για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική

Περσία

Share Button

 Battle of Salamis - Before and on the dayΗ Ναυμαχία της Σαλαμίνας διεξήχθη στις 22 Σεπτεμβρίου του 480 π.Χ στα Στενά της Σαλαμίνας, στον Σαρωνικό Κόλπο, ανάμεσα στις ελληνικές πόλεις-κράτη και την Περσική Αυτοκρατορία. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε το 480 π.Χ την αρχή της άδοξης έκβασης της δεύτερης περσικής εισβολής στην Ελλάδα. Πολλοί ιστορικοί θεωρούν ότι η ναυμαχία της Σαλαμίνας αποτελεί μία από τις σημαντικότερες  μάχες στην ιστορία. Αν οι Έλληνες είχαν ηττηθεί, η πιθανή κατάληψη της Ελλάδας από τους Πέρσες θα αναχαίτιζε την πορεία του ελληνικού και του μετέπειτα δυτικού πολιτισμού. Αυτή η άποψη εδράζεται στην προϋπόθεση ότι το σύγχρονο ευρωπαϊκό  πνεύμα  έχει τις ρίζες του στον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Συνέχεια ανάγνωση

Η Ναυμαχία της Σαλαμίνας διεξήχθη στις 22 Σεπτεμβρίου του 480 π.Χ στα Στενά της Σαλαμίνας, στον Σαρωνικό Κόλπο, ανάμεσα στις ελληνικές πόλεις-κράτη και την Περσική Αυτοκρατορία. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε το 480 π.Χ την αρχή της άδοξης έκβασης της δεύτερης περσικής εισβολής στην Ελλάδα.

Οι Ίωνες στον αγώνα τους κατά των Περσών (499-493π.Χ) ενισχύθηκαν από τους Αθηναίους και τους Ερετριείς. To 490π.Χ, ο Δαρείος  προέβη σε νέα εκστρατεία, με αρχηγούς τους  Δάτη και Αρταφέρνη, οι οποίοι κατάφεραν να καταλάβουν την Ερέτρια  και τη Νάξο. Η  προέλασή τους σταμάτησε και αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Ασία λόγω  της  νίκης των Αθηναίων και των Πλαταιέων στον Μαραθώνα. 

Ο Θεμιστοκλής, μετά την αντίσταση του Λεωνίδα και την ήττα στις Θερμοπύλες (480π.Χ), επιχείρησε να πείσει τους Αθηναίους να εγκαταλείψουν την πόλη τους, καθώς προέβλεψε την καταστροφή της.  Όντως, οι Αθηναίοι μετέβησαν στη Σαλαμίνα, στην Αίγινα και στην Τροιζήνα. Ο Θεμιστοκλής στηρίχτηκε στην επίκληση  του χρησμού της Πυθίας, σύμφωνα με τον οποίο οι Αθηναίοι θα σώζονταν με τα «ξύλινα τείχη», τις τριήρεις, όπως ορθά τον  ερμήνευσε. Στην Αθήνα παρέμειναν λίγοι ηλικιωμένοι και ασθενείς.

Ο  ελληνικός στόλος κατευθύνθηκε στη Σαλαμίνα, συντελώντας στην εκκένωση της Αττικής. Μετά τη νίκη τους στις Θερμοπύλες, οι Πέρσες κατέστρεψαν τη Βοιωτία, τις Θεσπιές και τις Πλαταιές . Αργότερα επεχείρησαν την κατάληψη της εκκενωθείσας  Αθήνας. Στη Σαλαμίνα, ο Σπαρτιάτης ναύαρχος Ευρυβιάδης και οι υπόλοιποι Πελοποννήσιοι επέμεναν στη άποψή τους για προστασία  του Ισθμού της Κορίνθου με την περιτείχισή του. Ο Θεμιστοκλής, όμως, υποστήριζε σθεναρά  ότι ο ελληνικός στόλος έπρεπε να πολεμήσει στη Σαλαμίνα. Στο συμβούλιο, που συγκλήθηκε  προ  της ναυμαχίας, ο Θεμιστοκλής διέκοπτε συνεχώς  τον Αδείμαντο, τον ναύαρχο των Κορινθίων.

Ο Ευρυβιάδης προσπάθησε να κτυπήσει τον Θεμιστοκλή, ο οποίος απέφυγε το ράπισμα, λέγοντας την γνωστή φράση «πάταξον μέν, ἄκουσον δε». Τότε ο Ευρυβιάδης μεταπείστηκε. Στις αρχές του 480π.Χ, η περσική προετοιμασία τελείωσε. Ο στρατός, τον οποίο συγκέντρωσε στις Σάρδεις ο διαδεχθείς τον πατέρα του Δαρείο Ξέρξης, βάδισε κατά της Ευρώπης, διασχίζοντας τον Ελλήσποντο μέσω δύο τεχνητών γεφυρών.

*Κατ΄ άλλους: 28 ή 29 Σεπτεμβρίου (21-22 Βοηδρομιώνος) του 480π.Χ. Αρχαίοι συγγραφείς, (ενδεικτικά) που αναφέρονται  σε έργα τους στη Ναυμαχία της Σαλαμίνας, είναι οι: Ηρόδοτος, Αισχύλος και Κτησίας, Διόδωρος Σικελιώτης, Θουκυδίδης και Έφορος, Πλούταρχος και Κικέρων.

Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι ο συμμαχικός στόλος περιελάμβανε 378 τριήρεις  και παραθέτει τον αριθμό των αποσταλέντων πλοίων από κάθε πόλη-κράτος. Ο Αισχύλος, ο οποίος συμμετείχε στη ναυμαχία, υπολογίζει 310 τριήρεις. Κατά τον «πατέρα της Ιστορίας», ο περσικός στόλος ανερχόταν σε 1.207 τριήρεις. Ωστόσο, το 1/3 εξ αυτών χάθηκε στη Μαγνησία λόγω καταιγίδας και υπήρξε απώλεια άνω των διακοσίων πλοίων στην Εύβοια.    Τουλάχιστον πενήντα  καταστράφηκαν διαρκούσης  της ναυμαχίας του Αρτεμισίου.

Οι Πέρσες τότε αποσκοπούσαν, εντός μικρού χρονικού διαστήματος, να καταλάβουν την Ελλάδα με τον όγκο των δυνάμεών τους. Οι Έλληνες αποφάσισαν να τους αντιμετωπίσουν σε στενό χώρο, που θα ήταν περιττή η αριθμητική υπεροχή τους. Θα απέφευγαν την όλεθρο μόνο, αν προέβαιναν σε περικύκλωση και καταστροφή του περσικού στόλου, όπως προσδοκούσε ο Θεμιστοκλής. Οι Πέρσες διέθεταν το πλεονέκτημα της αριθμητικής υπεροχής και περισσότερων ποιοτικών πλοίων. Εν τούτοις, φαίνεται ότι οι Έλληνες είχαν -πέραν του κανονικού- ναύτες, διότι η κύρια τακτική τους ήταν η επιβίβαση (ρεσάλτο). Πράγματι, ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι οι Έλληνες αιχμαλώτιζαν, δεν βύθιζαν πλοία στο Αρτεμίσιο. Οι Πέρσες μπορούσαν να υπερισχύσουν του ελληνικού στόλου, ναυμαχώντας σε  ανοικτό χώρο λόγω αριθμητικής υπεροχής.

Ο Τομ  Χόλλαντ επισημαίνει  ότι η ναυμαχία της Σαλαμίνας δεν περιγράφτηκε με πληρότητα  από τις αρχαίες πηγές, καθώς ήταν αδύνατο κάποιος από τους συμμετέχοντες -πλην του Ξέρξη- να έχει πλήρη εικόνα της μάχης.  Σύμφωνα με τον Διόδωρο, οι Αθηναίοι παρατάχθηκαν στα αριστερά, με τους Σπαρτιάτες (μαζί με τους Αιγινήτες και τους Μεγαρείς) στα δεξιά. Ο ελληνικός στόλος φαίνεται να διαμορφώθηκε σε δύο πτέρυγες, λόγω της στενότητας του  χώρου. Ο περσικός στόλος, το απόγευμα προ της ναυμαχίας, στάλθηκε να κλείσει την έξοδο από τα Στενά. Ο Ηρόδοτος θεωρεί ότι οι Πέρσες εισήλθαν στα Στενά της Σαλαμίνας το απόγευμα, περιμένοντας την έξοδο του ελληνικού στόλου, ώστε να τον καταστρέψουν. Μερικοί σύγχρονοι ιστορικοί συντάσσονται με αυτή την άποψη, ενώ άλλοι δηλώνουν ότι οι Πέρσες δεν μπορούσαν να προβούν σε ελιγμούς σε στενό χώρο κατά τη νύκτα.

Ο Αισχύλος αναφέρει ότι, όταν οι Πέρσες εισήλθαν στα Στενά, πριν αντικρύσουν  τον ελληνικό στόλο, είχαν ακούσει το πολεμικό άσμα των Ελλήνων, τον παιάνα:

Battle of Salamis 480BCὮ παῖδες Ἑλλήνων ἴτε,

ἐλευθεροῦτε πατρίδ’, ἐλευθεροῦτε δὲ

παῖδας, γυναῖκας, θεῶν τε πατρῴων ἕδη,

θήκας τε προγόνων:

νῦν ὑπὲρ πάντων ἀγών.

Σύμφωνα με τον Χόλλαντ, οι Κορίνθιοι κατευθύνθηκαν στα βόρεια, για να ελέγξουν την  εκεί  παρουσία του αιγυπτιακού  στόλου. Φαίνεται ότι η απομάκρυνση των Κορινθίων οδήγησε τους Πέρσες σε επίθεση. Εκείνη τη στιγμή, οι Πέρσες αποδιοργανώθηκαν. Ήταν, πλέον, φανερό ότι οι Έλληνες ήταν έτοιμοι να επιτεθούν. Αντ΄ αυτού, υποχώρησαν. Κατά τον Πλούταρχο, προσπάθησαν  να παραταχθούν σε καλύτερη θέση και να κερδίσουν χρόνο. Ο Σπαρτιάτης ναύαρχος Ευρυβιάδης έδωσε το σήμα για επίθεση. Στην αρχή, ένα ελληνικό πλοίο, με απλό χτύπημα, διέλυσε το πλησιέστερο περσικό. Τότε, γενικεύτηκε η ελληνική εφόρμηση. Ο Θεμιστοκλής, παράλληλα, πέτυχε να μοιράσει  στα δύο τη δεξιά πτέρυγα  της παράταξης των Φοινίκων. Ο Αριαβίγνης (αδερφός του Ξέρξη) φονεύθηκε κατά την έναρξη της μάχης. Στο κέντρο, οι Έλληνες κατάφεραν να διασπάσουν  τον περσικό στόλο στα δύο.

Ο Ηρόδοτος παραθέτει, εκείνη τη στιγμή, την ιστορία της Αρτεμισίας.  Ο Αμεινίας κυνηγούσε το πλοίο της. Τότε, για να ξεφύγει, εμβόλισε το πλοίο του Δαμασιθύμου, βασιλέα  των Καλυνδέων ( Μ.Ασίας). Αυτή η ενέργειά  της  έπεισε τους Αθηναίους ότι το πλοίο της Αρτεμισίας ήταν φιλικό. Ο Ξέρξης, ο οποίος παρακολουθούσε τη ναυμαχία από το Αιγάλεω Όρος, ήθελε να πληροφορηθεί ποιός βύθισε το πλοίο, το οποίο εξέλαβε ως ελληνικό. Του απάντησαν ότι ήταν η Αρτεμισία. Τότε ο Ξέρξης είπε «οἱ μὲν ἄνδρες  γεγόνασί μοι  γυναῖκες, αἱ δὲ γυναῖκες ἄνδρες». Καταστράφηκαν σαράντα ελληνικές  τριήρεις και διακόσιες περσικές. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι πολλοί Πέρσες πνίγηκαν, διότι  δεν γνώριζαν κολύμπι.

Χάριν της νίκης τους στη ναυμαχία, οι Έλληνες κατόρθωσαν να επιβιώσουν, ενώ οι Πέρσες υπέστησαν σημαντικές υλικές ζημίες. Στις Πλαταιές και τη Μυκάλη, επίσης,   αντιμετωπίστηκε η απειλή για κατάληψη της Ελλάδος. Κατά τις επόμενες τρεις δεκαετίες, οι Αθηναίοι, με τους πολέμους της Δηλιακής Συμμαχίας, συνετέλεσαν  στην απελευθέρωση  της Θράκης, της Μακεδονίας, των νησιών του Αιγαίου και της Ιωνίας. Βοήθησαν, ακόμη,  τους Αιγυπτίους στην εξέγερσή τους κατά των Περσών, των οποίων το γόητρο μειώθηκε. 

Πολλοί ιστορικοί θεωρούν ότι η ναυμαχία της Σαλαμίνας αποτελεί μία από τις σημαντικότερες  μάχες στην ιστορία. Αν οι Έλληνες είχαν ηττηθεί, η πιθανή κατάληψη της Ελλάδας από τους Πέρσες θα αναχαίτιζε την πορεία του ελληνικού και του μετέπειτα δυτικού πολιτισμού. Αυτή η άποψη εδράζεται στην προϋπόθεση ότι το σύγχρονο ευρωπαϊκό  πνεύμα  έχει τις ρίζες του στον αρχαίο ελληνικό κόσμο.

Μάχη της Σαλαμίνας

Βιβλιογραφία

Γαρουφαλής  Ν. Δημήτριος,  Η ναυμαχία της Σαλαμίνας, η σύγκρουση που άλλαξε την ροή της ιστορίας, περιοδικό Στρατιωτική Ιστορία, 24 Αυγούστου 1998.

Green Peter, The Greco-Persian Wars, Berkeley: University of California Press, 1970:  revised ed., 1996 .

Η Ναυμαχία της Σαλαμίνας, συλλογικό έργο, Περισκόπιο, 2006.

Ηρόδοτος   Ιστορίη, Δεκατέσσερα μελετήματα για τον Ηρόδοτο, Σμίλη, 2004.

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος Β , Εκδοτική Αθηνών, 1971,σελ.331-341.

Ράδος  Ν. Κωνσταντίνος, Η Ναυμαχία της Σαλαμίνας, Ενάλιος, 2004.

Strauss  Barry, H Ναυμαχία της Σαλαμίνας, Α.Α.Λιβάνη, 2005.

Χαβιέρ  Νεγκρέτε, Σαλαμίνα, ιστορικό μυθιστόρημα, Ψυχογιός, 2010.

Holland  Tom,  Persian Fire,  London,  Abacus, 2005.