Κέντρο Ανατολικών Σπουδών

για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία

Συνέβη σήμερα

Συνέβη σήμερα

Μεγεθύνσεις

Μεγεθύνσεις

ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ

ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ

Προσεγγίσεις

Προσεγγίσεις

Γεωπολιτική

Γεωπολιτική

Οι προκλήσεις του Ιράν σε εσωτερικό και εξωτερικό επίπεδο.

Του Γιώργου Φράγκου Τους τελευταίους μήνες οι εξελίξεις «τρέχουν» στο Ιράν σε εσωτερικό και εξωτερικό επίπεδο. Το Ιράν μετά την συμφωνία ...

Περισσότερο

Ένα έθνος σε μία χώρα/ Το χαμένο διακύβευμα του ISIS

Του Μηνά Λυριστή* Η οργάνωση του ISIS ενίσχυσε το αίσθημα του εθνικισμού στα κράτη της Μέσης Ανατολής, ενώ η αποσύνθεση τoy ...

Περισσότερο

Ινστιτούτο Yunus Emre: εργαλείο πολιτιστικής διπλωματίας ή παντουρκικών βλέψεων;

Της Έλενας Λαμπρινάκου Η επίσκεψη του Τούρκου Αντιπροέδρου Hakan Çavuşoğlu στην Ελλάδα τον Νοέμβριο έφερε στο προσκήνιο -μεταξύ άλλων- το Ινστιτούτο ...

Περισσότερο

Η επόμενη μέρα στην Συρία: η πρόκληση της οικονομικής ανάκαμψης.

Νικόλας Νικολάου Ο εξαετής πόλεμος στην Συρία είναι λογικό να έχει αφήσει πολυάριθμες καταστροφές. Ρημαγμένες πόλεις, εκατόμβες θυμάτων, παράλυση της εμπορικής-επιχειρηματικής ...

Περισσότερο

Η οικονομική ανάκαμψη της Ρωσίας: μια διαδικασία με μέλλον;

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ απο HuffPost Νικολάου Νικόλαος- Ερευνητής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών. Η αποχώρηση του έτους 2017 βρίσκει την Ρωσία να έχει σημειώσει αξιόλογη πρόοδο ...

Περισσότερο

Share Button

    Νικολάου Νικόλαος- Ερευνητής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών.

Το Τρίτο Ράϊχ στην προσπάθειά του να επιβληθεί δεν μπορούσε να παραβλέψει την περιοχή της Μέσης Ανατολής. Μεταξύ άλλων προσπάθησε να προσεταιριστεί τον αραβικό πληθυσμό προκειμένου να πολεμήσει στο πλευρό της Βέρμαχτ. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η δημιουργία ενός αραβικού στρατιωτικού σώματος ονόματι Ελεύθερη Αραβική Λεγεώνα.

Ήδη στην Συρία από την άνοιξη του 1941 είχε σχηματιστεί μία επιχειρησιακή μονάδα υπό τον αξιωματικό της Βέρμαχτ Χέλμουτ Φέλλμυ η οποία απέτυχε να αντιμετωπίσει τους Βρετανούς στο Ιράκ την περίοδο αυτή. Το θέρος του ίδιου έτους, η βάση της μονάδας άλλαξε. Αιτία ήταν η απώλεια από την γαλλική φιλοναζιστική κυβέρνηση της Συρίας και του Λιβάνου από τους Συμμάχους. Η μονάδα μεταστάθμευσε στην Ελλάδα στο Σούνιο. Συνέχεια ανάγνωση

Η αρχή για την δημιουργία της ανωτέρω λεγεώνας βρίσκεται στο φθινόπωρο του 1941. Ο Μεγάλος Μουφτής της Ιερουσαλήμ Haj Μωχάμμεντ Αμίν αλ- Χουσαϊνί[i] επισκέφθηκε τον Αδόλφο Χίτλερ στο Βερολίνο. Στην μακρά συνομιλία τους έγιναν ξεκάθαρες οι προθέσεις τους. Ο μεν Μουφτής αναφέρθηκε στους κοινούς εχθρούς των δύο ανδρών (Εβραίοι, Βρετανοί, Γάλλοι, Σοβιετικοί), πρότεινε μία αραβική εξέγερση για την υπονόμευση της βρετανικής εξουσίας στην περιοχή, την δημιουργία ενός αραβικού στρατιωτικού σώματος ενώ ζήτησε από τον Φύρερ μία δημόσια δήλωση ότι επιθυμεί εξουδετέρωση εβραϊκού στοιχείου. Από την άλλην, ο Χίτλερ δεν προθυμοποιήθηκε για μία αραβική εξέγερση, επιβεβαίωσε την ύπαρξη κοινών εχθρών και το μίσος του προς τον σιωνισμό και επίσης δεν ηταν αρνητικός στην συγκρότηση ενός τέτοιου σχηματισμού.

Γιατί όμως να δεχτεί κάτι τέτοιο; Η απάντηση είναι ότι με την δημιουργία μιάς τέτοιας μονάδας θα μπορούσε να την χρησιμοποιήσει κατά των Άγγλων είτε στην Μέση Ανατολή είτε στην Βόρειο Αφρική. Επίσης, θα υπονόμευε εκ των έσω την βρετανική εξουσία, θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση στα πετρέλαια της περιοχής ενώ θα αναπληρώνονταν οι απώλειες των Γερμανών στρατιωτών. Αυτό εξηγεί γιατί δεν αντιμετωπίστηκαν οι Άραβες ως κατώτερα όντα. Ο αλ- Χουσαϊνί Αμίν ξεκίνησε με γερμανική υποστήριξη να στρατολογεί Άραβες που βρίσκονταν στην Γερμανία σε στρατόπεδα αιχμαλώτων που είχαν υπηρετήσει στον βρετανικό και γαλλικό στρατό. Ταυτόχρονα, με την αρωγή της υπηρεσίας κατασκοπίας του Ραϊχ την Abwehr στράφηκε προς τον μουσουλμανικό κόσμο προπαγανδίζοντας ότι μια νίκη του Άξονα θα οδηγούσε στο τέλος της αποικιοκρατίας συνεπώς οι Άραβες έπρεπε να συμμετάσχουν στο κίνημα « Ελεύθερη Αραβία».

Ο πρώτος πυρήνας της Λεγεώνας σχηματίστηκε στην Γερμανία και θα εφοδιαζόταν με στολές και οπλισμό του γερμανικού στρατού. Διοικητικά θα υπαγόταν στην Ανώτατη Διοίκηση των Waffen SS υπό τον Χάϊνριχ Χίμμλερ με επίσης επικεφαλής τον Μεγάλο Μουφτή. Ο τελευταίος συχνά επιθεωρούσε την μονάδα και προέτρεπε τους Λεγεωνάριους να πολεμήσουν στο όνομα του Αλλάχ.

Η γερμανική προπαγάνδα είχε τέτοια επιτυχία όμως που το 1942 η Λεγεώνα δεν απαρτιζόταν μόνο από Άραβες αλλά και από άλλους μουσουλμάνους που προέρχονταν από την Ινδία και τα Βαλκάνια μέχρι το Μαρόκο.Τι ώθησε όμως αυτούς τους ανθρώπους να καταταγούν σε μία μονάδα των SS; Αρχικά, η επιτυχημένη όπως προαναφέθηκε γερμανική προπαγάνδα που επιδέξια εκμεταλλεύτηκε τον αραβικό εθνικισμό και τα φιλικά αισθήματα μέρους των μουσουλμάνων για «ιερό»πόλεμο κατά δυτικών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Επιπλέον, πολλοί Άραβες αλλά και μουσουλμάνοι ήθελαν κάποιο μισθό και η κατάταξή τους τους τον εξασφάλιζε. Άλλοι, διέπονταν από αντι-σιωνιστικά αισθήματα και ήθελαν να σταματήσουν την εβραϊκή μετανάστευση στην Παλαιστίνη που είχε ξεκινήσει από το 1916.

Κατά την παραμονή της στην ελληνική επιικράτεια,η Ελεύθερη Αραβική Λεγεώνα δεν προχώρησε ούτε σε ευρείες εκκαθαριστικές ενέργειες ούτε και σε βιαιοπραγίες. Κυρίως, τα καθήκοντά της ήταν υποστηρικτικά και αστυνομικά. Ακόμα, αποτέλεσε την εφέδρεια από την οποία αντλούνταν έμψυχο και άψυχο δυναμικό για διοχέτευσή τους σε άλλα μέτωπα. Δεν είναι περίεργο που άνδρες της Λεγεώνας στελέχωσαν σχηματισμούς της Βέρμαχτ και των SS στο ρωσικό μέτωπο, στις αντι-ανταρτικές επιχειρήσεις στα Βαλκάνια και στην Παλαιστίνη.

Το φθινόπωρο του 1942 οι Αμερικανοί για να βοηθήσουν τον βρετανικό στρατό που πολέμαγε το D.A.K.( Γερμανικό Εκστρατευτικό Σώμα Αφρικής) αποβιβάστηκαν στο Μαρόκο στα πλαίσια της επιχείρησης « Torch». Αφού έκαμψαν την αντίσταση των Γάλλων στρατιωτών που ήταν πιστοί στην κυβέρνηση του Βισύ προωθήθηκαν προς την Τυνησία. Πλέον, το D.A.K. κινδύνευε με περικύκλωση και εξολόθρευση αφού από δυτικά βρισκόταν ο αμερικανικός στρατός και από ανατολικά ο βρετανικός. Η Γερμανική Ανώτατη Στρατιωτική Διοίκηση διέταξε την Λεγεώνα να εγκαταλείψει την Ελλάδα και να σταλεί στην Τυνησία. Καθήκον της θα ήταν η τήρηση της τάξης, η εφεδρική υποστήριξη, η στρατολόγηση νέων μελών και η φύλαξη των στρατοπέδων συγκέντρωσης Τυνήσιων Εβραίων. Παρά το ότι ανταποκρίθηκε στα καθήκοντά της, το γερμανικό σώμα Βορείου Αφρικής δεν κατάφερε να επικρατήσει και αναγκάστηκε είτε να παραδοθεί είτε να μεταφερθεί στην Σικελία και στην Ιταλία.

Το καλοκαίρι του 1943 η Λεγεώνα επέστρεψε στην Ελλάδα και στρατωνίστηκε στο Λαύριο. Ταυτόχρονα, ο ραδιοφωνικός σταθμός της εξέπεμπε απο το Σούνιο μηνύματα προπαγάνδας υπέρ των Αράβων. Όμως, εξαιτίας απωλειών και λιποταξιών, πλέον, το μεγαλύτερο μέρος των ανδρών της αποτελούνταν από Βερβέρους Άραβες μεταξύ των οποίων ήταν  και πολλοί Αφρικανοί. Η Ελεύθερη Αραβική Λεγεώνα συμμετείχε στην πάταξη του εθνικού αντιστασιακού αγώνα από την Βοιωτία μέχρι και την Πελοπόννησο. Πέραν της καταδίωξης ανταρτικών σωμάτων ενεπλάκη σε βιαιοπραγίες και καταστροφές όπως στο χωριό της Κουκουβίστας στην Φωκίδα το Πάσχα του 1944.

Τελικά, την αποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων απο το ελληνικό έδαφος τον Σεπτέμβριο του 1944 ακολούθησε και η Λεγεώνα. Έκτοτε, δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες για την κατάληξή της. Από τις λίγες πληροφορίες που υπάρχουν ένα τμήμα της συνέχισε τον πόλεμο στην κεντρική Ευρώπη  μέχρι τον Απρίλιο του 1945 ενώ ένα άλλο απλά επέστρεψε στις εστίες του ή διεσπάρη στις ευρωπαϊκές χώρες. Με την λήξη της σύρραξης στην Ευρώπη τον Μάϊο του 1944 η Ελεύθερη Αραβική Λεγεώνα διαλύθηκε και επίσημα. Με την ήττα του Άξονα, ο Μεγάλος Μουφτής εγκατέλειψε την Ιερουσαλήμ και αφίχθη στην Γαλλία. Μάλιστα, κατάφερε να γλυτώσει και την παραπομπή του στην Δίκη της Νυρεμβέργης.                                               

 

                                                             Αντί επιλόγου

Η ίδρυση και η δράση της Ελεύθερης Αραβικής Λεγεώνας αποτελούν μία δυσσάρεστη πτυχή στην αραβική και μουσουλμανική ιστορία. Όχι μόνο έδωσαν αφορμή να κατηγορείται τμήμα των αραβικών πληθυσμών ως φιλοναζιστικό αλλά και η μαχητική αξία της μονάδας ήταν περιορισμένη. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ανώτεροι και ανώτατοι Γερμανοί αξιωματικοί δεν την είχαν και σε ιδιαίτερη εκτίμηση. Όμως θεωρούνταν ότι εξυπηρετούσε τα γερμανικά σχέδια και μοιραία διαλύθηκε με την πτώση της χιτλερικής Γερμανίας.

 

[i] Αποκαλείτο αλλιώς και «Φύρερ» των Αράβων. Καταγόμενος από επιφανή οικογένεια έλαβε καλή μόρφωση και έγινε μουφτής στην Παλαιστίνη (Ιερουσαλήμ). Την δεκαετία τυ 1920 με την πρώτη εμφάνιση αραβικού εθνικισμού διοργάνωσε διάφορες διαδηλώσεις κατά των Βρετανών ενώ όντας Μεγάλος Μουφτής έλαβε μέρος στο ιρακινό πραξικόπημα του 1941 που ανέτρεψε την φιλοβρετανική κυβέρνηση στην χώρα. Όντας έντονη προσωπικότητα δεν άργησε να γίνει ο ικανός συνεργάτης του Χίτλερ για ζητήματα Μέσης Ανατολής. Φημολογείται ότι εκείνος έπεισε τον εθνικοσοσιαλιστή ηγέτη να εφαρμόσει το σχέδιο της «Τελικής Λύσης». Επιβίωσε του πολέμου, κατέφυγε στην Γαλλία αλλά συνελήφθη. Μετά από κάποια επεισόδια επέστρεψε στην Παλαιστίνη αλλά εξαιτίας της αραβο-ισραηλινής σύγκρουσης αναγκάστηκε να καταφύγει στην Βηρυτό όπου και πέθανε το 1974. Θάφτηκε εκεί αφού οι ισραηλινές αρχές αρνήθηκαν να τον θάψουν στην Ιερουσαλήμ όπως επιθυμούσε.

 

                                                 Πηγές- Βιβλιογραφία

 

American Christian Palestine Community, The Arab war effort: a documented account, (Νέα Υόρκη: American Christian Palestine Community, 1946).

 

Dalin, David, G., Rothmann, John F., Dershowitz, Alan M., Icon of Evil: Hitler’s Mufti and the rise of radical Islam, (Νιου Τζέρσε: Transaction Publishers, 2009).

 

Kubin, Burry, Schwanitz, Wolfang G., Nazis, Islamists and the making of the modern Middle East, (Κοννέκτικατ: Yale University Press,2014).

 

Kaiser, David, 22 October 2015, «What Hitler and the Grand Mufti really said», Time, http://time.com/4084301/hitler-grand-mufi-1941/ (πρόσβαση στις 10 Δεκεμβρίου 2017).

 

Matar, Philip, The Mufti of Jerusalem: Al- Hajj al- Husayni and the Palestinian national movement, (Νέα Υόρκη: Columbia University Press, 1992).

 

Roy, John, Cairo to Damascus, (Carlson Press, 2008).

 

Trigg, Jonathan, Hitler’s jihadis: Muslim volunteers of the Waffen SS, (Κλαουζεστερσαϊρ: History Press, 2011).

 

Wien, Peter, Arab nationalism: the politics of history and culture in the Middle East, (Άμπινγκτον: Routledge, 2017).

 

Σημαντική ήταν η συμβολή του διαδικτυακού μπλογκ viotiastory.blogspot.gr όπου στο λήμμα με τίτλο Άραβες μισθοφόροι των Ναζί στην Ελλάδα κατά την διάρκεια της Κατοχής 1941-1944: η περίπτωση της Καλοσκοπής Φωκίδας όπως την διηγείται ο Τάκης Λάππας, παρουσιάζει τμήματα του βιβλίου του σημαντικού και πολυβραβευμένου Βοιωτού λογοτέχνη, συγγραφέα, λαογράφου και ιστοριοδίφη Τάκη Λάππα. Το βιβλίο τιτλοφορείται « Ματοβαμμένες δάφνες της Ρούμελης: αγώνες- θυσίες 1941-1944» και περιγράφει την καταστροφή του χωριού από γερμανικά τμήματα συμπεριλαμβανομένων και ανδρών απο την Ελεύθερη Αραβική Λεγεώνα. Για περισσότερα βλέπε http://viotiastory.blogspot.gr/2008/03/1941-1944.html (πρόσβαση στις 10 Δεκεμβρίου 2017).

Share Button

Του Μηνά Λυριστή*

Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συζήτησαν στη σύνοδο κορυφής που έγινε στο Παρίσι, για την ίδρυση μιας δυτικοαφρικανικής δύναμης με στόχο την αντιμετώπιση των ανταρτών στις περιοχές της υποσαχάριας Αφρικής (Σαχέλ). Το G5 Sahel, που αποτελείται από τους στρατούς του Μαλί, της Μαυριτανίας, του Νίγηρα, της Μπουρκίνα Φάσο και του Τσαντ, ξεκίνησε μια συμβολική στρατιωτική επιχείρηση τον Οκτώβριο, εν μέσω αυξανόμενων αναταραχών στην περιοχή του Σαχέλ, τα “σύνορα” του οποίου διασχίζονται τακτικά από μαχητές, της Αλ Κάιντα, του Ισλαμικού Κράτους και άλλων παραστρατιωτικών ομάδων. Συνέχεια ανάγνωση

Ωστόσο, η Γαλλία, η οποία έχει περίπου 4.000 στρατιώτες στην περιοχή, δείχνει ανησυχία καθότι οι αντάρτες έχουν σημειώσει στρατιωτικές και συμβολικές νίκες στην περιοχή, και ενώ παράλληλα, η δύναμη της G5 δείχνει ανήμπορη να αντιδράσει, έχοντας μεταξύ άλλων οικονομικά και λειτουργικά προβλήματα. Επιπλέον, οι ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ, τα γαλλικά στρατεύματα και οι στρατιωτικοί εκπαιδευτές των ΗΠΑ απέτυχαν μέχρι στιγμής να εξουδετερώσουν το αυξανόμενο κύμα βίας, καθιστώντας το υποσύστημα του Σαχέλ ρευστό και με εμφανές το κενό εξουσίας των κυβερνήσεων στα σύνορά τους.

Η Σαουδική Αραβία πιέστηκε από τη Γαλλία να αναλάβει συγκεκριμένες ενέργειες για την καταπολέμηση των ανταρτών στην περιοχή και ζητήθηκε από τον Πρίγκηπα Mohammed bin Salman να συνεισφέρει στο G5 με κάθε τρόπο. Ο Macron βλέπει τη δυναμική των G5 ως μία μακροπρόθεσμη στρατηγική εξόδου για τις γαλλικές δυνάμεις που παρενέβησαν το 2013 στο βόρειο Μαλί. Για τον λόγο αυτό, η Σαουδική Αραβία δέσμευσε το ποσό των 100 εκατομμυρίων δολαρίων,  μια σημαντική ώθηση για τη G5, αναλαμβάνοντας δεσμεύσεις στα έξοδα λειτουργίας της στρατιωτικής δύναμης. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χρηματοδοτούν επίσης μια Σχολή Πολέμου της G5 στη Μαυριτανία που πρόκειται να ανοίξει τον Ιανουάριο του 2018.

Ο πρίγκιπας Mohammed δημιουργεί επίσης ένα ξεχωριστό ισλαμικό στρατιωτικό συνασπισμό, των οποίων οι χώρες μέλη μπορούν να ζητήσουν ή να προσφέρουν βοήθεια μεταξύ τους για την καταπολέμηση των μαχητών. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει στρατιωτική, οικονομική βοήθεια, εξοπλισμό ή εμπειρογνωμοσύνη στον τομέα της ασφάλειας.

Το σουνιτικό μουσουλμανικό βασίλειο ανταγωνίζεται επίσης τον βασικό του αντίπαλο, το σιιτικό Ιράν, με στόχο την επιρροή στη Δυτική Αφρική και σε άλλα μέρη του μουσουλμανικού κόσμου. Η διαμάχη αυτή, στα πλαίσια ενός -μικρής κλίμακας- ψυχρού πολέμου, συναντάται στην ελληνική βιβλιογραφία με τον όρο “πόλεμος διά αντιπροσώπων”. Ουσιαστικά οι δύο περιφερειακές δυνάμεις δοκιμάζονται σε διάφορες περιοχές του Μάγκρεμπ, του Μάσρεκ και του Σαχέλ, με στόχο την πολιτικοοικονομική επιρροή. Τα σημαντικότερα θέατρα που βλέπουμε τον ανταγωνισμό Ιράν-Σαουδικής Αραβίας είναι η Υεμένη, η Συρία, το Ιράκ, αλλά και η υποσαχάρια Αφρική.

 

*Ο Μηνάς Λυριστής είναι μεταπτυχιακός φοιτητής της Σχολής Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών

Share Button

Νίκος Νικολάου

Εδώ και εφτά χρόνια η υφήλιος έχει γίνει μάρτυρας της συριακής κρίσης. Ένα γεγονός που ξεκίνησε σαν διαμαρτυρία κατά του καθεστώτος, μετατράπηκε σε εμφύλιο πόλεμο και κατέληξε σε διεθνικό και εμφύλιο πόλεμο. Αν και είναι κυρίως απόρροια γεωπολιτκών συνθηκών και ανταγωνισμών  υπάρχει και άλλη μία πτυχή που δεν έχει εξεταστεί πλήρως: η περιβαλλοντική ασφάλεια. Συνέχεια ανάγνωση

Η κλιματική αλλαγή που εμφανίζεται κυρίως με την υπερθέρμανση του πλανήτη, το λιώσιμο των πάγων στους Πόλους και τα ακραία καιρικά φαινόμενα είναι ιδιαίτερα εμφανής κατά τον 21ο αιώνα στην Μεσόγειο. Στην Μέση Ανατολή, περιοχή με ημι-ερημικό γεωλογικό περιβάλλον και ιδίως στην Συρία που σημαντικό κομμάτι του εδάφους της καλύπτεται από έρημο (Συριακή έρημος) παρουσιάζεται ως επί το πλείστον με αύξηση της θερμοκρασίας που οδηγεί σε ξηρότητα του εδάφους και κατ’ επέκταση σε εντεινόμενη ξηρασία.

Η παρατεταμένη διάρκεια της ξηρασίας έπληξε την Συρία. Απο το 2006 έως και το 2011 παραμονές της «Αραβικής» Άνοιξης, η συριακή κοινωνία έπεσε θύμα της κλιματικής αλλαγής. Η έντονη ξηρασία είχε ως απόρροια την μείωση των υδάτινων πόρων, την καταστροφή μεγάλου μέρους των καλλιεργιών πλήττοντας την εγχώρια αγροτική πατραγωγή και αναγκαζοντας πολυάριθμες αγροτικές οικογένειες να καταφύγουν στα αστικά κέντρα στο δυτικό τμήμα της χώρας που γειτνιάζει με την θάλασσα και υπάρχουν λιμάνια. Η Συρία, δηλαδή, βίωσε μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα μία μαζική εσωτερική μετανάστευση (αστικοποίηση).

Η συγκέντρωση υπερβολικά μεγάλου αριθμού ανθρώπων στις  μεγάλες πόλεις, η ξηρασία, η παρουσία σε κάποια τμήματα στης συριακής επικράτειας στρατοπέδων Ιρακινών προσφύγων και η ανικανότητα ή η υποτίμηση από πλευράς της κυβέρνησης Άσσαντ να αντιμετωπίσει το φαινόμενο και να εφαρμόσει μία περιβαλλοντικά φιλική πολιτική υποβάθμισαν την ποιότητα ζωής στα αστικά κέντρα, μεγάλο μέρος της επαρχίας ερημώθηκε και η ζήτηση για τρόφιμα και λοιπά  αγαθά αυξήθηκε κατακόρυφα. Δεν είναι τυχαίο που η συριακή κυβέρνηση αύξησε την εισαγωγή σιταριού αν και παρήγαγε μεγάλες ποσότητες από αυτό το προϊόν για να ανταπεξέλθει στις ολοένα και επείγουσες ανάγκες.

Όμως, οι πολιτικές αυτές μικρό είχαν όφελος. Απο το 2011 και έπειτα τα επίπεδα φτώχιας στην συριακή κοινωνία είχαν αυξηθεί. Παράλληλα, οι τιμές των τροφίμων παγκοσμίως αυξήθηκαν. Συνεπώς, ήταν ζήτημα χρόνου να ξεσηκωθούν οι Σύριοι επηρεαζόμενοι και από τους άλλους αραβικούς λαούς. Φυσικά, την δυσφορία αυτή εκμεταλλεύτηκαν τρίτοι παράγοντες και σε συνδυασμό με την κατασταλτική πολιτική του συριακού καθεστώτος, η Συρία κατέληξε ένα απέραντο πεδίο μάχης και ένα τεράστιο νεκροταφείο.

Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή έχει σχέση και με την μαζική κίνηση ανθρώπων από εκείνη την περιοχή προς την Ευρώπη. Οι Σύριοι αλλά και κάτοικοι άλλων χωρών της περιοχής μην μπορώντας να ανταπεξέλθουν στην ερημοποίηση του εδάφους και αντιλαμβανόμενοι ότι οι συνεχείς εχθροπραξίες έχουν εξαντλήσει όσους πόρους ήταν διαθέσιμοι για την επιβίωσή τους λαμβάνουν την απόφαση να μετακινηθούν σε άλλη περιοχή. Ως αποτέλεσμα, η αθρόα εισροή ανθρώπων σε ευρωπαϊκό και τουρκικό έδαφος δεν είναι συνέπεια μόνο των κατά τόπους συρράξεων αλλά και των περιβαλλοντικών αλλαγών.

Εν κατακλείδει, ο τομέας της περιβαλλοντικής ασφάλειας που αναδύεται από την κλματική αλλαγή είναι κρίσιμης σημασίας. Δεν ήταν η μόνη αιτία για την συριακή κρίση. Όμως, την υποβοήθησε και συνέβαλε σε ό,τι βιώνει σήμερα η χώρα. Σε άλλες περιπτώσεις δύναται να προκαλέσει από μόνος του ανάφλεξη. Έτσι, οι κυβερνήσεις είναι αδήριτη ανάγκη να λάβουν μέτρα έτσι ώστε να κατοχυρώσουν στον μέγιστο βαθμό την ασφάλειά τους.

 

                         Λήφθηκαν πληροφορίες από τις παρακάτω πηγές

Κέντρο για το Κλίμα και την Ασφάλεια www.climateandsecurity.org στο λήμμα για την Συρία.

Aled Jones, The Conversation, 26 January 2017, Food security: how drought and rising prices led to conflict in Syria, https://theconversation.com/food-security-how-drought-and-rising-prices-led-to-conflict-in-syria-71539 ( πρόσβαση στις 3 Δεκεμβρίου 2017).

Aryn Baker, Time, 07 September 2015, How climate change is behind the surge of migrants to Europe, http://time.com/4024210/climate-change-migrants/ (πρόσβαση στις 3 Δεκεμβρίου 2017).

Mark Fischetti, Scientific American, 02 March 2015, Climate change hastened Syria’s civil war, https://www.scientificamerican.com/article/climate-change-hastened-the-syrian-war/ (πρόσβαση στις 3 Δεκεμβρίου 2017).

Damian Carrington, TheGuardian, 01 December 2016, Climate change will stir «unimaginable» refugee crisis, says military, https://www.theguardian.com/environment/2016/dec/01/climate-change-trigger-unimaginable-refugee-crisis-senior-military (πρόσβαση στις 3 Δεκεμβρίου 2017).

Ingrid Boas, European Commission, 2016, Climate change and migration: the case of Syria, https://ec.europa.eu/research/conferences/2016/migration-challenge/pdf/migration_conf-i_boas.pdf (πρόσβαση στις 3 Δεκεμβρίου 2017).

 

Share Button

Χριστίνα-Μαρία Καπενεκάκη

Προσεγγίζοντας  τη διαδικασία συμφιλίωσης μεταξύ της Fatah και της Hamas, θα χρειαστεί μία σύντομη αναδρομή που θα δώσει φως στη μετέπειτα εξελικτική πορεία των πραγμάτων στο υποσύστημα της Παλαιστίνης. Το 2012, υπογράφεται η Συμφωνία συμφιλίωσης στο Κάιρο μεταξύ της Παλαιστινιακής  Εθνικής Αρχής , ουσιαστικά της Fatah και της Hamas, φιλοδοξώντας να αρθεί  η αδιάκοπη από το 2007 εμφύλια διαμάχη μεταξύ των εν λόγω πολιτικών μονάδων. Συνέχεια ανάγνωση

Από την εμφύλια σύγκρουση του 2007, η Fatah δραστηριοποιείται και ελέγχει τη Δυτική όχθη, στην οποία το Ισραήλ τείνει να επεκτείνει την εγκατάσταση παράνομων οικισμών και η Hamas περιορίζεται στην άσκηση του de facto πολιτικού ελέγχου της Γάζας.  Στην πραγματικότητα αυτό που υπόσχεται η τήρηση των συμφωνηθέντων δεσμεύει τη Hamas να εγκαταλείψει τον πολιτικό και στρατιωτικό έλεγχο στη Λωρίδα της Γάζας, μεταφέροντας την στη Fatah. Ως αντάλλαγμα  η Fatah θα  έπαυε οριστικά τον υφιστάμενο στη Hamas οικονομικό αποκλεισμό και την επιβεβλημένη διακοπή της ηλεκτροδότησης,  τη στιγμή που η τελευταία ήδη πλήττεται από τον Ισραηλινό αποκλεισμό δια θαλάσσης, αέρος και ξηράς. Μόνο πέντε χρόνια αργότερα, η συμφωνία τίθεται σε εφαρμογή, οπότε και η Hamas τον Οκτώβριο του 2017 παραχωρεί τον πολιτικό έλεγχο της Γάζας στη Fatah.

Tί σημαίνει για την Fatah η μεταφορά πολιτικού ελέγχου και κατά πόσο αλλάζει η καθεστηκυία τάξη στο εσωτερικό της Παλαιστίνης;

Εκ των πραγμάτων η Hamas απελευθερωμένη από τον εσωτερικό αποκλεισμό που της επέβαλε η Fatah, ευνοείται εξοικονομώντας χρόνο για την ανασύστασή της. Ταυτόχρονα, η Αίγυπτος ανοίγει το πέρασμα Rafah απ’ όπου μεγάλο μέρος του Παλαιστινιακού πληθυσμού δραπετεύει λόγω της κρίσης. Αυτό για τη Hamas μπορεί να αποδειχθεί σαν ένα ακόμη πλεονέκτημα για τις σχέσεις της με Αίγυπτο, τη δικής της τροφοδότηση και τη διάχυση όπλων. Όσον αφορά στο όφελος που αποδίδεται σ τη Fatah οι συνθήκες  καθίστανται περισσότερο δυσδιάκριτες. De jure: νομικά ή ακόμη καλύτερα θεωρητικά απέκτησε τον πολιτικό έλεγχο της Γάζας και σύμφωνα με τις τρέχουσες εξελίξεις εποφθαλμιά και τον αντίστοιχο στρατιωτικό. Πρακτικά καθίσταται δύσκολο, πρώτον λόγω απόστασης και δεύτερον γιατί η Fatah βρίσκεται αποδυναμωμένη για να καταφέρει να υπηρετήσει πόσο μάλλον να διατηρήσει τον συγκεκριμένο αντικειμενικό της σκοπό. Αυτή ακριβώς η αποδυνάμωση της είναι και ο λόγος για τον οποίο  χρειάζεται την εσωτερική νομιμοποίηση του λαού που υπέφερε λόγω των διπλών αποκλεισμών.  Εν ολίγοις, η διαχείριση της Γάζας παραμένει υπό τους κόλπους της Hamas η οποία δεν φαίνεται να παραδίδει τόσο εύκολα τον οπλισμός της. Αμέσως επόμενο ερώτημα που εγείρεται είναι το κατά πόσο η τρέχουσα επαναπροσέγγιση της Hamas- Fatah πρόκειται να καρποφορήσει ή θα παραμείνει στάσιμη για μία ακόμη φορά. Ακόμη και για έναν  παρατηρητή των εξελίξεων οι επαναλαμβανόμενες συζητήσεις και επαναδιαπραγματεύσεις μοιάζουν εικονικές καθώς κράτος δεν δημιουργείται αντιθέτως αναδύεται στην επιφάνεια ένα παίγνιο εξουσίας.

Σε ένα πιο ευρύ πεδίο θα συμπεριλαμβανόταν και η στάση του Ισραήλ. Το Ισραήλ είχε θέσει στο παρελθόν κάποιους όρους για την υποθετικά επερχόμενη αναγνώριση του Κράτους της Παλαιστίνης. Όπως αναφέρει ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Benjamin Netanyahu, αρνούμενος τη συμφιλίωση της Παλαιστινιακής Αρχής με τη Hamas, «Οποιαδήποτε Παλαιστινιακή κυβέρνηση πρέπει να καταγγείλει τη βία, απαιτώντας τον αφοπλισμό της  Hamas».Το Ισραήλ έχει προβεί στη κατασκευή υπογείων φραγμάτων και υπερυψωμένων τειχών γύρω από τη Γάζα αποσκοπώντας στην αναχαίτιση βίαιων, βομβιστικών ή άλλων βομβαρδιστικών επιθέσεων από  μέρους της Hamas. Εν προκειμένω το Ισραήλ εκμεταλλεύεται τις διαμάχες εντός του αραβικού κόσμου, δηλαδή τα Proxy wars και τους αντίστοιχους πολέμους σε Ιράκ, Συρία και Υεμένη και δεν φαίνεται εν πολλοίς  να θορυβείται για τα παλαιστινιακά ζητήματα. Το προαναφερθέν επιβεβαιώνεται αν αναλογιστεί κανείς το στρατιωτικό χάσμα μεταξύ του Ισραήλ και της Παλαιστίνης παρόλο που η τελευταία τουλάχιστον de jure αναγνωρίζεται ως κράτος από τα δύο τρίτα των κρατών-μελών στα  πλαίσια των Ηνωμένων Εθνών. Μεταφέροντας το Παλαιστινιακό στη σκακιέρα του ευρύτερου υποσυστήματος της μέσης ανατολής, θα μπορούσε με επιφύλαξη να διατυπωθεί πως η αστάθεια στο πεδίο των Ισραηλινών-Παλαιστινιακών σχέσεων θα μπορούσε να αξιοποιηθεί στα πλαίσια των Proxy wars μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν, εκτός κι αν μακροπρόθεσμος στόχος τεθεί η περικύκλωση του Ισραήλ. Ανακεφαλαιώνοντας, διερωτάται εύλογα κανείς τι αναμένεται να προκύψει από την επαναπροσέγγιση των Fatah-Hamas τη στιγμή που στο παρελθόν έχουν ήδη εξαντληθεί οι αγώνες, οι διαμαρτυρίες, οι διαπραγματεύσεις και οι ένοπλες συγκρούσεις ως μέσα για την εδραίωση ενός de facto ανεξάρτητου κράτους. Θα αποδώσει καρπούς για τους Παλαιστίνιους ή θα οδηγήσει σε μία τρίτη Intifada;

Share Button

Γιώργος Φράγκος
Ερευνητής – Κέντρο Ανατολικών Σπουδών Πάντειο Πανεπιστήμιο
Οι τρομοκρατικές επιθέσεις που έγιναν στην Ευρώπη τα τελευταία έτη έχουν δημιουργήσει ένα κλίμα γενικευμένου τρόμου και ξενοφοβίας. Αυτό το κλίμα έχει σαν αποτέλεσμα την δημιουργία μιας «αμοιβαίας ριζοσπαστικοποίησης», επίσης γνωστή και σαν «σωρευτικός εξτρεμισμός». Η αμοιβαία ριζοσπαστικοποίηση είναι όταν ακροδεξιές ομάδες και οργανώσεις εξτρεμιστών ισλαμιστών «τρέφονται» η μια από την άλλη, δηλαδή όταν χρησιμοποιούν η μια τις δράσεις της άλλης προκειμένου να στηρίξουν την επιχειρηματολογία τους έχοντας σαν αποτέλεσμα την κλιμάκωση της βίας ενάντια σε αυτό που κάθε ομάδα αντιλαμβάνεται σαν το «άλλο». Συνέχεια ανάγνωση

Μπορούμε να αντιληφθούμε καλύτερα την αμοιβαία ριζοσπαστικοποίηση όταν εξετάζουμε τη στάση της κάθε ομάδας απέναντι στους πρόσφυγες. Και οι ισλαμιστικές εξτρεμιστικές ομάδες και οι ακροδεξιές επωφελούνται από τη θεωρία πως «οι πρόσφυγες είναι τρομοκράτες». Για τους ισλαμιστές εξτρεμιστές, οι πρόσφυγες είναι προδότες επειδή φεύγουν από μια μουσουλμανική χώρα ή το ISIS, γενικότερα από την «Dar al-Islam» (μουσουλμανικές επικράτειες) για να ξεφύγουν στην «Dar Al-kufr» ή «γη των απίστων». Το Ισλαμικό Κράτος υποστηρίζει την τιμωρία και την κακοποίηση των προδοτών που έχουν εγκαταλείψει το «χαλιφάτο». Τυχόν πρόσφυγες παγιδευμένοι σε χώρες υποδοχής και εξαντλημένοι από του πολιτικούς θεσμούς που αδυνατούν να τους προστατεύσουν, αξίζουν αυτήν την μεταχείριση σύμφωνα με τους εξτρεμιστές.
Από την άλλη πλευρά οι ακροδεξιές ομάδες χρησιμοποιούν το προπαγανδιστικό υλικό του ISIS, το οποίο μπορεί να απεικονίζει παιδιά να διαπράττουν αποκεφαλισμούς ή γυναίκες που κακοποιούνται, για να δικαιολογήσει γιατί όλοι οι πρόσφυγες ανεξαιρέτως δεν είναι ευπρόσδεκτοι και πρέπει να τους εκδιώκουμε. Οι συνέπειες της δράσης αυτής είναι η δημιουργία ενός κλίματος Ισλαμοφοβίας και ρατσισμού στην Ευρώπη. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε βίαιες διαμαρτυρίες κατά μεταναστών και προσφύγων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η επίθεση σε ισλαμικό κέντρο στη Ζυρίχη στις 19 Δεκεμβρίου του 2016, το οποίο ήρθε λίγο μετά την επίθεση στο Βερολίνο. Αυτόπτες μάρτυρες ανέφεραν ότι ο δράστης φώναξε για εκείνους που ήταν μέσα «να πάνε από εκεί που ήρθαν» πριν ξεκινήσει να πυροβολεί. Επιπροσθέτως, κάθε πράξη βίας κατά των προσφύγων από ακροδεξιές ομάδες, χρησιμοποιείται από εξτρεμιστές ισλαμιστές ως επιχείρημα για όποιους φύγουν από το «χαλιφάτο» ότι δεν θα έχουν την προστασία που ελπίζουν από τις χώρες της Δύσης. Αυτό ενισχύει τα επικοινωνιακά εργαλεία των εξτρεμιστών εκατέρωθεν, προκειμένου να προωθήσουν την ιδεολογία τους. Και στις δύο περιπτώσεις, οι πρόσφυγες συνδέονται ή κατηγορούνται για εγκλήματα που δεν έχουν διαπράξει.
Σημαίνοντα ρόλο σε αυτή την κατάσταση έχει και η σύγχρονη μορφή τρομοκρατίας, η τρομοκρατία των «μοναχικών λύκων» με μικρής κλίμακας αλλά μεγάλης συχνότητας τρομοκρατικά χτυπήματα «τυφλής βίας». Αυτού του είδους η τρομοκρατία μπορεί να μην έχει πολλούς νεκρούς και περίπλοκο σχεδιασμό όπως οι τρομοκρατικές επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους το 2001 και στο μετρό της Μαδρίτης το 2004, αλλά αυτό που την κάνει πρωτόγνωρη για τα ευρωπαϊκά δεδομένα και ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι η συχνότητα και η χαμηλή δυσκολία οργάνωσης των επιθέσεων. Συχνές μικρές επιθέσεις, χωρίς την δυνατότητα καταστολής, σε ολόκληρη την Ευρώπη είναι αυτό που μπορεί πυροδοτήσει την έξαρση της ξενοφοβίας, διότι πλέον θα είναι καθημερινός φόβος για τον μέσο Ευρωπαίο μια τρομοκρατική επίθεση εξτρεμιστών μουσουλμάνων.
Στην περίπτωση της ριζοσπαστικοποίησης, η πρόληψη είναι αποτελεσματικότερη από τη καταστολή. Είναι σημαντικό να προστατευτούν τα νεαρής ηλικίας (και πιο ευάλωτα) άτομα από την ακραία ισλαμιστική ρητορική. Για να γίνει αυτό, πρέπει να αντιμετωπιστούν οι πυρήνες ισλαμιστικού εξτρεμισμού σε ολόκληρη την Ευρώπη και να αμβλυνθεί η κοινωνική περιθωριοποίηση και η οικονομική εξαθλίωση που βιώνουν οι πρόσφυγες και οι μετανάστες. Για τους νεαρούς πρόσφυγες, οι προσπάθειες πρέπει να επικεντρωθούν στην αντιμετώπιση των δικτύων παράνομης διακίνησης, τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν για την ριζοσπαστικοποίηση ανηλίκων. Ακόμα πρέπει να υπάρχει εκπαιδευτικό υλικό και προσωπικό για να διδάξει στους πρόσφυγες πώς να αντιταχθούν στις εξτρεμιστικές ιδέες (παρόμοια τακτική έχει ακολουθηθεί στην Τυνησία). Επίσης καλό θα ήταν να δημιουργηθούν δίαυλοι επικοινωνίας, σε κάθε κοινότητα που δέχεται πρόσφυγες ή μετανάστες, όπου τα παράπονα και οι ανησυχίες μπορούν να εκφράζονται με έναν δημόσιο και μη εχθρικό τρόπο. Διότι μόνο μέσω της επικοινωνίας (χωρίς αποκλεισμούς) μπορούν να επισημανθούν οι ομοιότητες μεταξύ των προσφύγων και των κοινωνιών υποδοχής τους ώστε να γίνει πιο ομαλή η συμβίωση τους.