για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική

ΗΠΑ

Share Button

hi-bc-130619-vancouver-trump-donald-2Ο εκλεγμένος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών,Donald J.Trump καλείται να διευθετήσει το ζήτημα των αντικρουόμενων συμφερόντων,που έχει προκύψει.
Πόσο δύσκολο θα είναι για τον Trump να αποστασιοποιηθεί από τις επιχειρήσεις και τα χρήματά του και να βάλει σε προτεραιότητα τα συμφέροντα της αμερικανικής κοινωνίας;
O Donald J.Trump προς έκπληξη αρκετών την 8η Νοεμβρίου κατόρθωσε να συμπληρώσει τον μαγικό αριθμό των απαιτούμενων εκλεκτόρων,που τον οδηγούν άμεσα στον Λευκό Οίκο για μία τετραετία. Παρόλο που κέρδισε με διαφορά το εκλεκτορικό κολλέγιο,η διαφορά στην λαϊκή ψήφο με την αντίπαλό του, Hillary Clinton,φαίνεται να σχηματίζεται περίπου στις 2,5-3 εκατομμύρια ψήφους υπέρ της.Το γεγονός αυτό τον καθιστά και τον Πρόεδρο με την μεγαλύτερη διαφορά ψήφων κατά του στην αμερικανική ιστορία.Επιπρόσθετα, δεν παύει να είναι ο πλουσιότερος και γηραιότερος των Προέδρων. Συνέχεια ανάγνωση

Όλοι ή καλύτερα σχεδόν όλοι εμείναν έκπληκτοι με την θριαμβευτική του επικράτηση,ενώ για αρκετές ημέρες μετά από την εκλογή του ακολούθησαν σφοδρές διαδηλώσεις κατά του εκλογικού αποτελέσματος.Αν όμως κάποιος μπορούσε να διαβάσει τον γενικότερο, παγκόσμιο παλμό εξελίξεων της διεθνούς κοινότητας,θα έπρεπε να είναι και εν μέρει προετοιμασμένος για την προεδρία Trump. Σε τέτοιες περιπτώσεις ακραίων αντιδράσεων συνίσταται συνήθως η εξάλειψη των εκφράσεων αυτών με σκοπό να δημιουργηθεί έδαφος εύφορο για να καρποφορήσει η νέα πολιτική τάξη πραγμάτων που σταδιακά εγκαθιδρύεται.
Η δυσαρέσκεια του αμερικανικού λαού με το πολιτικό κατεστημένο ήταν εμφανής. Αντί λοιπόν να εκλέξει μία γυναίκα,η οποία πρωταγωνιστεί στο πολιτικό προσκήνιο και παρασκήνιο των Η.Π.Α από την δεκαετία του ’70 και διαθέτει δίχως αμφιβολία την κατάλληλη εμπειρία τόσο ως γερουσιαστής της Νέας Υόρκης όσο και ως επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας,επέλεξε την ανατροπή.Έναν άνθρωπο αρκετά αμφιλεγόμενο,δίχως πολιτική προϋπηρεσία,ο οποίος έκανε λόγο για ξερίζωμα της καθεστηκυίας, πολιτικής τάξης ,που ευθύνεται για τα δεινά των Αμερικανών τα τελευταία 60 χρόνια.
Μέσα σε όλα τα ζητήματα που ακούστηκαν,ένα προκάλεσε ιδιαίτερη εντύπωση και μάλιστα με βρήκε σύμφωνο η πλειοψηφία των εκφραζόμενων απόψεων.Τι θα κάνει ο Trump με τις επιχειρήσεις του;Πολλοί αναρωτιούνται για το εάν ξένες κυβερνήσεις θα έχουν την δυνατότητα είτε άμεσα είτε έμμεσα μέσω πολυεθνικών εταιρειών να ασκούν επιρροή στην αμερικανική πολιτική για τα επόμενα τέσσερα χρόνια λόγω των επαφών τους με τις επιχειρήσεις Trump.
Τα ερωτήματα εύλογα.Μάλιστα τα ερωτήματα αυτά δεν φαίνεται να διαφέρουν με αυτά που εξέφραζε ο ίδιος ο Trump σχετικά με τις επαφές της Clinton με ξένες κυβερνήσεις μέσω του Ιδρύματος της οικογενείας.Αναπόσπαστο μέρος της επιχειρηματολογικής φαρέτρας του ήταν τα αντικρουόμενα συμφέροντα μεταξύ Ιδρύματος και πιθανής Προεδρίας Clinton. Δε δίσταζε βέβαια να αναφερθεί και στα e-mails [1],που είχαν διαρρεύσει μέσω WikiLeaks,τα οποία αναδείκνυαν την υψηλή χρηματοδότηση του Ιδρύματος από τις ξένες κυβερνήσεις του Κατάρ και της Σαουδικής Αραβίας όσο η Clinton βρισκόταν στο State Department [2] .Στην περίπτωση Clinton ο ρεπουμπλικάνος υποψήφιος ήταν αδυσώπητος.Όμοια θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί τώρα και εκείνος σχετικά με τον όμιλο του.Εκτιμάται,ότι ο Όμιλος θα σημειώσει αξιοπρόσεχτη ακμή και θα αποτελέσει πόλο έλξης για ξένους επενδυτές,των οποίων ο απώτερος σκοπός θα είναι μέσω των κεφαλαίων τους να εμπλακούν στην άσκηση της πολιτικής από την κυβέρνηση Trump προς όφελος των ιδίων.Ίσως βέβαια και όχι.
Τα συμφέροντα που πηγάζουν από την Προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής είναι αρκετά.Στην περίπτωση του εκλεγμένου Προέδρου Donald Trump τα αντικρουόμενα συμφέροντα διακρίνεται,πως είναι ακόμη περισσότερα.Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 ο Trump δραστηριοποιείται στον τομέα του real estate.Πέρα όμως από τις κερδοφόρες επιχειρήσεις του Ομίλου Trump στο εσωτερικό των Η.Π.Α,πολλοί είναι οι δεσμοί του με έργα, κυβερνήσεις και πολυεθνικές ξένων κρατών.
Η διεξαγωγή ερευνών πάσης φύσεως κατά την διάρκεια κυρίως της προεκλογικής εκστρατείας οδηγεί σε ορισμένα συμπεράσματα,τα οποία τοποθετούν τις επιχειρήσεις του στο επίκεντρο του διεθνούς real estate.Τουλάχιστον 111 εταιρείες που φέρουν το όνομα του έχουν σημειώσει επιχειρηματική δραστηριότητα σε 18 χώρες και ευρύτερες περιοχές στην Νότια Αμερική,Ασία και Μέση Ανατολή.Μερικές από τις επιχειρήσεις αυτές ανήκουν είτε εξολοκλήρου στον Trump είτε συμμετέχει σε αυτές ως συνέταιρος ,όπως διάφορα γήπεδα γκολφ στην Σκωτία και την Ιρλανδία.Πολλά από τα υπόλοιπα συμφέροντά του σχετίζονται με συμφωνίες αδειοδότησης .Συγκεκριμένα αυτό παρατηρείται στις περιπτώσεις που τοπικοί επιχειρηματίες πληρώνουν (ενοικιάζουν κατά κάποιο τρόπο) για να χρησιμοποιούν το όνομα Trump.Μεταξύ αυτών χαρακτηριστικοί είναι ο Πύργος Trump στην Μομβάη, ο Πύργος Trump Πούντα Ντελ ΄Εστε στις ακτές της Ουρουγουάης, καθώς και ο διπλός Πύργος Trump στην Κωνσταντινούπολη.
Αξιοσημείωτο ωστόσο είναι όχι μόνο το γεγονός ότι οι προαναφερθείσες επιχειρήσεις έχουν αποδώσει τα μέγιστα, αλλά, ότι η αυτοκρατορία του Ομίλου Trump βρίσκεται στην ακμή της και εξαπλώνεται ταχύτατα. Η εταιρεία προσέθεσε κατά την διάρκεια της χρονιάς 3 νέες ξενοδοχειακές μονάδες στην Ουάσινγκτον DC,στον Καναδά και στον Παναμά, ενώ ταυτόχρονα αναζητά εύφορο έδαφος για ξενοδοχειακές επενδύσεις στην Δομινικανή Δημοκρατία, στο Λονδίνο,στην Φρανκφούρτη, στο Μόναχο, στο Άμστερνταμ και στο Τελ Αβίβ. Στην Ασία ένα ξενοδοχείο και ένα σύμπλεγμα κατοικιών στο Μπαλί της Ινδονησίας βρίσκονται υπό κατασκευή.Ακόμη δεν πρέπει να αγνοηθούν και οι επιχειρηματικές πρωτοβουλίες του στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας, στο Ντουμπάι και στην πρωτεύουσα του Αζερμπαϊτζάν, στο Μπακού.
Εξαιρετικά στενές επαφές,όπως διαφαίνεται και παραπάνω,διατηρεί ο Trump με την Τουρκία μέσω κυρίως της επιχειρηματικής του ιδιότητας.Αναλυτικότερα ο Όμιλος Trump τα τελευταία χρόνια έχει αναπτύξει στενότατους δεσμούς με τον Όμιλο Dogan στην γειτονική μας χώρα.Ο Όμιλος Dogan καθίσταται ενεργός στον τομέα του πετρελαίου,των αγοροπωλησιών ακινήτων και των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης.Κάνοντας χρήση του ονόματος Trump η εταιρεία αυτή προχώρησε στην ανέγερση του διπλού Πύργου στην καρδιά της Κωνσταντινούπολης,στην πολυσύχναστη εμπορική περιοχή του Σισλί.Οι πύργοι αυτοί στεγάζουν 40 ορόφους με γραφεία και πολυτελή διαμερίσματα.Μάλιστα ο Trump συνοδευόμενος από την κόρη του Ivanka,επισκέφτηκε τον Πύργο μία μέρα αφότου τον είχε επισκεπτεί και ο τότε Πρωθυπουργός,νυν Πρόεδρος της Τουρκίας, Recep Tayyip Erdoğan το 2012.Επιπλέον ο τηλεοπτικός σταθμός που ανήκει στις επιχειρήσεις Dogan αποτέλεσε τον δίαυλο επικοινωνίας του Erdoğan με το κοινό κατά την διάρκεια του αποτυχημένου πραξικοπήματος του περασμένου Ιούλη.Μάλιστα το γεγονός αυτό προκαλεί εντύπωση μιας και την ίδια χρονιά αρκετοί από τους επικεφαλείς του σταθμού είχαν κατηγορηθεί για φοροδιαφυγή.Εικοτολογείται,πως οι κατηγορίες αυτές ήταν το αποτέλεσμα της αντικυβερνητικής πολιτικής που ακολουθούσαν τα μέσα του Ομίλου Dogan.Από το τέλος όμως του αποτυχημένου πραξικοπήματος και έπειτα,ο Όμιλος ακολουθεί πορεία φιλοκυβερνητική,ασκώντας μάλιστα έντονη κριτική στον κληρικό Fethullah Gülen,τον οποίο και παρουσιάζουν ως υπαίτιο και υποκινητή του πραξικοπήματος.Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί,ότι πάγιο αίτημα της Τουρκίας εδώ και έναν χρόνο προς τις Η.Π.Α είναι η έκδοση του Gülen ,ο οποίος τα τελευταία 20 χρόνια περίπου διαμένει στην Pennsylvania.Απ’ότι φαίνεται ο Trump θα κληθεί ως Πρόεδρος των Η.Π.Α να αντιμετωπίσει το ζήτημα αυτό,στο οποίο η Τουρκία εμφανίζεται να είναι ανένδοτη.Ο Trump σύμφωνα με πληροφορίες κατά την διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας δε δίστασε να παραδεχτεί την ύπαρξη αντικρουόμενων συμφερόντων στην Τουρκία και έσπευσε να διαβεβαιώσει,ότι το όνομα του θα βγει από τον Διπλό Πύργο της Κωνσταντινούπολης.
Θα αναρωτηθεί κανείς πώς τίθεται ζήτημα συγκρουόμενων συμφερόντων από την στιγμή που υπάρχει νομοθέσια.Δε ρυθμίζει ο ίδιος ο νόμος τέτοιες περιπτώσεις;Για την ιστορία λοιπόν εξαίρεται το γεγονός ότι παραδοσιακά οι Πρόεδροι εξαιρούνται από τους σχετικούς νόμους,οι οποίοι εφαρμόζονται κανονικά για τα υπόλοιπα μέλη της κυβέρνησης.Η εξαίρεση αυτή χρονολογείται από τις πρώτες μέρες την ίδρυσης του αμερικανικού κράτους,οπότε και ο εκάστοτε Πρόεδρος ήταν συνήθως πλούσιοι ιδιοκτήτες γης και σκλάβων.Οι Ιδρυτικοί Πατέρες των Η.Π.Α γνώριζαν ότι οι περιουσίες του θα περιορίζονταν λόγω της νομοθεσίας από την στιγμή που ανελάμβαναν τα καθήκοντά τους.Αντί λοιπόν να ωθήσουν με την νομοθεσία έναν Πρόεδρο να πουλήσει τα περιουσιακά του στοιχεία ή να αναμειχθεί σε μία εντόνως μπερδεμένη κατάσταση,αποφάσισαν να τον εξαιρέσουν.<Από την στιγμή που βρίσκεται κανείς στην θέση του Προέδρου των Η.Π.Α συνεπάγεται ότι διακρίνεται από την μεγαλύτερη συνέπεια από τον οποιονδήποτε στον πλανήτη.Για τον λόγο αυτό το Κογκρέσο αποφάσισε να μη περιορίσει τις ενέργειες του Προέδρου λόγω αντικρουόμενων συμφερόντων,οικονομικών ή προσωπικών>,αναφέρει χαρακτηριστικά ο Norman Eisen,πρώην σύμβουλος δεοντολογίας του Προέδρου Obama.Συνεπώς η αρχή αυτή έχει επιβιώσει μέχρι και σήμερα.
Το ζήτημα παρόλ’αυτά εξακολουθεί να υφίσταται και βέβαια δεν πρέπει να αγνοηθεί και η δεοντολογική φύση του προβλήματος.Πώς μπορεί ο μέσος Αμερικανός να είναι σίγουρος ότι ο Πρόεδρός του κινείται και ελίσσεται σε συμφωνία με τα δικά του συμφέροντα και όχι λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντα μίας μεγάλης εταιρείας ή μίας ξένης κυβέρνησης.Από την πλευρά τους ξένες κυβερνήσεις σε περιοχές όπως η Ασία,η Λατινική Αμερική και η Μέση Ανατολή γνωρίζουμε ότι είναι άμεσα συνυφασμένες με τους μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους της εκάστοτε χώρας,καθώς τα συμφέροντά τους είναι τοποθετημένα σε γραμμές παράλληλες.Ο Reince Priebus,ο οποίος θα αναλάβει τα καθήκοντα του προσωπάρχη του Λευκού Οίκου στην προεδρία του Donald Trump,τόνισε ότι οι Αμερικανοί δε πρέπει να ανησυχούν για το ενδεχόμενο ύποπτων συναλλαγών (pay-to-play schemes)στη διακυβέρνηση του Trump.Ποιές είναι ωστόσο οι πιθανές προτάσεις που θα συμβάλλουν στην επίλυση του θέματος αυτού.
Πρώτα απ’όλα η προφανής λύση θα ήταν ο Trump να αναγνώριζε το προφανέστατο πρόβλημα που συναντάται,να υποβάλλει την παραίτησή του και να παραδώσει την Προεδρία στον Αντιπρόεδρο του Mike Pence.Το σενάριο αυτό χαρακτηρίζεται ουτοπικό για έναν άνθρωπο με την ιδιοσυγκρασία του Trump,αν και πρακτικά θα έλυνε το πρόβλημα που ταλανίζει,πριν ακόμα επιβεβαιωθεί η εκλογή του τα μέσα.
Το πιθανότερο σενάριο είναι και αυτό που ακούγεται πιο έντονα.Ο Trump ακόμα και κατά την διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας ισχυριζόταν ότι θα τοποθετήσει τα περιουσιακά του στοιχεία και τις επιχειρήσεις του σε ένα blind trust,το οποίο και θα διευθύνουν τα 3 του παιδία –Ivanka,Eric και Donald Jr- με την βοήθεια των έμπιστων συνεργατών του.Αυτή η λύση αν και φαινομενικά παρουσιάζει πλήρης,δεν είναι σε καμία των περιπτώσεων…Η θεμελιώδης προϋπόθεση για ένα blind trust είναι τα άτομα που θα το διαχειρίζονται να μην έχουν την παραμικρή σχέση οικονομικής φύσεως με τον ιδιοκτήτη της εταιρείας.Στο παρελθόν Πρόεδροι όπως ο Ronald Reagan,ο George H.W. Bush,ο Bill Clinton και ο George W. Bush τοποθέτησαν τα κεφάλαιά τους σε πραγματικά blind trusts αποφεύγοντας την οποιαδήποτε διένεξη μεταξύ προεδρίας και λοιπών,εξωτερικών δραστηριοτήτων [3] .Πέρα από αυτά θύελλα αντιδράσεων έχει ξεσπάσει στους πολιτικούς κύκλους της Ουάσιγκτον,διότι στις περισσότερες συναντήσεις του Trump είτε με την ομάδα μετάβασης,είτε με ξένους αρχηγούς κρατών, δίπλα του είναι σταθερά η κόρη του,Ivanka.Μάλιστα πολλές φορές λέγεται,ότι τον συμβουλεύει σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και ,ότι η επιρροή που του ασκεί είναι σημαντικότατη.Χαρακτηριστικές ήταν οι φωτογραφίες,στις οποίες η Ivanka Trump συνοδευόμενη από τον σύζυγό της,Jared Kushner -και αυτός με την σειρά του διεκδικεί μία θέση στον Λευκό Οίκο [4] -,παρευρέθηκαν με τον κύριο Trump στην πρώτη του συνάντηση με ηγέτη ξένου κράτους και συγκεκριμένα με τον Πρωθυπουργό της Ιαπωνίας,κύριο Sinzo Abe. Συνεπώς θεωρείται αυτονόητο πως τα προσωπικά του,οικονομικά συμφέροντα είναι αλληλένδετα με εκείνα των παιδιών του.Καθίσταται αδύνατο μέσω της επιλογής αυτής να διαχωριστούν πλήρως για τον εκλεγμένο Πρόεδρο η εξέλιξη και η ανάπτυξη των επιχειρήσεων του με την άσκηση των καθηκόντων,που θα του αποδοθούν την 20η Ιανουαρίου.
Πολιτικοί αναλυτές,δημοσιογράφοι,καθώς και ακαδημαϊκοί συμφωνούν ότι τα συμφέροντα του Trump είναι αδύνατο να διαχωριστούν.Ειδικά εφόσον δεν υπάρχει νομολογία που να προβλέπει την διευθέτηση της κατάστασης,επαφίεται το ζήτημα στην κρίση του ίδιου και δευτερευόντως των συμβούλων του.Όπως έχει δηλώσει αρκετές φορές η λύση του < blind –non so blind-trust> θα είναι και η τελική του απόφαση.Μάλιστα είχε ανακοινώσει μέσω του προσωπικού του λογαριασμού στο Twitter,ότι στις 15 Δεκεμβρίου θα πραγματοποιήσει συνέντευξη τύπου για να ανακοινώσει τις αποφάσεις σχετικά με το προκείμενο θέμα.Λίγο πριν την ημέρα αυτή όμως ανακοινώθηκε η αναβολή της και η μεταφορά της για τον επόμενο μήνα λίγο νωρίτερα από την ορκωμοσία του στις 20 Ιανουαρίου.Η ξαφνική αυτή αλλαγή και το γεγονός,ότι ένα ζήτημα υψίστης σημασίας,όπως αυτό,καθυστερεί να διευθετηθεί,προκαλούν εύλογο άγχος για την προεδρία Trump και για το κατά πόσο θα είναι συνεπής προς την ικανοποίηση των αναγκών του αμερικανικού λαού,ο οποίος φαίνεται τρομερά απογοητευμένος με το ηγεμονικό, πολιτικό κατεστημένο της χώρας,που σταδιακά παραπαίει.

Νικόλας Γονιδάκης, Ερευνητής ΚΑΝΣ

Share Button

Της Αγγελικής Χαραλαμποπούλου, Βοηθού Ερευνήτριας Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
Μετά από ουσιαστικά 37 χρόνια «κακών επαφών» μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών, οι σχέσεις τους φαίνονται να μπαίνουν σε ορθολογική τροχιά. Στις 17 Ιανουαρίου ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπάρακ Ομπάμα, ήρε τις κυρώσεις κατά του Ιράν μετά από 10 χρόνια, αλλάζοντας τη πολιτική του προκατόχου του, Τζόρτζ Μπούς, από “hard power” σε “softer”. iran_sumfonia

Ωστόσο, δε θα μπορούσε να παραληφθεί το χρονικό σημείο μιας τέτοιας επιλογής, όταν όλη η περιφέρεια βρίσκεται σε αναταραχή με κύριους παίκτες την Ισλαμιστική οργάνωση της Daesh, που προσπαθεί να δημιουργήσει ένα εξτρεμιστικά σουνιτικό Ισλαμικό Κράτος, και την αντίθεση όλου του σουνιτικού κοσμου –κι όσων τους στηρίζουν- εναντίον του Συριακού καθεστώτος Άσαντ.
Όπως αναλύει ο γνωστός καθηγητής του Χάρβαρντ, Τζόζεφ Νάι, στο βιβλίο του «Οι ηγεσίες που πρωτοπορούν», «Η δύναμη της εξουσίας – η ικανότητα να αλλάζεις αυτό που κάνουν οι άλλοι – μπορεί να στηριχτεί στον εξαναγκασμό ή στο δελεασμό. […] Σε πραγματικές συνθήκες, σκληρή και ήπια ισχύς συνδυάζονται, μερικές φορές με ένα μαλακό υπόστρωμα έλξης πάνω σε βασικές σχέσεις, οι οποίες εναπόκεινται στον εξαναγκασμό ή το χρηματισμό.»1 Όπως έχω υποστηρίξει και αλλού2 , η πολιτική διαιώνισης των συγκρούσεων στη περιφέρεια της Μέσης Ανατολής από τις ΗΠΑ ξεκινά από την έναρξη της Ιρανικής επανάστασης και τον Ιρανο-ιρακινό πόλεμο το 1980, που εξαιτίας αυτής ακριβώς της τακτικής κατέληξε να μαίνεται για 8 χρόνια.
Συνέχεια ανάγνωση

ΗΠΑ-ΙΡΑΝ
Η απαρχή των προβλημάτων μπορεί να εντοπιστεί στην απόφαση του Πρωθυπουργού του Ιραν, Μοχάμεντ Μουσαντέκ, το 1953 να εθνικοποιήσει το μερίδιο της Ιρανο-αγγλικής Πετρελαϊκής Εταιρείας, προκαλώντας τις αντιδράσεις της Αγγλίας με ακόλουθες κυρώσεις και εισαγωγικούς περιορισμούς στο ιρανικό πετρέλαιο. Ωστόσο, οι ΗΠΑ επί Προέδρου Τρούμαν διατηρούσαν πολύ καλές σχέσεις με τον Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί αλλά και με το πρωθυπουργό Μουσαντέκ. Πάρα ταύτα, η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών των ΗΠΑ επί προέδρου Αϊζενχάουερ οργάνωσε, με αγγλική συνεργασία, την διενέργεια πραξικοπήματος και στη συνέχεια τη φυλάκιση του πρωθυπουργού Μουσαντέκ.
Η ανασύσταση του ιρανικού καθεστώτος επί Παχλαβί, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην οικονομική και διπλωματική βοήθεια των ΗΠΑ, γεγονός που ενέτεινε το αντι-αμερικανικό και αντι-σεκουλαριστικό αίσθημα στον ιρανικό λαό. Η επανάσταση του 1979 ήταν η έκρηξη αυτού του αισθήματος εναντίον ενός «μονάρχη- αμερικανική μαριονέτα» και σήμανε την επιστροφή του Αγιατολάχ Χομεϊνί, ως ηγέτη με έντονα αντι-αμερικανικά αισθήματα και ισλαμιστική ιδεολογία, θέτοντας τα θεμέλια μιας σύγχρονης Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, με θεοκρατικό υπόβαθρο. Παρά την αρχική μετριοπάθεια των ΗΠΑ για διατήρηση καλών σχέσεων με το νέο επαναστατικό καθεστώς του Ιράν, η ομηρία των Αμερικανών διπλωματών στη πρεσβεία της Τεχεράνης για 444 μέρες, οδήγησε στη διακοπή κάθε σχέσης μεταξύ των 2 χωρών και στη συνέχεια την θέσπιση κυρώσεων. 3
Η απώλεια ενός τόσο σημαντικού συνεργάτη των ΗΠΑ οδήγησε στην αναζήτηση αντίβαρου στη περιφέρεια, το οποίο και βρήκαν στο γειτονικό Ιράκ επί διακυβέρνησης Σαντάμ Χουσεΐν.4 Η ακόλουθη εμπλοκή της Χεζμπολάχ –σιιτική ισλαμιστική οργάνωση- στις βομβιστικές επιθέσεις της πρεσβείας των ΗΠΑ και σε αμερικανικούς στρατώνες στη Βυρηττό, οδήγησε στη σύνδεση της οργάνωσης με το Ιράν, συμπεραίνοντας την ανάμειξη του κράτους σε όλες τις επιθέσεις της οργάνωσης εναντίον Αμερικανών. 5

ΗΠΑ-ΙΡΑΚ
Η ισορροπία της περιφέρειας μέσω φιλοδυτικών κυβερνήσεων στα αραβικά κράτη άρχισε να κλονίζεται περίπου μια δεκαετία πριν τον Ιρανο-ιρακινό πόλεμο. Η συμμαχία των Αραβικών κρατών – «Ενωμένη Αραβική Δημοκρατία»- υπό τον Πρόεδρο της Αιγύπτου Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ, κρατούσε μια ιδιότυπη ισορροπία στη περιοχή. Εντούτοις, παρά τις τυπικές διπλωματικές σχέσεις ΗΠΑ-Ιράκ καθ’όλη τη δεκαετία 1950, ο «Πόλεμος των εξι ημερών» το 1967, οδήγησε στη διακοπή αυτών. 6 Η ψυχροπολεμική κατάσταση είχε μεταφερθεί στη Μέση Ανατολή και οι ΗΠΑ έδειχναν ανήσυχες για ιρακινο-σοβιετική συνεργασία. Εξ’αυτού έπεισαν τον Σάχη του Ιράν να στηρίξει τους Κούρδους μαχητές της Πεσμεργκά ενάντια στην ιρακινή κυβέρνηση το 1972. Το ιρακινό κυβερνόν κόμμα Μπάαθ θεωρούσε πως οι ΗΠΑ προσπαθούσαν αρχικά να αποκαταστήσουν τις σχέσεις του Ισραήλ με τα αραβικά κράτη, και στη συνέχεια να φθείρουν την αραβική ενότητα. Υπό των φώς αυτών των απόψεων, ειδικά μετά την Ισραηλινο-αιγυπτιακή συμφωνία ειρήνης του 1979, το Ιράκ ανέλαβε ηγετικό ρόλο ανακοπής των αμερικανικών πρωτοβουλιών στην περιφέρεια. 7

Ιρανο-Ιρακινός πόλεμος 1980-88
Τα αίτια του πολέμου εντοπίζονται στην ιρακινή απογοήτευση –αρχής γενομένης το 1958 επί του εθνικιστή προέδρου Αμπντούλ Καρίμ Κασίμ- αναφορικά με τη κατοχή από το Ιράν της, πλούσιας σε πετρέλαιο, επαρχίας Κουζεστάν. Ο Κασίμ απέσυρε το Ιράκ από το Σύμφωνο της Βαγδάτης που είχε δημιουργηθεί το 1955 μετά από αμερικανικές πιέσεις και υποσχέσεις για οικονομική βοήθεια, ανοίγοντας διπλωματικές σχέσεις με τη Σοβιετική Ένωση και υιοθετώντας αδέσμευτη στάση.8 Ο Πρωθυπουργός του Ιράκ, Σαντάμ Χουσεΐν, μετά από μια δεκαετία προπαγάνδας για τα κυριαρχικά δικαιώματα του Ιράκ στην περιοχή – την αποκαλούσε Αραβιστάν- διέκοψε το 1971 διπλωματικές σχέσεις με το Ιράν, με αφορμή την απόσυρση των βρετανικών δυνάμεων από τα νησιά Abu Musa, Greater Tunb, και Lesser Tunb στο Περσικό Κόλπο στα οποία υποστήριζε ότι το Ιράκ είχε κυριαρχικά δικαιώματα. 9
Ως αντίδραση της αναθεωρητικής τάσης του Ιράκ, το Ιράν ξεκίνησε μια εκστρατεία υποστήριξης των Ιρακινών Κούρδων, με τη παροχή όπλων και βάσεων σε ιρανικό έδαφος.10 Ακολούθησαν παραμεθόριες συγκρούσεις με αναμενόμενες εκβάσεις, με το Ιράκ σαφώς στρατιωτικά κατώτερο του Ιράν. Αποτέλεσμα ήταν η Συμφωνία του Αλγερίου το 1975 μετά από υποχώρηση του εξουθενωμένου Ιράκ, κατά την οποία εγκατέλειψε αρκετά κυριαρχικά δικαιώματα με αντάλλαγμα τη παύση παροχής Ιρανικής –κατά συνέπεια και αμερικανικής- βοήθειας στους Ιρακινούς Κούρδους. 10 11 Παρά την υποτυπώδη βελτίωση των σχέσεων τους, ο Πρωθυπουργός Χουσεΐν δεν δέχτηκε ποτέ τη Συμφωνία του 1975 ως μόνιμη διευθέτηση της σύγκρουσης, αλλά ως μια ανακωχή ενόψει μιας καλύτερης ευκαιρίας. 12
Οι εντάσεις μεταξύ των δυο χωρών πυροδοτήθηκαν από την Ιρανική Επανάσταση και την εμφάνιση του Ιράν ως Παν-ισλαμική δύναμη, σε αντίθεση με τον Αραβικό εθνικισμό του Ιράκ. Ωστόσο, το Ιράκ καλωσόρισε την επανάσταση σαν ευκαιρία αποπομπής του Σάχη10 12 («ο εχθρός του εχθρού είναι φίλος»- Καουτίλια). Η επιστροφή –και κυριαρχία- του Χομεϊνί στο Ιράν, ενέτεινε τις εντάσεις, με τον τελευταίο να καλεί για Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράκ, θορυβώντας τον Σαντάμ. Η σεκουλαριστική διακυβέρνηση του Σαντάμ θεωρήθηκε ως κίνδυνος για τη Σιιτική κοινότητα του Ιράκ, δίνοντας πάτημα στον Χομεϊνί για αναζοπύρωση της έντασης. Η βασική επιδίωξη του Σαντάμ ήταν να διορθώσει το λάθος της Συμφωνίας του Αλγερίου και στη συνέχεια, καταλαμβάνοντας το Κουζεστάν, να ανακηρυχθεί σε περιφερειακό ηγεμόνα, αντικαθιστώντας την Αίγυπτο. 13 14

Ο ΞΕΝΟΣ ΠΑΡΑΓΩΝ
Κατά τα πρώτα χρόνια του πολέμου, οι ΗΠΑ δεν είχαν ιδιαίτερα στενές σχέσεις με κανένα από τα δυο κράτη λόγω της Ιρανικής Επανάστασης, της Ιρανικής Ομηρίας των διπλωματών, της συμμαχίας του Ιράκ με την ΕΣΣΔ και της εχθρότητας του με το Ισραήλ. Ωστόσο, τόσο οι ΗΠΑ όσο και η ΕΣΣΔ θεωρούσαν το Ιράκ ως αντισταθμιστική δύναμη του μετα-επαναστατικού Ιράν. Το αδιέξοδο αυτής της σύγκλισης συμφερόντων ήρθη όταν, μετά από απειλές από μέρους Σαντάμ προς το Κρεμλίνο για αναζήτηση άλλου προμηθευτή όπλων εάν δεν ικανοποιούντο τα αιτήματα του, η ΕΣΣΔ απέρριψε την ιρακινή συμμαχία προς χάριν μιας δυνητικής ιρανικής. Αυτό έδωσε την αφορμή στις ΗΠΑ το 1984, μετά την άρνηση του Χομεϊνί για λήξη του πολέμου το 1982, να αποκαταστήσουν διπλωματικές σχέσεις με το Ιράκ. Βασικός στόχος των ΗΠΑ ήταν να κρατήσουν μακριά το Ιράν από την ΕΣΣΔ αλλά και να προστατεύσουν τα υπόλοιπα κράτη του Κόλπου από την Ιρανική επεκτατικότητα. 15
Αποτέλεσμα αυτής της αλλαγής συμμαχιών ήταν η προμήθεια προς το Ιράκ τεχνολογικής, στρατιωτικής και κατασκοπευτικής βοήθειας. Καθοριστική ήταν και η προμήθεια από μέρους ΕΣΣΔ, Κίνας και Γαλλίας του μεγαλύτερου μέρους του στρατιωτικού εξοπλισμού του Ιράκ.
Το 1983 παρουσιάστηκε μια αναφορά στον Πρόεδρο Ρέιγκαν σχετικά με τον –τότε- 3ετή πόλεμο. Καθορίστηκε ότι υπήρχε μεγάλη πιθανότητα η σύγκρουση να εξαπλωθεί στη Σαουδική Αραβία και τα άλλα κράτη του Κόλπου, αλλά επίσης ότι οι ΗΠΑ είχαν μικρή ικανότητα να υπερασπιστούν την περιοχή. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση στην περιοχή θα προκαλούσε πολύ υψηλότερες τιμές πετρελαίου απειλώντας την εύθραυστη παγκόσμια ανάκαμψη που μόλις είχε αρχίσει να κερδίζει έδαφος.16 Τα συμπεράσματα ήταν τρία: πρώτα τα αποθέματα πετρελαίου απαιτείτο να αυξηθούν μεταξύ των μελών του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας και, εάν ήταν απαραίτητο, να απελευθερωθούν σε περίπτωση διαταραχής της αγοράς πετρελαίου. Δεύτερον, οι Ηνωμένες Πολιτείες έπρεπε να ενισχύσουν την ασφάλεια των φιλικών αραβικών κρατών στην περιοχή και, τρίτον, θα έπρεπε να τοποθετηθεί ένα εμπάργκο στις πωλήσεις στρατιωτικού εξοπλισμού στο Ιράν και το Ιράκ.
Κατά τα τελευταία χρόνια του πολέμου, η προσοχή των ΗΠΑ επικεντρώθηκε στην απομόνωση του Ιράν, καθώς και τη διατήρηση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Επέκριναν την εξόρυξη του Ιράν σε διεθνή ύδατα και επενέβησαν με καταστροφές πλατφόρμων πετρελαίου κινητοποιώντας μεγάλο μέρος του αμερικανικού Ναυτικού. 17

 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
To 1982, o Χένρι Κίσινγκερ, περιγράφει την πολιτική των ΗΠΑ έναντι του Ιράν: «Το επίκεντρο της ιρανικής πίεσης αυτή τη στιγμή είναι το Ιράκ. Υπάρχουν λίγες κυβερνήσεις στον κόσμο που αξίζουν λιγότερο την υποστήριξή μας και είναι λιγότερο σε θέση να τη χρησιμοποιούν. Έχοντας το Ιράκ κερδίσει τον πόλεμο, ο φόβος στον Κόλπο και η απειλή για τα συμφέροντα μας θα ήταν ελάχιστα λιγότερα από ό, τι είναι σήμερα. Παρόλα αυτά, με δεδομένη τη σημασία της ισορροπίας δυνάμεων στην περιοχή, είναι προς το συμφέρον μας να προωθήσουμε μια κατάπαυση του πυρός σε αυτή τη σύγκρουση, όχι μέσω ενός κόστους που θα αποκλείσει την ενδεχόμενη προσέγγιση με το Ιράν, είτε εάν ένα πιο μετριοπαθές καθεστώς αντικαταστήσει τον Χομεϊνί ή εάν οι παρόντες κυβερνήτες συνειδητοποιήσουν τη γεωπολιτική πραγματικότητα ότι η ιστορική απειλή για την ανεξαρτησία του Ιράν πάντα προερχόταν από τη χώρα με την οποία συνορεύει για 1500 μίλια [2400 χιλιόμετρα]: τη Σοβιετική Ένωση. Μια προσέγγιση με το Ιράν, φυσικά, πρέπει να περιμένει σε ένα ελάχιστο σημείο εγκατάλειψης από το Ιράν των ηγεμονικών φιλοδοξιών στον Κόλπο.» Ο Ρίτσαρντ Μέρφι, υφυπουργός Εξωτερικών κατά τη διάρκεια του πολέμου, κατέθεσε στο Κογκρέσο το 1984 ότι η διοίκηση Ρέιγκαν πίστευε πως μια νίκη είτε για το Ιράν ή το Ιράκ ήταν «ούτε στρατιωτικά εφικτή ούτε στρατηγικά επιθυμητή.» 15
Αυτή η ανεπιθύμητη νίκη ούτε του ενός αλλά ούτε και του άλλου είναι η αιτία παράτασης και του παρόντος συνθετότερου πολέμου στη Μέση Ανατολή. «Οι ΗΠΑ δεν θέλουν τη κυριαρχία εξτρεμιστών όπως το ΙΚΙΛ ή την Αλ-κάιντα αλλά ούτε και ένα ισχυρό συριακό καθεστώς που θα απειλούσε το Ισραήλ και τις περιφερειακές ισορροπίες.»2 Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ θα άφηνε κενό ισχύος στη περιοχή με αμφίβολες υποψηφιότητες αναπλήρωσης. Παράλληλα, ο θρησκευτικός εξτρεμισμός μέσω διάφορων ισλαμιστικών οργανώσεων αντιτίθεται στη διαχρονική προσπάθεια δυτικοποίησης και κυριαρχίας σεκουλαριστικών καθεστώτων στη Μέση Ανατολή. Το αδιέξοδο της –όπως τότε- «ουδέτερης στάσης» των ΗΠΑ λόγω της εμπλοκής μιας συμμαχικής δύναμης του ΝΑΤΟ, της Τουρκίας, εναντίον εκτός του Άσαντ αλλά και των Κούρδων – οι οποίοι αποτελούν τους καλύτερους συμμάχους των ΗΠΑ στην καταπολέμηση του ΙΚΙΛ- αλλά και της Ρωσίας εναντίον του ΙΚΙΛ και υπέρ της διατήρησης Άσαντ, φαίνεται να επιδιώκεται να αρθεί με την καλυτέρευση των σχέσεων με το Ιράν, το οποίο αποτελεί βασική δύναμη στις ισλαμικές θρησκευτικές συγκρούσεις, ως η κυρίαρχη σιιτική δύναμη.
Ενδεχομένως, μια δυνητική εμπλοκή του Ιράν στο πόλεμο, προσεταιρισμένου από τις ΗΠΑ, να αντικαταστήσει την ρωσική ανάγκη του συριακού καθεστώτος, αποπέμποντας τη Ρωσία από τη περιφέρεια. Η στήριξη του δυτικού κόσμου, συμπεριλαμβανομένων της Ευρώπης και των ΗΠΑ, αποτελεί πολύ δυνατό χαρτί για το Ιράν, δεδομένων των νέων ενεργειακών και οικονομικών ευκαιριών που ανοίγονται.
Από τη μια πλευρά, η Ευρώπη προσπαθεί να μειώσει την εξάρτηση της από τη Ρωσία και να εκμεταλλευτεί τις νέες ενεργειακές εξελίξεις στην ανατολική Μεσόγειο. Υποψήφιοι συνεργάτες φαίνεται να είναι –όπως και για τη Τουρκία- η περιοχή του Νότιου Καυκάσου, η Αίγυπτος, η Κύπρος και το Ισραήλ.
Από την άλλη, με το τέλος των κυρώσεων η περιφερειακή οικονομική επιρροή του Ιράν θα αρχίσει να ανακάμπτει. Η παρακείμενη περιοχή του Νοτίου Καυκάσου, που περιλαμβάνει το Αζερμπαϊτζάν, τη Γεωργία και την Αρμενία, είναι ένας τομέας που η Τεχεράνη θα έχει ως στόχο τη μεγαλύτερη συνεργασία, προσεγγίζοντας τις για προσφορές στο εμπόριο και την ενέργεια. Με τον τρόπο αυτό θα πρέπει αναπόφευκτα να εξετάσει το ρόλο της Ρωσίας, η οποία έχει κυριαρχήσει τις πολιτικές και οικονομικές υποθέσεις μεταξύ Μαύρης Θάλασσας και της Κασπίας για δύο αιώνες. Η Ρωσία και το Ιράν είναι περιφερειακοί γεωπολιτικοί αντίπαλοι, μια δυναμική που εντοπίζεται στη σύγκρουση στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας και στις διαπραγματεύσεις για έργα αγωγών για τις εξαγωγές ιρανικών υδρογονανθράκων.
Παρά την αντιπαλότητα τους, η Ρωσία και το Ιράν θα μπορούσαν να συνεργαστούν για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης επιθυμίας δυτικών εταιριών να εισέλθουν σε αυτή την αγορά μέσω έργων υποδομών, κάτι που και οι δύο αντιτίθενται σθεναρά. Οπότε, ενώ το Ιράν θα δραστηριοποιηθεί πολιτικά στη περιοχή, και ενώ θα αυξήσει το εμπόριο με κάθε χώρα, θα αντιμετωπίσει σημαντικά εμπόδια στη πορεία. Η Ρωσία είναι απίθανο να χαλαρώσει τον κλοιό γύρω από την Αρμενία, επιτρέποντας μεγάλα έργα ενεργειακής υποδομής του Ιράν να προχωρήσουν – εκτός κι αν το Ιράν επιτρέψει σημαντική ρωσική συμμετοχή σε αυτά. Και παρόλο που η Τεχεράνη θα προσπαθήσει να συμμετάσχει εκ νέου στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, η Ρωσία θα τη περιορίσει ή, ενδεχομένως, εμποδίσει τη συμμετοχή της. Παρ’όλα αυτά έχουν αρκετό κοινό έδαφος να εργαστούν.18
Συνεπώς, οι επιλογές του νεοεισαχθέντος παίκτη κινούνται από τη μια στη συμμαχία με τις ΗΠΑ και την Ευρώπη αποφέροντας μεγάλα μακροχρόνια κέρδη και ίσως περιφερειακή ηγεμονία με τη στήριξη της Δύσης, και από την άλλη στο προσεταιρισμό με τη Ρωσία, σχηματίζοντας μια «σιιτική» συμμαχία ενάντια στο σουνιτικό τόξο Τουρκίας, χωρών του Κόλπου και Αιγύπτου, εντείνοντας τη σύγκρουση ακόμη περισσότερο. Οι ΗΠΑ μετά το «μαστίγιο» πολλών χρόνων, προτείνουν το «καρότο». Μένει να δούμε πόσο «πεινασμένο» είναι το Ιράν.
Παραπομπές:
1. Joseph S. Nye Jr. «Ηγεσίες που πρωτοπορούν», Εκδόσεις Παπαζήση, 2009
2. Χαραλαμποπούλου Αγγελική, «Το διπλό ταμπλό των ΗΠΑ στο Συριακό εμφύλιο»,http://www.kans.gr/%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%B9%CF%80%CE%BB%CF%8C-%CF%84%CE…
3. Gasiorowski, writing in Mohammad Mosaddeq and the 1953 Coup in Iran, Edited by Mark J. Gasiorowski and Malcolm Byrne, Syracuse University Press, 2004
4. Simbar, Reza (2006). “Iran and the US: Engagement or Confrontation”. Journal of International and Area Studies 13 (1): 73–87
5. Anderson, Terry A. (April 18, 1983). “Bomb kills 28 as U.S. Embassy”. Syracuse Herald Journal. Retrieved January 9, 2008
6. Tripp, Charles (2010). A History of Iraq. Cambridge University Press.
7. Tomkins, Adam (1998). The Constitution After Scott: Government Unwrapped. Oxford UP.
8. “CENTO pact members to dissolve alliance soon”. The Gazette (Montreal). AP. 1979-03-17. Retrieved 15 March 2014
9. Mirfendereski, Guive (2005). “Tonb (Greater and Lesser)”. Encyclopædia Iranica.
10. Karsh, Efraim (25 April 2002). The Iran–Iraq War: 1980–1988. Osprey Publishing. pp. 1–8, 12–16, 19–82.
11. Brogan, Patrick (1989). World Conflicts: A Comprehensive Guide to World Strife Since 1945. London: Bloomsbury.
12. “Iran-Iraq War 1980–1988”. History of Iran. Iran Chamber Society.
13. Farrokh, Kaveh. Iran at War: 1500–1988. Oxford: Osprey Publishing
14. “Britannica Online Encyclopedia: Saddam Hussein”
15. Bulloch, John; Morris, Harvey (1989). The Gulf War: Its Origins, History and Consequences (1st published ed.). London: Methuen
16. Presentation on Gulf Oil Disruption 5-22-84http://www.wpainc.com/Archive/Reagan%20Administration/WFM%20Papers%20fro…
17. Kelley, Stephen Andrew (June 2007). “Better Lucky Than Good: Operation Earnest Will as Gunboat Diplomacy”. Naval Postgraduate School.
18. «After Sanctions, Iran’s Growing Role in the Caucasus», Stratfor Analysis February 1, 2016 https://www.stratfor.com/analysis/after-sanctions-irans-growing-role-cau…

 

Αρχική πηγή δημοσίευσης: Κέντρο Γεωπολιτικών Αναλύσεων 

Share Button

Της Αγγελική Χαραλαμποπούλου , Βοηθού Ερευνήτριας Κέντρου Ανατολικών Σπουδών

Μέσα στους τελευταίους μήνες έχουμε παρατηρήσει μια ιδιαίτερα έντονη κινητικότητα και δραστηριότητα στην Μέση Ανατολή, με την παρουσία των δύο υπερδυνάμεων – υπό ψυχροπολεμικούς όρους- και πολλών άλλων περιφερειακών και μη. xarthw

Η αρχική πρωτοβουλία των ΗΠΑ για δημιουργία συνασπισμού εναντίον του ΙΚΙΛ, οδήγησε στην επέμβαση τους στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης και της -γειτονικής προς τη Συρία- Τουρκίας, η οποία φημολογείται ότι υποστηρίζει και εξοπλίζει τους μαχητές της Daesh.

Επί του θέματος αυτού, η Τουρκία δεν αποδέχεται αυτές τις “συκοφαντίες” -προερχόμενες κυρίως από τη Ρωσία-, αλλά είναι δεδομένο ότι υποστηρίζει “μετριοπαθείς” σουνιτικές δυνάμεις εναντίον του Σύριου Προέδρου Άσαντ, τον οποίο επιδιώκει από καιρό να εκδιώξει.

Ακόμη, στο «δίχτυ προστασίας της» περιλαμβάνονται και ομάδες Τουρκομάνων στα τουρκο-συριακά σύνορα που επίσης αντιτίθενται στον Άσαντ.  Εκτός όμως από το συριακό καθεστώς, η Τουρκία αντιμετωπίζει και τους Κούρδους μαχητές της Συρίας, οι οποίοι ανέκαθεν επιδίωκαν τη συγκρότηση ενός ελεύθερου κουρδικού κράτους. Αντίθετα όμως με τους Σύριους Κούρδους, η Τουρκία υποστηρίζει και “εκπαιδεύει” τους Κούρδους μαχητές του Ιράκ.

Συνέχεια ανάγνωση

Αυτή η αντίφαση ως προς την συγκεκριμένη εθνότητα μοιάζει με την ύστατη προσπάθεια μιας “στριμωγμένης” Τουρκίας για αποφυγή δημιουργίας ενός ανεξάρτητου Κουρδιστάν, εφαρμόζοντας το περίφημο “διαίρει και βασίλευε”.
Αναφορικά με τη γειτονική της χώρα στα βόρεια, τη Ρωσία, η Τουρκία ακολούθησε μια ιδιαίτερα ανορθόδοξη τακτική με αμφίβολα αποτελέσματα.

Η κατάρριψη του ρωσικού SU-24 στα τουρκο-συριακά σύνορα αποτέλεσε το έναυσμα για το Ρώσο Πρόεδρο Βλάντιμιρ Πούτιν να παραγκωνίσει τη Τουρκία και τις επιδιώξεις στη περιφέρεια. Ο Πούτιν ανέκαθεν υποστήριζε το καθεστώς Άσαντ, θέση που ο Τούρκος Πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προσπαθούσε να μεταβάλει.

Χωρίς πλέον τη «συμμαχική πίεση» της Τουρκίας, η Ρωσία αναπτύσσει την παρουσία της προοδευτικά στη Συρία με δημιουργία νέας στρατιωτικής βάσης, ανάπτυξη πολεμικών σκαφών και αποστολή χερσαίων δυνάμεων, έχοντας παράλληλα στο πλευρό της τη μετριοπαθέστερη Κίνα.

Από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οι ΗΠΑ μοιάζουν αδρανείς ενώπιον των ταχέων εξελίξεων στο θέατρο επιχειρήσεων της Μέσης Ανατολής. Παρά τη -σχετικά- δυναμική έναρξη του πολέμου κατά των ριζοσπαστικών ισλαμιστικών ομάδων του Ισλαμικού Κράτους, οι ΗΠΑ έχουν διατηρήσει αποστάσεις από τη περιοχή, επεμβαίνοντας μόνο όταν καθίσταται απαραίτητο -όπως στην περίπτωση της κατάρριψης του ρωσικού αεροσκάφους από τη Τουρκία- χωρίς να πιέζουν τις καταστάσεις.

Επίσης, αναφέρεται ότι ο συνασπισμός υπό τις ΗΠΑ κατά του ΙΚ έχει σταματήσει τις τελευταίες εβδομάδες τους βομβαρδισμούς θέσεων της Daesh. Προφανώς, η αδράνεια αποδίδεται στην προσπάθεια για αποφυγή περιπετειών σε μια περιοχή που η Ρωσία έχει εισέλθει δυναμικά.

Αναλυτές αναφέρουν ότι η συγκεκριμένη κίνηση της Τουρκίας για τη κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να είναι αυθαίρετη. Μια χώρα μέλος του ΝΑΤΟ δεν μπορεί να προκαλεί τοιουτοτρόπως μια υπερδύναμη βασιζόμενη αποκλειστικά στις δικές της δυνάμεις.

Η Τουρκία είχε είτε τη στήριξη, είτε έστω την ανοχή των ΗΠΑ για μια τέτοια κίνηση. Το παράδοξο είναι πως οι οικονομικές κυρώσεις που θα προκύψουν από αυτή την προσπάθεια εναντίωσης στη Ρωσία θα προκαλέσουν σημαντική ζημιά στη τουρκική οικονομία, αν εν τέλει εφαρμοστούν.

Βασικότερη απ’ όλες είναι το ενεργειακό κενό φυσικού αερίου –περίπου 55% το προμηθεύεται από τη Ρωσία- το οποίο είναι δύσκολο και χρονοβόρο να αναπληρωθεί. Αυτή η -αυτοκτονική όπως αποκαλείται συχνά- κίνηση της Τουρκίας ίσως ήταν προσχεδιασμένη, όπως προαναφέρθηκε, αλλά ίσως ήταν απλά ένα δραματικό λάθος που τώρα σπεύδει να σώσει.

Στην ευρωπαϊκή περιφέρεια, η Γαλλία μετά τη νομιμοποιητική βάση που προσέφεραν οι επιθέσεις στο Παρίσι, έσπευσε να εμπλακεί, επίσης με ιδιαίτερα δυναμικό τρόπο. Λίγες μέρες αργότερα -και μετά τον αγώνα εναντίον της άποψης των εργατικών για μη εμπλοκή- ο Βρετανός Πρωθυπουργός Ντ. Κάμερον, κέρδισε τη πολυπόθητη πλειοψηφία και λίγες ώρες αργότερα βρετανικά Tornados απογειώθηκαν από τη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι της Κύπρου, εμπλέκοντας και τη Μ. Βρετανία στο πόλεμο.

Εν κατακλείδι όλων αυτών, παρατηρούμε ένα γενικευμένο πόλεμο κατά του ΙΚΙΛ -εξαιρώντας τη Τουρκία- με συμμετοχή δυνάμεων παγκοσμίως. Μέχρι πρότινος, αντιμετωπίζαμε μόνο το παράδοξο της φαινομενικής αδυναμίας των ΗΠΑ να καταστρέψουν μια ριζοσπαστική ισλαμιστική οργάνωση, το οποίο παραδόξως συνέχισε να υφίσταται ακόμα και με την εμπλοκή της Ρωσίας.

Πλέον, δεν μένει άλλη δύναμη να συμμετάσχει στον αντι-ΙΚΙΛ πόλεμο. Μια ενδεχόμενη αδυναμία όλων αυτών των δυνάμεων να αντιμετωπίσουν το ΙΚΙΛ, θα μεγαλώσει ακόμα περισσότερο την απορία μας και πιθανότατα θα μεταβληθεί σε δυσπιστία.

Σε μια τέτοια περίπτωση θα ήταν χρήσιμο για την κατανόηση να εξετάσουμε το ιστορικό πλαίσιο της περιοχής, το οποίο ενδεχομένως εξηγεί τη καθυστέρηση του πολέμου μέχρι τώρα –καθώς έχουν εισέλθει και οι υπόλοιπες δυνάμεις- αλλά ίσως και την κατάσταση μετά την λήξη αυτού.

Μετά τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Οθωμανική Αυτοκρατορία εθεωρείτο ως “ο ασθενής της Ευρώπης”, επιτρέποντας μετά την ήττα της στο πόλεμο την τμηματική συρρίκνωση της απο τις νικήτριες δυνάμεις.

Κατά τη διάρκεια των δύο χρόνων που ακολούθησαν το τέλος του πολέμου το 1918 – και σύμφωνα με τη Συμφωνία Sykes-Picot που υπεγράφη μεταξύ της Βρετανίας και της Γαλλίας κατά τη διάρκεια του πολέμου – οι Βρετανοί είχαν τον έλεγχο του μεγαλύτερου μέρους της οθωμανικής Μεσοποταμίας (σημερινό Ιράκ) και του νότιου τμήματος της Οθωμανικής Συρίας (Παλαιστίνη και Υπεριορδανία), ενώ η η Γαλλία ήλεγχε το υπόλοιπο της Οθωμανικής Συρίας (σύγχρονη Συρία, Λίβανος, Αλεξανδρέττα) και άλλα τμήματα της νοτιοανατολικής Τουρκίας.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1920, ο βρετανικός και η γαλλικός έλεγχος των εδαφών αυτών επισημοποιήθηκε από το σύστημα εντολών της Κοινωνία των Εθνών και η Γαλλία ανέλαβε, με εντολή της Κ.τ.Ε, την Συρία στις 29 Σεπτεμβρίου του 1923, η οποία περιελάμβανε την επικράτεια του σημερινού Λίβανου και την Αλεξανδρέττα (Hatay).
Η γαλλική κατοχή της Συρίας διήρκεσε μέχρι το 1943, έως ότου εμφανίστηκαν δύο ανεξάρτητες χώρες, της Συρίας και του Λιβάνου, με εξαίρεση την Αλεξανδρέττα/Χατάι, η οποία είχε -με μεγάλες αντιδράσεις από πλευράς Συρίων- ενταχθεί στη Τουρκία το 1939. Τα γαλλικά στρατεύματα αποσύρθηκαν εντελώς από τη Συρία και το Λίβανο το 1946.

Συμπερασματικά, καταλήγουμε ότι η παρουσία των λοιπών δυνάμεων – εκτός των δύο υπερδυνάμεων – είναι ιστορικά πλαισιωμένη από διεκδικήσεις στη περιοχή. Αυτές οι διεκδικήσεις ίσως στάθηκαν αφορμή για την καθυστέρηση της αντιμετώπισης του πολέμου ώστε “όλοι οι ενδιαφερόμενοι να προσέλθουν”, προετοιμάζοντας το έδαφος για ενδεχόμενες απαιτήσεις ελέγχου των περιοχών αυτών ή οριοθέτηση και οργάνωση σύμφωνα με τα συμφέροντα τους.

Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι τα ενεργειακά αποθέματα σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο των περιοχών αυτών είναι τεράστιας σημασίας για τη παγκόσμια ενεργειακή αγορά καθώς και μια πολύ κερδοφόρα επιχείρηση για τα κράτη της Μ. Ανατολής.

 
Πηγή: Κέντρο Ανατολικών Σπουδών 

Share Button

ηπα αιγυπτοςΟι ΗΠΑ και η Αίγυπτος επανεκκίνησαν τις συζητήσεις στον τομέα της άμυνας, οι οποίες είχαν σταματήσει εδώ και 6 χρόνια, λόγω της πολιτικής αστάθειας στη χώρα που είχε προκληθεί από την Αραβική Άνοιξη. Ήδη η Αίγυπτος παρέλαβε, αυτές τις μέρες, 8 μαχητικά F-16, ενώ ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ John Kerry ξεκίνησε τον διάλογο με την Αίγυπτο με στόχο την αντιμετώπιση των τζιχαντιστών. O Kerry κατά τη συνάντησή του με τον Υπ. Εξ. της Αιγύπτου, Sameh Shoukry, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ πέρα από τα F – 16 θα εξοπλίσουν τη χώρα με ελικόπτερα Apache, πολεμικά πλοία και οπλικά συστήματα μέσα στο έτος. Εξέφρασε επίσης τη σημασία του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από πλευράς της αιγυπτιακής κυβέρνησης όσον αφορά τη σύλληψη αντιφρονούντων και δημοσιογράφων, ανάμεσά τους και 3 δημοσιογράφοι του Al – Jazeera. Ο Kerry δήλωσε ακόμη ότι έχει ιδιαίτερη σημασία η υιοθέτηση από την αιγυπτιακή κυβέρνηση ενός σχεδίου υψηλής στρατηγικής που θα ενισχύει την άμυνα, την οικονομία και τις πολιτικές αποτροπής των νέων από εξτρεμιστικές ιδεολογίες. Η Αίγυπτος μετά και από την ολοκλήρωση της διάνοιξης του δεύτερου καναλιού στη Διώρυγα του Σουέζ, έργο ύψους 8 δις δολαρίων, στοχεύει στην αύξηση των οικονομικών σχέσεων με τις ΗΠΑ και των αμερικανικών επενδύσεων στη χώρα. Επόμενος σταθμός του John Kerry στη Μέση Ανατολή είναι το Κατάρ, ώστε να συζητήσουν το σχέδιο της Βιέννης και τη συμφωνία με το Ιράν για τα πυρηνικά.

Λουκάς Κατρατζής, MSc Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγικές Σπουδές, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Share Button

ramanti1--2-thumb-largeΔιανύουμε τον ένατο μήνα αεροπορικών επιδρομών εναντίον του αυτοανακηρυχθέντος Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ και τη Συρία. Ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, John Kerry, έχει τονίσει ότι στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν μιλάμε για έναν πόλεμο αλλά για «ένα αυξημένο επίπεδο αντιτρομοκρατικών επιχειρήσεων», οι οποίες όμως έχουν κοστίσει στις ΗΠΑ πάνω από 2 δις δολάρια και αναμένεται να συνεχιστούν τουλάχιστον για τα επόμενα τρία χρόνια. Από τον περασμένο Αύγουστο 18 ακόμη κράτη έχουν συμβάλει στις αεροπορικές επιδρομές, που σήμερα αριθμούν τις 3.900. Το ερώτημα που γεννιέται είναι γιατί δεν έχει επιτευχθεί η μείωση της επέκτασης και της ισχύος του Ισλαμικού Κράτους; Οι αεροπορικές επιδρομές δεν έχουν καταφέρει να πλήξουν σημαντικά το Ισλαμικό κράτος καθώς συνοδεύονται από περιορισμένες χερσαίες επιχειρήσεις του αδύναμου ιρακινού στρατού. Η κατάληψη της πόλης Ραμάντι επιβεβαιώνει τα παραπάνω και αποτελεί μεγάλη στρατιωτική επιτυχία των ισλαμιστών. Η Ουάσιγκτον δείχνει να μην κατανοεί την αποτυχία της τακτικής της, συνεχίζοντας τις αεροπορικές επιδρομές- οι οποίες εκτός από ανεπαρκείς είναι και πολυδάπανες-  χωρίς την συνοδεία χερσαίων δυνάμεων.

Σαραντάρη Κατερίνα

1 2 3 6