για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Συνέβη σήμερα
Συνέβη σήμερα
Μεγεθύνσεις
Μεγεθύνσεις
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
ΚΑΝΣ στα ΜΜΕ
Προσεγγίσεις
Προσεγγίσεις
Γεωπολιτική
Γεωπολιτική

1922

Share Button

Eastern Thrace

Η  Μικρασιατική Καταστροφή (1922) δεν οδήγησε μόνο στην απώλεια της Μικράς Ασίας, αλλά και της Ανατολικής Θράκης. Με τη συνθήκη των Σεβρών της 28ης Ιουλίου/10ης Αυγούστου 1920* παραχωρούνταν στην Ελλάδα -μεταξύ των άλλων- η Ανατολική Θράκη, η Ίμβρος και η Τένεδος. Ακολούθησαν οι  μοιραίες εκλογές της 14ης Νοεμβρίου του 1920 και η ήττα του κόμματος των Φιλελευθέρων. Σε αυτές  έλαβαν μέρος και ψηφοφόροι από την Δυτική και Ανατολική Θράκη, από τις οποίες ο Ελευθέριος Βενιζέλος  κέρδισε τις μισές , περίπου, έδρες του: 52  από τις 118 συνολικά των Φιλελευθέρων. Συνέχεια ανάγνωση

Δρ. Ιωάννης Χρ. Ιακωβίδης

Η  Μικρασιατική Καταστροφή (1922)  δεν οδήγησε μόνο στην απώλεια της Μικράς Ασίας, αλλά και της Ανατολικής Θράκης. Με τη συνθήκη των Σεβρών της 28ης Ιουλίου\10 ης Αυγούστου 1920* παραχωρούνταν στην Ελλάδα -μεταξύ των  άλλων- η Ανατολική Θράκη, η Ίμβρος και η Τένεδος. Ακολούθησαν οι  μοιραίες εκλογές της 14 ης Νοεμβρίου του 1920 και η ήττα του κόμματος των Φιλελευθέρων. Σε αυτές  έλαβαν μέρος και ψηφοφόροι από την Δυτική και Ανατολική Θράκη, από τις οποίες ο Ελευθέριος Βενιζέλος  κέρδισε τις μισές , περίπου, έδρες του: 52  από τις 118 συνολικά των Φιλελευθέρων.

Στο διάστημα  μέχρι την τουρκική επίθεση το 1922 μεσολάβησαν διάφορα  γεγονότα, όπως οι στρατιωτικές μας επιχειρήσεις Ιουνίου-Σεπτεμβρίου 1921 στη Μικρά Ασία, η σύμπτηξη του Μετώπου  με τη μάχη του Αφιόν Καραχισάρ  ( 17-25 /9/1921), το Γαλλοκεμαλικό Σύμφωνο ( 20/10/1921).

Στη διασυμμαχική Συνδιάσκεψη των Παρισίων ( Μάρτιος 1922) η τελική  συμμαχική πρόταση υιοθετούσε για την Ανατολική Θράκη  τη Γραμμή Γανοχώρων- Μηδείας και επιστροφή της Κωνσταντινούπολης στους Τούρκους.

*Η πρώτη ημερομηνία είναι βάσει του παλαιού ημερολογίου και η δεύτερη του νέου.


 

Ο αθηναϊκός Τύπος δεν αποδέχθηκε με ευμενή σχόλια αυτό  το μεσολαβητικό σχέδιο. Κατηγορούσε τη Μ.  Βρετανία ότι «έχοντας  εξασφαλίσει τα ζωτικά της συμφέροντα στα Στενά και τη  βόρεια Μεσοποταμία, εγκατέλειπε τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Μικράς Ασίας  στην  τύχη τους».

Τον Ιούλιο του  1922, λίγο πριν την Καταστροφή, προτάθηκαν τα μη εφαρμοσθέντα  σχέδια για τη δημιουργία «Μικρασιατικού Κράτους» και για την κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως από τον ελληνικό στρατό. Ακολούθησαν η κατάρρευση του μετώπου,  η πυρπόληση της Σμύρνης και  η ολοκλήρωση της Μικρασιατικής Καταστροφής. Σε 1.500.000 περίπου ανέρχονταν οι πρόσφυγες.

Η Μικρά Ασία είχε, πλέον, χαθεί.  Για τους Κεμαλικούς παρέμενε ανοικτό το ζήτημα της Ανατολικής Θράκης. Ο Κεμάλ  είχε δηλώσει στον Άγγλο  πρόξενο H. Lamb  ότι η Τουρκία βρισκόταν σε   πόλεμο  με την Αγγλία   και ότι μόνο «άμεση παραχώρηση της Ανατ. Θράκης στην κυβέρνηση της Άγκυρας θα μπορούσε να αποτρέψει τη σύγκρουση ανάμεσα στο συμμαχικό και στον τουρκικό στρατό, στην ουδέτερη ζώνη των Στενών». Η Γαλλία και η Ιταλία πρότειναν θορυβημένες τη μετατόπιση των Ελλήνων στη γραμμή  Αίνου – Μηδείας.  Οι Τούρκοι  γνώριζαν τις αγγλογαλλικές διαφωνίες και προσπαθούσαν να κερδίσουν όλη την Ανατολική Θράκη, απειλώντας με πολεμική σύγκρουση. Τελικά, σε κοινή  ανακοίνωσή τους οι Άγγλοι, Γάλλοι  και οι Ιταλοί στις 23/9/1922 καλούσαν την Τουρκία σε διαπραγματεύσεις ειρήνης «με αντάλλαγμα την προσφορά της  Ανατ. Θράκης». Σε όλες αυτές τις διαπραγματεύσεις η Ελλάδα δεν διαδραμάτισε  ρόλο, αλλά απλώς την ενημέρωσαν για τα α ποτελέσματα.

Έτσι αναγκάστηκε ο ελληνικός στρατός να αποχωρήσει  δυτικά του Έβρου, πριν το Συνέδριο Ειρήνης, για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο πολέμου Τουρκίας- Μ. Βρετανίας.  Άλλωστε, ο πρωθυπουργός Τριανταφυλάκος στις  25 Σεπτεμβρίου 1922 αποδέχτηκε «τις σοβαρές συνέπειες που θα είχε για την Αγγλία ο πόλεμος με την κεμαλική Τουρκία». Στις 26 Σεπτεμβρίου, όμως, ο στρατός και ο στόλος έπλεαν  προς την Αττική, για να ανατρέψουν τον  βασιλέα  Κωνσταντίνο και να σωθεί η Ανατ. Θράκη.

Μετά την  επικράτηση του στρατιωτικού κινήματος , στις 28 Σεπτεμβρίου οι Πλαστήρας και Γονατάς σε συνάντηση με τους πρεσβευτές  Αγγλίας και Γαλλίας, δεν προέβαλαν  αντιρρήσεις για το θέμα της Ανατ. Θράκης. Ο Βενιζέλος  τηλεγραφούσε στις 3 Οκτωβρίου  ότι  η απώλεια της Ανατολ. Θράκης ήταν «καταστροφή  ανεπανόρθωτος». Οι Δυνάμεις της Entente  έδωσαν εντολή στους αντιπροσώπους τους στα Μουδανιά  να υπογράψουν συμφωνία ανακωχής  με  τους όρους της  αποχώρησης του ελληνικού στρατού πίσω από τον Έβρο και της παράδοσης της Ανατ.Θράκης στην Τουρκία, χωρίς τη μεσολάβηση συμμαχικού ελέγχου της επαρχίας. Η Συνδιάσκεψη τελείωσε στις 28 Σεπτεμβρίου/ 11 Οκτωβρίου 1922. Από τα μεσάνυκτα της 14ης Οκτωβρίου 1922 ο ελληνικός στρατός  άρχισε να αποχωρεί από την Ανατ. Θράκη. Στις 12/25 Νοεμβρίου 1922 οι Έλληνες την παρέδωσαν στους Συμμάχους και εκείνοι αυθημερόν στους Τούρκους. 

Ο  Τίτος Αθανασιάδης αναφέρει ότι η παράδοσή της έγινε «αυθαιρέτως και χωρίς να ηττηθεί εκεί ο Ελληνικός Στρατός, υπήρξε εξίσου οδυνηρό πλήγμα με την τραγωδία της Μ. Ασίας». Ο ελληνικός  πληθυσμός της περιοχής,  περί τις 250.000, είχε αγανακτήσει, αλλά φοβήθηκε από την επικείμενη επάνοδο της τουρκικής διοίκησης. Γι αυτό εντός ενός μηνός  εγκατέλειψε τις πατρογονικές εστίες. Η φυγή προς την Ελλάδα  έγινε οδικώς, αλλά και με πλοία.

Την πορεία του καταγράφει ο διάσημος Αμερικανός  συγγραφέας  Έρνεστ  Χεμινγουέι, ανταποκριτής τότε καναδικής εφημερίδας στην Ανατ. Θράκη: «….Είκοσι μίλια αραμπάδες, που τους σέρνουν  αγελάδες και βόδια με λασπωμένα  πόδια, ενώ δίπλα τους βαδίζουν εξαντλημένοι άνδρες, γυναίκες  και παιδιά….Εγκατέλειψαν όλοι τα σπίτια τους, τα χωριά τους και τα χωράφια τους και προστέθηκαν στο ποτάμι των προσφύγων, μόλις έμαθαν ότι έρχονται οι Τούρκοι…. Πρόκειται για πορεία  προς το άγνωστο σιωπηλών ανθρώπων…».

Τόσο άδοξα  και αμαχητί έληξε η παρουσία του Ελληνισμού στην Ανατ. Θράκη. Λόγω  ακριβώς αυτής της απώλειας και της μη δυνατότητας, πλέον,  της Ελλάδος να ελέγχει τη μία  πλευρά των Στενών με την ταυτόχρονη παρουσία της στην Ίμβρο και στην Τένεδο,  δημιουργήθηκαν όλες οι  μεταγενέστερες τριβές  στις ελληνοτουρκικές σχέσεις: τα Σεπτεμβριανά (1955) και  οι Απελάσεις (1964) στην Κωνσταντινούπολη, η τουρκική Εισβολή στην Κύπρο (1974), οι τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο κλπ.

Εύστοχη είναι η παρατήρηση του Πασχάλη Μ. Κιτρομηλίδη: «….Στην Ανατ. Θράκη (σε αντίθεση με τη Μ. Ασία: σημ. αρθρογράφου) το ελληνικό κράτος είχε πλήρη  κυριαρχικά δικαιώματα και η στρατιωτική εκκένωσή της  το φθινόπωρο του 1922 ισοδυναμούσε με ακρωτηριασμό του εθνικού χώρου…Η Ελλάδα έχασε όχι μόνο κυρίαρχο  εθνικό έδαφος, αλλά και τον μόνο χώρο από τα εδάφη της Συνθήκης των Σεβρών, όπου η χριστιανική πλειοψηφία ήταν  αδιαμφισβήτητη, ένα χώρο μεγάλης οικονομικής σημασίας από την άποψη της  γεωργικής παραγωγικότητας, τη διέξοδό της στη Μαύρη Θάλασσα και τη συμμετοχή της στον έλεγχο του Ελλησπόντου. Η σημασία  μερικών από τους παράγοντες  αυτούς μπορεί να συνειδητοποιηθεί μόνο στο φως των σημερινών πιέσεων και απειλών της Τουρκίας εις βάρος της Ελλάδας  και των ερεισμάτων που ακριβώς οι ίδιοι αυτοί παράγοντες της παρέχουν, για να στηρίζει τις διεκδικήσεις της».

Στην εποχή μας  υπάρχει η εντύπωση  ότι ζούμε στη χώρα των Λωτοφάγων. Δεν μας έχουν διδάξει, στο βαθμό που θα έπρεπε, η Μικρασιατική Καταστροφή (1922) και η Κυπριακή Τραγωδία (1974). Ένα μέρος του λαού, ειδικά της πολιτικής ηγεσίας  και των Διανοουμένων, στο βωμό της ετεροβαρούς «ελληνοτουρκικής  φιλίας» επιμένει  να  θυσιάζει τη θεμελιώδη επισήμανση του ισπανοαμερικανού φιλοσόφου George Santayana: «Όποιος δεν θυμάται το παρελθόν του είναι καταδικασμένος να το ξαναζήσει ».

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Αθανασιάδης Τίτος, Μικρά Ασία 1919-1922, Από την εποποιία στην Καταστροφή, τόμος  Β΄, εκδ.  εφημ. ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ, σελ.106-109.

Γιαννουλόπουλος Ιωάννης,  Η Επανάσταση του 1922, η Δίκη των Έξι και η Συνθήκη της Λωζάννης στο Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμ. ΙΕ’, Εκδοτική Αθηνών,  1978, σελ. 248-255.

Κιτρομηλίδης Μ. Πασχάλης, Η ιδεολογία του προσφυγισμού  στο Η Μικρασιατική Καταστροφή 1922, τόμ. 2,  εφημ. ΤΑ ΝΕA/ιστορία, 2010, σελ.167-173.

Ρήγος Άλκης, 1922: Η χώρα σε διάλυση-  Η Ανατολική Θράκη χάνεται στο   Σμύρνη, Μικρασία, Ε ΙΣΤΟΡΙΚΑ, εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, τεύχη από το 1999-2005, σελ.149-152.

Smyrna, smirniadou,  Ιστολόγιο.                       

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην πλήρη του μορφή  στα « Επίκαιρα»,  11/10-17/10\2012 ,τεύχος 156ο, σελ. 88-89                                                   

Share Button

Σμύρνη 14 Σεπτεμβρίου 1922Η τελευταία εικόνα της άτυχης Σμύρνης χαράχτηκε για πάντα στη μνήμη μου : τεράστια σύννεφα καπνού να ανεβαίνουν ψηλά ως τον ουρανό. Ένα από τα πιο βασανιστικά αισθήματά μου εκείνες τις μέρες ήταν της ντροπής ˙ ντρεπόμουν που ανήκα στο ανθρώπινο γένος. Στην καταστροφή της Σμύρνης , πάντως,  συνέβη και κάτι που δεν είχε προηγούμενο ούτε στην περίπτωση της Καρχηδόνας. Εκεί δεν υπήρχε συνασπισμένος πολεμικός στόλος χριστιανών να παρακολουθεί αμέτοχα ένα δράμα που είχε προκληθεί από τις ομόθρησκες κυβερνήσεις του. Στην Καρχηδόνα δεν υπήρχαν αμερικανικά αντιτορπιλικά.

Συνέχεια ανάγνωση