτίας της περιφερειακής κρίσης παρήκμασε και η τουριστική βιομηχανία της χώρας με μεγάλη απώλεια εσόδων.

Όλη αυτή η απογοήτευση του ιορδανικού λαού συσσωρεύτηκε με τα χρόνια και την άνοιξη του 2018-χωρίς το μέλλον  να προοιωνίζεται ευοίωνο- ξέσπασαν διαδηλώσεις στο Αμμάν. Εκείνες αυξήθηκαν όταν στις 30 Μαϊου ο Ιορδανός πρωθυπουργός Χάνι αλ- Μούλκι ανακοίνωσε ότι θα αυξήσει τη φορολογία και τη τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος και των καυσίμων. Χιλιάδες διαδηλωτές ξεχύθηκαν και σε άλλες πόλεις όπως στη Ζάρκα, όπου η καταστολή τους ήταν πιο βίαιη.

Σε αυτό το τεταμένο κλίμα ο βασιλιάς ανέλαβε δράση. Αρχικά, ζήτησε από τον πρωθυπουργό να παραιτηθεί και έπειτα ανακοίνωσε ότι δεν θα προωθήσει αύξηση της φορολογίας. Παράλληλα, όρισε νέο πρωθυπουργό τον Ομάρ Ρατζάζ, πρώην οικονομολόγο της Παγκόσμιας Τράπεζας. Ακόμα, στράφηκε προς τα κράτη του Κόλπου και τη Σαουδική Αραβία και εξασφάλισε οικονομική βοήθεια 2,5 δις δολαρίων. Τέλος, σύναψε σχέσεις και με μια άλλη χώρα, ευρωπαϊκή, τη Γερμανία. Η επίσκεψη της Άνγκελα Μέρκελ  στην Ιορδανία τον Μάϊο είχε ως αποτέλεσμα την υπόσχεση για τη καταβολή 100 εκατομμυρίων δολαρίων, τη παροχή περαιτέρω βοήθειας και την ικανοποίηση των Ιορδανών αξιωματούχων για την ενίσχυση των σχέσεων των δύο κρατών. Μάλιστα, ο υπουργός επενδύσεων Μωχάμεντ Σεχαντέχ ανέφερε ότι η συνεργασία με το Βερολίνο αποτελεί μια από τις προτεραιότητες της νέας κυβέρνησης.

Αντί Επιλόγου

Είναι εμφανές ότι η προσφυγική κρίση και οι προτάσεις του Δ.Ν.Τ. δεν αποτελούν τις γενεσιουργές αιτίες της ιορδανικής οικονομικής κρίσης. Οι ανεπάρκειες του μεσανατολικού κράτους είναι δομικές και πολύχρονες. Το Δ.Ν.Τ. είναι παραπροϊόν της μη αντιμετώπισης αυτών των ανεπαρκειών.

Αν επιχειρηθεί να γίνει μια πρόβλεψη, εκείνη δεν είναι αισιόδοξη. Οι προτάσεις του Δ.Ν.Τ. θα εφαρμοστούν, απλά πιθανώς με καθυστέρηση. Επίσης, ο πολιτικός ελιγμός του Χουσεϊν να διορίσει νέο πρωθυπουργό δεν θα φέρει αποτέλεσμα, αφού εκείνος είναι μέρος του προβλήματος και όχι της λύσης. Η κυβέρνηση είναι ανάγκη να στραφεί σε πιο φιλολαϊκές πολιτικές αν επιθυμεί να διατηρηθεί δυνατός ο κοινωνικός ιστός και να μη διολισθήσει η χώρα σε αστάθεια.

 

Share Button

Γράφει ο Μηνάς Λυριστής*

Ένα χρόνο μετά το δημοψήφισμα της Τουρκίας το οποίο άφησε πίσω της δεκαετίες κοινοβουλευτικής πολιτικής για ένα προεδρικό σύστημα, οι πολίτες ετοιμάζονται πλέον για νέες εκλογές, το διακύβευμα των οποίων υπερβαίνει την επιλογή του επόμενου ηγέτη τους.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θεωρείτο ως το φαβορί για να διατηρήσει την προεδρία, όμως οι αντίπαλοι του και αρκετοί αναλυτές τονίζουν τη σημασία των βουλευτικών εκλογών της Κυριακής 24 Ιουνίου 2018, οι οποίες θα μπορούσαν να καθορίσουν την έκταση της εκτελεστικής εξουσίας του Ερντογάν ή ακόμη και το μέλλον του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης. Συνέχεια ανάγνωση

Τα επιβλητικά πανό που κυματίζουν στους δρόμους της Τουρκίας καθιστούν σαφή αυτή τη σημασία. Το πρόσωπο του Ερντογάν μαζί με το λογότυπο του ΑΚΡ και τη λέξη “Evet”, υποδηλώνοντας το “ναι” του δημοψηφίσματος που ψήφισε το 51% των Τούρκων, αλλάζοντας το σύστημα εξουσίας στη γείτονα χώρα, δείχνουν τη γραμμή πολιτικής που ακολουθείται. Οι δημοσκοπήσεις, δείχνουν μια νίκη του Ερντογάν εναντίον του αντίπαλου Muharrem Ince. Ωστόσο, οι προβλέψεις δεν καταφέρνουν να απαντήσουν στο ερώτημα εάν το AKP, σε συμμαχία με τους πρώην αντιπάλους του (το Κόμμα Εθνικιστικής Κίνησης (MHP), θα εξασφαλίσει πλειοψηφία στο κοινοβούλιο.

Η εκτελεστική προεδρία που θα αναλάβει την εξουσία μετά τις εκλογές της 24ης Ιουνίου θα καταργήσει το γραφείο του πρωθυπουργού, θα μεταφέρει τον ρόλο της σύνταξης του προϋπολογισμού από το κοινοβούλιο, στον πρόεδρο και θα δώσει μεγαλύτερο έλεγχο στη δημόσια διοίκηση. Αν και ένα κοινοβούλιο της αντιπολίτευσης μπορεί να μπλοκάρει ορισμένους νόμους, ο πρόεδρος δύναται να το παρακάμψει με εκτελεστικά διατάγματα.

Τα κόμματα της αντιπολίτευσης της Τουρκίας με συχνά αντιφατικές ιδεολογίες έχουν σχηματίσει συμμαχία για να αντιταχθούν στον Ερντογάν και στο ΑΚΡ. Υπάρχουν βέβαια βάσιμα ερωτήματα σχετικά με την ικανότητά τους να συνεργάζονται. Προς το παρόν, φαίνονται ενωμένα με την από κοινού απόρριψη του προεδρικού συστήματος στο δημοψήφισμα του 2016.

Το μείζον διακύβευμα για την αντιπολίτευση είναι εάν θα παραμείνει ρεαλιστική, δημοκρατική και κυρίως ανεκτική στις συνεργασίες της. Οι πιθανές αλλαγές θα εξαρτηθούν από το εάν τα κόμματα μείνουν συντεταγμένα και ενωμένα υπό τον κοινό σκοπό. Βέβαια, είναι απορίας άξιο και μένει να δούμε τι θα συμβεί, αναφορικά με τη συνεργασία του κοσμικού CHP με το Saadet, το οποίο λειτουργεί με γνώμονα τις προτάσεις της θρησκείας. Ή εάν το Δημοκρατικό κίνημα του Κουρδικού Λαού, μπορεί να ανεχτεί το εθνικιστικό Iyi.

 

Το μέλλον του ΑΚΡ

Στο ξεκίνημα της προεκλογικής εκστρατείας του κυβερνώντος κόμματος, υπήρξαν σοβαρές πιθανότητες πως ο πρώην πρόεδρος Αμπντουλάχ Γκιουλ, ο οποίος μαζί με τον Ερντογάν υπήρξαν ιδρυτικά στελέχη του ΑΚP, θα λάμβανε μέρος στον προεδρικό αγώνα εναντίον του πρώην συμμάχου του. Ο Γκιούλ όμως παραιτήθηκε, επιστρέφοντας στον υποβαθμισμένο ρόλο του στην τουρκική πολιτική, μαζί με άλλα βασικά στοιχεία του ΑΚΡ, όπως ο πρώην πρωθυπουργός Αχμέτ Νταβούτογλου και ο οικονομικός επικεφαλής Αλί Μπαμπατζάν.

Η απώλεια της πλειοψηφίας στο κοινοβούλιο στις εκλογές του Ιουνίου, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια αναθεώρηση στο εσωτερικό του AKP. Αναθερώρηση ως προς την άνευ όρων υποστήριξη του κόμματος στο πρόσωπο του Ερντογάν, ο οποίος μέχρι τώρα φαινεται ως η μοναδική ηγετική φιγούρα του κόμματος. Είναι πάντως γεγονός πως οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που ξεκίνησαν μαζί με τον Ερντογάν την πολιτική τους καριέρα, δεν είναι σήμερα δίπλα του. Είναι πιθανό, η επόμενη αντιπολίτευση του Ερντογάν να προκύψει μέσα από το ίδιο το AKP, καθότι είναι πολλοί αυτοί που νιώθουν υποβαθμισμένοι. Αυτή η σφοδρή εστίαση στο πρόσωπο του Ερντογάν και μόνο, μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε πλήρη αποσύνθεση του κόμματος, και αντικατάσταση του από ένα νέο δεξιό συντηριτικό κόμμα.

Πάντως, οι υποστηρικτές του Ερντογάν έχουν εμπιστοσύνη πως το προεδρικό σύστημα θα λειτουργήσει υπέρ της Τουρκίας, με κύριο επιχείρημα ότι κατά το παρελθόν υπήρχαν δυσλειτουργίες λόγω των κοινοβουλευτικών συνασπισμών. Το δεδομένο στην περίσταση όμως είναι πως οι μέρες αυτές αναντίρρητα αποτελούν ιστορική περίοδο για την τουρκική δημοκρατία, καθώς η χώρα μεταβαίνει σε ένα διαφορετικό πολιτικό σύστημα το οποίο θα φέρει -τουλάχιστον θεωρητικά, μεγάλες αλλαγές στην παραγωγή, οικονομία και απόδοση της δημόσιας διακυβέρνησης.

*Ο Μηνάς Λυριστής είναι απόφοιτος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου και μεταπτυχιακός φοιτητής στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του ΕΚΠΑ

Share Button

Νικολάου Νικόλαος- Ερευνητής ΚΑΝΣ
Οι ευρω-τουρκικές σχέσεις απασχολούν πολλά χρόνια τις δυο πλευρές. Η Τουρκία άλλοτε ξεκινάει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με καλούς οιωνούς και άλλοτε διαφοροποιείται. Από το 2016, όμως, έχουν συμβεί κάποια γεγονότα τα οποία οδηγούν στον επανακαθορισμό της σχέσης Βρυξελλών- Άγκυρας.
Αρχικά, η Τουρκία όχι μόνο παρουσιάζει, αλλά και υλοποιεί τις επεκτατικές της διαθέσεις. Φυσικά, αυτό γινόταν και πριν από το 2016- ήδη από το 2010 ήταν πλήρως εμφανής ο «νεο-οθωμανισμός» που προωθούσε το ΑΚΡ. Ωστόσο, από το 2016 εκείνος έγινε, εν μέρει, πραξη. Εν μέρει, εξαιτίας της τουρκικής εισβολής στο συριακό κουρδιστάν στα πλαίσια της επιχείρησης «Ασπίδα του Ευφράτη» (Αύγουστος 2016- Μάρτιος 2017). Οι στρατιωτικές ενέργειες στόχευαν στην αντιμετώπιση του ISIS και στην υποστήριξη των αντικαθεστωτικών. Συνέχεια ανάγνωση

Τον Ιανουάριο του 2018 νέα τουρκική εισβολή στα πλαίσια της επιχείρησης «Κλάδος Ελαίας» πραγματοποιήθηκε εναντίον των Σύριων Κούρδων. Σε αυτές τις επιχειρήσεις καλό είναι να συμπεριφθούν και τα συνοριακά επεισόδια μεταξύ τουρκικού και συριακού στρατού. Συνεπώς, η επιθετικότητα της Άγκυρας λαμβάνει μορφή περιορισμένου επιθετικού πολέμου χωρίς μάλιστα καμία διεθνή εξουσιοδότηση!
Επίσης, χαρακτηριστικό του προβληματικού αναθεωρητισμού της κυβέρνησης Ερτογάν είναι και οι τεταμένες σχέσεις με την Ελλάδα και τη Κύπρο. Πρόκειται για δυο κράτη- μέλη της Ε.Ε. τα οποία βιώνουν τη τουρκική απειλή. Η Ελλάδα πέραν των αιγαιακών ζητημάτων έχει να επιλύσει και το ζήτημα των δυο Ελλήνων αιχμαλώτων στρατιωτικών, ενώ η Κύπρος εμποδίζεται να εκμεταλλευτεί τους φυσικούς πόρους της, ακόμα και με την απειλή χρήσης βίας!
Ακόμα ένας λόγος που οδηγεί σε επανεξέταση τις ευρω-τουρκικές σχέσεις είναι και η άνοδος της τουρκικής επιρροής στα Δυτικά Βαλκάνια. Η τουρκική πλευρά υλοποιεί μια πολύ ενεργητική πολιτική στη περιοχή, βοηθώντας μουσουλμανικά και όχι μόνο κράτη σε ποικίλους τομείς. Μάλιστα, πρόσφατα, ο Σέρβος πρωθυπουργός δήλωσε ότι η Τουρκία είναι στενός εταίρος της χώρας του. Επιπρόσθετα, η Άγκυρα ανταγωνίζεται τη Ρωσία, τα κράτη του Κόλπου και τη Κίνα που αυξάνουν την επιρροή τους στην βαλκανική περιφέρεια. Ο ανταγωνισμός θα είναι όπως όλα δείχνουν, σκληρός. Ένα στοιχείο που είναι αναγκαίο να μην παραλειφθεί είναι και η επεμβατικότητα των τουρκικών αρχών σε βαλκανικές χώρες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η απαγωγή στο Κόσοβο 8 στελεχών του κινήματος Γκιουλέν, χωρίς πρπηγούμενη ενημέρωση των κοσοβάρικων αρχών!
Προβλήματα εντοπίζονται και στο εσωτερικό πεδίο. Μετά το πραξικόπημα του Ιουλίου του 2016 η κυβέρνηση Ερτογάν έγινε πιο απολυταρχική. Οι διώξεις αντιφρονούντων και υπόπτων γκιουλενιστών συνεχίζονται, οι φυλακίσεις το ίδιο, έχει επιβληθεί λογοκρισία, ενώ η πολιτική σκηνή ρυθμίζεται ανάλογα τα σχέδια του Τούρκου προέδρου. Πρόκειται, επομένως, για μια χώρα με ανελεύθερο καθεστώς, χωρίς τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, συντηρητική, που δεν έχει εμπεδώσει καλά τις δημοκρατικές αρχές και αξίες. Ταυτόχρονα, ο οικονομικός τομέας είναι ευάλωτος, αν και υπάρχει εθνικό νόμισμα και παραγωγική βάση. Αυτό αποδείχθηκε πρόσφατα και ήταν, ίσως, η κύρια αιτία που ο Ερτογάν άλλαξε την ημερομηνία των εκλογών. Στο εσωτερικό επίπεδο είναι καλό να επισημανθεί και η γεωγραφική θέση της χώρας που τη καθιστά γείτονα με μερικές από τις πιο «θερμές» και επικίνδυνες περιοχές του πλανήτη (Μέση Ανατολή- Καύκασος- ανατολική Μεσόγειος).

Η ευρωπαϊκή στάση
Με βάση τα όσα προαναφέρθηκαν είναι αρκετά εμφανές ότι η ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένας αμφίβολος στόχος στη χειρότερη περίπτωση, στη δε καλύτερη μια μακροχρόνια διαδικασία. Δεν μπορεί να είναι μέλος της Ε.Ε. ένα κράτος που δεν έχει εδραιώσει το ευρωπαϊκό κεκτημένο- ούτε και σκοπεύει ιδιαίτερα να το κάνει- και που χαρακτηρίζεται από μια καταπιεστική κυβέρνηση. Παράλληλα, δεν μπορεί να είναι μέλος κρατική οντότητα που επιδεικνύει τέτοια επιθετική στάση, παραβιάζοντας τους διεθνείς κανόνες και «καταστρέφοντας» τις σχέσεις καλής γειτονίας με δυο κράτη- μέλη.
Ακόμα, οι στενές σχέσεις Ερτογάν- Πούτιν, με τον τελευταίο να είναι εχθρός της Ε.Ε. και της «Δύσης» συνολικά δεν βοηθάνε προς τη κατεύθυνση της ένταξης. Σε αυτό το πλαίσιο αν προστεθεί η ευάλωτη τουρκική οικονομία, το συντηρητικό Ισλάμ και η ρητορική της κυβέρνησης, η κατάσταση χειροτερεύει.
Ποια όμως φαίνεται να είναι η στάση της Ένωσης στη σχέση της με τη Τουρκία; Αντιλαμβανόμενη ότι η τουρκική πλευρά δεν ενδιαφέρεται άμεσα να εμβαθύνει τις σχέσεις της με τις Βρυξέλλες και επιδιώκει να κινείται ανεξάρτητα, η Ε.Ε. θα επαναπροσδιορίσει τη προσέγγισή της με τη μεσανατολική χώρα. Αρχικά, δεν θα επιδιώξει να περιθωριοποιήσει τη Τουρκία. Αυτό φάνηκε και από τη Βάρνα. Θα συνεχίσει τις συνομιλίες μαζί της. Επίσης, θα επιδιώξει τη διμερή συνεργασία. Υπάρχουν θέματα που επιτρέπουν κάτι τέτοιο. Το μεταναστευτικό, η τρομοκρατία, το εμπόριο και η περιφερειακή ασφάλεια είναι τα πιο σημαντικά. Η αρχή έγινε τον Μάρτιο του 2016 με τη Συμφωνία Ε.Ε.- Τουρκίας με σκοπό να περιοριστούν οι ροές προσφύγων και μεταναστών που έφταναν στις ευρωπαϊκές χώρες. Η Ένωση θα κινηθεί και προς τη κατεύθυνση της κατάργησης της χρήσης βίζας για τις διμερείς μετακινήσεις. Ήδη, οι διαδικασίες έχουν ξεκινήσει ώστε να γίνει απλούστερη η κινητικότητα. Οι Βρυξέλλες, επιπλέον, θα επιχειρήσουν να ενισχύσουν την τελωνειακή ένωση Ε.Ε.- Τουρκίας και να γίνει πιο εύκολη η εισαγωγή ευρωπαϊκών προϊόντων στη τουρκική αγορά των σχεδόν 80.000.000 κατοίκων. Τέλος, θα εντατικοποιήσουν τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις των κρατών των δυτικών Βαλκανίων ώστε να αποτραπεί η ενίσχυση της τουρκικής και όχι μόνο επιρροής.

Αντί Επιλόγου
Εν κατακλείδι, είναι εμφανές ότι η Ε.Ε. θα στοχεύσει στο να καταστήσει τη Τουρκία «στρατηγικό εταίρο» σε πρώτη φάση, παρά μια υποψήφια προς ένταξη χώρα στο άμεσο μέλλον. Με τη συνεργασία σε διάφορους τομείς θα επιδιώξει η Τουρκία να κινείται στην ευρωπαϊκή «τροχιά» για να είναι δυνατόν να επιβλέπεται. Η Τουρκία έχει σημαντικό γεωπολιτικό όγκο και η Ένωση το γνωρίζει. Βέβαια, αυτό δεν θα την αποτρέψει από το να αντιταχθεί στις τουρκικές ενέργειες όταν χρειάζεται. Δεν είναι τυχαίο ότι καταδικάστηκε η σύλληψη των δυο Ελλήνων στρατιωτικών, καταδικάζεται η παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ο απολυταρχισμός, ενώ οι Βρυξέλλες επιθυμούν να συμπεριλάβουν στη δική τους σφαίρα επιρροής τα Βαλκάνια κόντρα στις τουρκικές ενέργειες. Από τα ανωτέρω, συνάγεται ότι οι μελλοντικές εξελίξεις θα είναι ιδιαίτερα κρίσιμες και ενδιαφέρουσες.